# هبرق (ه-ب-ر-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ب - ر - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِبْرَقيُّ: الحدّادُ، والصائغُ.

##### Türkçe

**الهِبْرَقيُّ**: demirci; ve kuyumcu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهِبْرِقيُّ والهَبْرَقيُّ: الصائغ، ويقال للحداد، وقيل: هو كل من عالج صنعة بالنار؛ قال ابن أَحمر:
فما أَلواح دُرَّةِ هِبْرِقيّ،
جَلا عنها مُخَتِّمُها الكُنُونا
أبو سعيد: الهَبْرَقيُّ الذي يصفّي الحديد، وأَصله أَبْرَقيّ فأُبدلت الهاء من الهمزة؛ وأَنشد للطرماح يصف ثوراً:
يُبَرْبِرُ بَرْبَرةَ الهَبْرقيّ
بأُخْرَى خَواذِلِها الآنحَهْ
قال: شبه الثور وخُواره بصوت الريح تخرج من الكير، وقيل: الهَبْرَقيّ الثور الوحشي، وهو الأَبْرقيّ لبَرِيق لونه. ابن سيده: والهَبْرَقيّ من الثيران المسن الضخم؛ واستعاره صخر الغَيّ للوعل المسنّ الضخم، فقال يصف وعلاً:
به كان طِفْلاً، ثم أَسْدَس فاستوى،
فأَصبح لِهْماً في لُهُوم الهبرقي
وقال النابغة يصف ثوراً:
مُوَلِّيَ الرِّيح رَوْقَيْهِ وجبهتَهُ،
كالهَبْرَقِّي تَنَحَّى ينفخ الفَحَما
يقول: أَكَبَّ في كِناسه يحفر أَصل الشجرة كالصائغ إذا تحَرّف ينفخ الفحم.

##### Türkçe

**الهِبْرِقيُّ** ve **الهَبْرَقيُّ**: kuyumcu; ve demirci için de söylenir; ve denildi ki: o, ateşle bir sanatı işleyen herkes(tir). İbn Aḥmer dedi ki:
فما أَلواح دُرَّةِ **هِبْرِقيّ**،
جَلا عنها مُخَتِّمُها الكُنُونا

Ebû Saʿîd: **الهَبْرَقيُّ** demiri arıtan kimsedir; aslı **أَبْرَقيّ** idi de hemzeden **الهاء** bedel kılındı; ve Ṭırmâḥ’ın bir yaban öküzünü vasfederken söylediği (şiiri) okundu:
يُبَرْبِرُ بَرْبَرةَ **الهَبْرقيّ**
بأُخْرَى خَواذِلِها الآنحَهْ

Dedi ki: öküzü ve böğürmesini, körükten çıkan rüzgârın sesine benzetti. Ve denildi ki: **الهَبْرَقيّ** yaban öküzüdür; ve rengi(nin) parıltısından dolayı o, **الأَبْرَقيّ**dir. İbn Sîde: ve **الهَبْرَقيّ** yaşlı, iri (olan) öküzlerdendir; ve Ṣaḫr el-Ġayy onu yaşlı, iri dağ keçisi için ödünç aldı; böylece bir dağ keçisini vasfederek dedi:
به كان طِفْلاً، ثم أَسْدَس فاستوى،
فأَصبح لِهْماً في لُهُوم **الهبرقي**

Ve en-Nâbiġa bir öküzü vasfederek dedi:
مُوَلِّيَ الرِّيح رَوْقَيْهِ وجبهتَهُ،
ك**الهَبْرَقِّي** تَنَحَّى ينفخ الفَحَما

Der ki: yuvasında başını eğdi; ağacın kökünü kazar; kuyumcu gibi, (işinde) eğrilip büküldüğü zaman kömürü üfler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهبرقي، كجعفر وهبرزي، أي بالفتح والكسر، ولو قال: وزبرجي كان أوضح، الفتح عن الأصمعي، واقتصر الجوهري على الكسر، وهو قول ابن الأعرابي: الحداد والصائغ وأنشد كلاهما - على ما قال - قول النابغة الذبياني يصف ثورا:
  مستقبل الريح روقيه وجبهته                      كالهبرقي تنحى ينفخ الفحما يقول: أكب في كناسه يحفر أصل الشجر، كالصائغ أو الحداد إذا انحرف ينفخ الفحم. وقال ابن أحمر:
  فما ألواح درة هبرقـي                      جلا عنها مختمها الكنونا وقيل: هو كل من عالج صنعة بالنار. وقال أبو سعيد: الهبرقي: الذي يصفي الحديد، وأصله أبرقي، فأبدلت الهاء من الهمزة. وقيل: الهبرقي والهبرقي هو الثور الوحشي لبريق لونه، وقال ابن سيده: هو الضخم المسن من الثيران، وقد يستعار للوعل المسن الضخم أيضا.

  قلت: وعلى قول أبي سعيد الذي سبق، ينبغي أن يذكر في برق لأن هاءه مبدلة من الهمزة، غير أن الجوهري وجماعة من قدماء الأئمة هنا ذكروه كما ذكروا أهراق في هرق وسيأتي البحث في ذلك.

##### Türkçe

**الهبرقي**; **كجعفر** ve **هبرزي** gibi; yani fetha ve kesra iledir. Eğer “ve **زبرجي**” deseydi daha açık olurdu. Fetha, el-Asma‘î’den (rivayetle); el-Cevherî ise yalnız kesra ile yetinmiştir. Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür: **الحداد** ve **الصائغ**. İkisi de -onun dediğine göre- en-Nâbiğa ez-Zübyânî’nin bir boğayı vasfederken söylediği şu beyti okumuştur:
  Rüzgârı karşılayan, iki boynuzu ve alnı,                      **كالهبرقي**; yana çekilir, kömürü üfler.
Der ki: Süpürgesinde çömelmiş; ağacın kökünü kazar; **كالصائغ** yahut **الحداد** gibi; eğrildiği zaman kömürü üfler. İbn Ahmer dedi ki:
  Artık **هبرقـي** bir inci(den) levhalar değildir ki                      yüzük mührü ondan gizliyi açığa çıkarmış olsun.
Ve denildi ki: O, ateşle bir sanatı işleyen herkes(tir). Ebû Sa‘îd dedi ki: **الهبرقي**: demiri arıtan kimsedir; aslı **أبرقي**’dir; böylece hemzeden **الهاء** bedel kılınmıştır. Ve denildi ki: **الهبرقي** ve **الهبرقي**; rengi parıltılı olduğundan yabanî boğadır. İbn Sîde dedi ki: O, boğalardan iri, yaşlı olandır; ayrıca iri, yaşlı dağ keçisi için de ödünçlenebilir.

  Dedim ki: Ebû Sa‘îd’in geçen sözüne göre, **الهاء**’sı hemzeden bedel kılındığı için, **برق**’ta zikredilmesi gerekir; ancak el-Cevherî ve eski imamların bir topluluğu onu burada zikrettiler; tıpkı **أهراق**’ı **هرق**’ta zikrettikleri gibi; bunun araştırması ileride gelecektir.
