# هبرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هبرق

الهبرقي، كجعفر وهبرزي، أي بالفتح والكسر، ولو قال: وزبرجي كان أوضح، الفتح عن الأصمعي، واقتصر الجوهري على الكسر، وهو قول ابن الأعرابي: الحداد والصائغ وأنشد كلاهما - على ما قال - قول النابغة الذبياني يصف ثورا:
  مستقبل الريح روقيه وجبهته                      كالهبرقي تنحى ينفخ الفحما يقول: أكب في كناسه يحفر أصل الشجر، كالصائغ أو الحداد إذا انحرف ينفخ الفحم. وقال ابن أحمر:
  فما ألواح درة هبرقـي                      جلا عنها مختمها الكنونا وقيل: هو كل من عالج صنعة بالنار. وقال أبو سعيد: الهبرقي: الذي يصفي الحديد، وأصله أبرقي، فأبدلت الهاء من الهمزة. وقيل: الهبرقي والهبرقي هو الثور الوحشي لبريق لونه، وقال ابن سيده: هو الضخم المسن من الثيران، وقد يستعار للوعل المسن الضخم أيضا.

  قلت: وعلى قول أبي سعيد الذي سبق، ينبغي أن يذكر في برق لأن هاءه مبدلة من الهمزة، غير أن الجوهري وجماعة من قدماء الأئمة هنا ذكروه كما ذكروا أهراق في هرق وسيأتي البحث في ذلك.

### Türkçe

**الهبرقي**; **كجعفر** ve **هبرزي** gibi; yani fetha ve kesra iledir. Eğer “ve **زبرجي**” deseydi daha açık olurdu. Fetha, el-Asma‘î’den (rivayetle); el-Cevherî ise yalnız kesra ile yetinmiştir. Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür: **الحداد** ve **الصائغ**. İkisi de -onun dediğine göre- en-Nâbiğa ez-Zübyânî’nin bir boğayı vasfederken söylediği şu beyti okumuştur:
  Rüzgârı karşılayan, iki boynuzu ve alnı,                      **كالهبرقي**; yana çekilir, kömürü üfler.
Der ki: Süpürgesinde çömelmiş; ağacın kökünü kazar; **كالصائغ** yahut **الحداد** gibi; eğrildiği zaman kömürü üfler. İbn Ahmer dedi ki:
  Artık **هبرقـي** bir inci(den) levhalar değildir ki                      yüzük mührü ondan gizliyi açığa çıkarmış olsun.
Ve denildi ki: O, ateşle bir sanatı işleyen herkes(tir). Ebû Sa‘îd dedi ki: **الهبرقي**: demiri arıtan kimsedir; aslı **أبرقي**’dir; böylece hemzeden **الهاء** bedel kılınmıştır. Ve denildi ki: **الهبرقي** ve **الهبرقي**; rengi parıltılı olduğundan yabanî boğadır. İbn Sîde dedi ki: O, boğalardan iri, yaşlı olandır; ayrıca iri, yaşlı dağ keçisi için de ödünçlenebilir.

  Dedim ki: Ebû Sa‘îd’in geçen sözüne göre, **الهاء**’sı hemzeden bedel kılındığı için, **برق**’ta zikredilmesi gerekir; ancak el-Cevherî ve eski imamların bir topluluğu onu burada zikrettiler; tıpkı **أهراق**’ı **هرق**’ta zikrettikleri gibi; bunun araştırması ileride gelecektir.
