# هبط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: هبط

ه ط ب
هبط ، بهط
استعمل من وجوهه : هبط ، بهط .
بهط : قال الليث : البَهَطُّ سِنْديّة وهو ، الأرُزُّ يُطْبَخُ باللبن والسَّمْن بلا ماء ، وعرَّبته العَرَب ، فقالوا : بَهَطَّةٌ طيبة . وأنشد :
من أَكلها الأَرُزَّ بالبَهَطِّ
وقال أبو تراب : سمعت الأشجعيَّ يقول : بَهَظَني الأمر وبَهَظَني بمعنى واحد قلت : ولم أسمعها بالطاء لغيره .
هبط : قال الليث : يقال : هَبَط الإنسان يَهْبِط : إذا انحدر في هَبُوط من صَعُود .
قال : والهَبْطَة : ما تَطامَن من الأرض ، وقد هَبَطْنا أرضَ كذا وكذا : أي نزَلْناها ، ويقال للقوم إذا كانوا في سَفالٍ : قد هَبَطُوا يهبِطون ، وهو نَقِيض ارتفَعُوا . قال : وفرق ما بين الهَبُوط والهُبُوط أنّ الهَبُوطَ اسمٌ للحَدُور ، وهو الموضع الذي يُهْبِطُك من أَعلى إلى أسفَل ، والهُبُوط المصدر .
قال : والمَهْبُوطُ : الذي مَرِض فهبَطه المَرَض إلى أن اضطَرَب لحمه .
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : الهَبِيط : الضامر من الإبل .
وقال شمر : ( يقال : ( هَبَطَ شَحْمُ الناقة : إذا اتّضع وقلّ ، وهَبَط ثمَنُ السِّلعة ، وهَبط فلان ، إذا اتّضع ، وهبط القوم : صاروا في هُبوط ، قال الهذلي :
ومِنْ أَيْنِها بعدَ إبْدَانها
ومن شَحْم أثْباجِها الهابِطِ
ويقال : هَبطتُه فهبط ، لازم وواقع ، أي أنْهبطَتْ أسْنِمَتُها وتواضَعَتْ .
وقال خالد بن جَنْبة : يقال : هبط فلانٌ في أرض كذا ، وهَبَط السُّوقَ : إذا أتاها ، وهَبَطَه الزّمانُ : إذا كان كثيرَ المال والمعروف فَذَهَب ماله ومعروفُه .
وقال الفراء : يقال : هَبَطه الله وأهْبَطه .
وجاء في الحديث : ( اللّهمّ غَبْطاً لا هَبْطاً ) : أي نسألك الغِبْطة ، ونعوذُ بك من أن تُهْبِطَنَا إلى حالٍ سَفَال .
وقال الفراء : الهَبْطُ : الذلّ .
وقال لبيد :
إن يُغْبَطُوا يُهبَطُوا وإن أُمِرُوا
يوماً يَصيرُوا لِلهُلكِ والنَّكَدِ
يقال : هَبَطَه فهَبط ، لفظ اللاّزم والمتعدي واحد : وقال عَبيد :
وكأنَّ أَقْتَادِي تضمَّنَ نِسْعَها
مِن وَحْشِ أوْرَالٍ هَبِيطٌ مُفْرَدُ
أراد بالهَبِيط ثَوْراً ضامراً ، ويقال : هَبَطْتُ بلدَ كذا : إذا أَتيتَه . وقال أبو النَّجم يصف إبلاً :
يَخُضْنَ مُلاَّحاً كذاوِي القَرْمَلِ
فهَبطَتْ والشمسُ لمْ تَرَجَّلِ
أي أَتَتها بالغداةِ قبْل ارتفاع الشمس .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : هبَط ثمنُ السِّلعة نقص ، وهبَطْتُه أنا أيضاً بغير ألف وهبَط الرجلُ من بلدٍ إلى بلدٍ ، وهَبَطْتُه .

### Türkçe

ه ط ب
**هبط** , **بهط**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **هبط** , **بهط** .

**بهط** : Leys dedi: **البَهَطُّ** Sindîyye’dir; o da, **الأرُزُّ**’dür; su olmaksızın süt ve sadeyağ ile pişirilir; Araplar onu Arapçalaştırdı; şöyle dediler: **بَهَطَّةٌ** tayyibedir. Şiir okudu:
**البَهَطِّ** ile **الأَرُزَّ**’ü yiyenden

Ebû Turâb dedi: Eşca‘î’yi şöyle derken işittim: **بَهَظَني** الأمر ve **بَهَظَني** bir tek mânâdadır. Dedim ki: Onu **الطاء** ile ondan başkası için işitmedim.

**هبط** : Leys dedi: Denir ki: **هَبَط** insan **يَهْبِط**: **صَعُود**’dan bir **هَبُوط** içinde aşağı indiği zaman.

Dedi: **الهَبْطَة**: yerden alçalmış olan şeydir; ve muhakkak biz **هَبَطْنا** filân filân yere: yani ona indik; ve kavme, alçaklıkta oldukları zaman denir: muhakkak **هَبَطُوا** **يهبِطون**; o, **ارتفَعُوا**’nun zıddıdır. Dedi: **الهَبُوط** ile **الهُبُوط** arasındaki fark şudur ki: **الهَبُوط** inişin ismidir; o, seni yukarıdan aşağıya indiren yerdir; **الهُبُوط** ise masdardır.

Dedi: **المَهْبُوطُ**: hastalanan kimsedir; hastalık onu, eti çalkalanıncaya kadar aşağı indirdi.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الهَبِيط**: develerden zayıf olan.

Şemmer dedi: (Denir ki: ( **هَبَطَ** devenin yağı: alçaldığı ve azaldığı zaman; ve **هَبَط** malın fiyatı; ve filân **هَبط**: alçaldığı zaman; ve kavim **هبط**: bir **هُبوط** içinde oldular. Huzelî dedi:
Onun nereden olduğu, onu ortaya koyduktan sonra
ve onun böğürlerinin **الهابِطِ** yağından

Ve denir ki: **هَبطتُه** de o **هبط**; lâzım ve vâki‘dir; yani onun hörgüçleri alçaldı ve tevazu etti.

Hâlid b. Cenebe dedi: Denir ki: filân **هبط** filân yerde; ve **هَبَط** pazara: ona geldiği zaman; ve zaman onu **هَبَطَه**: çok mal ve iyilik sahibi iken, malı ve iyiliği gittiği zaman.

Ferrâ dedi: Denir ki: Allah onu **هَبَطه** ve onu **أهْبَطه**.

Hadiste geldi: (Allah’ım, **غَبْطاً** değil **هَبْطاً**) : yani senden **الغِبْطة** isteriz; ve bizi bir aşağılık hâline indirmen’den sana sığınırız.

Ferrâ dedi: **الهَبْطُ**: zillet.

Lebîd dedi:
Eğer **يُغْبَطُوا** olurlarsa **يُهبَطُوا** olurlar; ve eğer emrolunurlarsa
bir gün helâke ve sıkıntıya varırlar

Denir ki: **هَبَطَه** de o **هَبط**; lâzımın ve müteaddînin lafzı birdir. Ubeyd dedi:
Sanki benim yularlarım onun kayışını içine almış
**أوْرَالٍ** vahşîsinden, tek başına **هَبِيطٌ** olan

**الهَبِيط** ile zayıf bir boğa murad etti; ve denir ki: **هَبَطْتُ** filân beldeyi: ona geldiğim zaman. Ebû’n-Necm develeri vasfederek dedi:
**القَرْمَلِ**’in sahipleri gibi tuzlu suya dalarlar
derken **هبطتْ**; güneş henüz saçını taramamıştı

Yani sabahleyin, güneş yükselmeden ona geldi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Malın fiyatı **هبَط**: eksildi; ve ben de onu, elifsiz, **هبَطْتُه**; ve adam bir beldeden bir beldeye **هبَط**; ve ben onu **هَبَطْتُه**.
