# هبع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: هبع

باب العين والهاء مع الباء
هبع ، عهب
استعمل من وجوهه : هبع ، عهب
هبع : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الهُبَع : الحُوار الذي يُنْتج في الصيف في آخر النِتاج ، والأنثى هُبَعة . وسمِّي هُبَعاً لأنه يهبَع إذا مشَى ، أي يمدُّ عنقَه ويتكاره ليدرك أمّه . وأنشد الأصمعي :
كأنَّ أوبَ ضَبْعِه المَلاَّذِ
ذَرعُ اليمانينَ سَدَى المِشواذِ
يستهبع المُواهِقَ المحاذي
عافيهِ سَهواً غير ما إجراذِ
قوله ( يستهبع المواهق ) أي يُبطره ذَرْعَه فيحمله على أن يهبع . والمواهقُ : المبارى .
وقيل الحُمُر كلُّها تَهبَع في مشيتها ، أي تمدّ عنقَها .
وقال ابن السكيت : العرب تقول : ماله هُبَع ولا رُبَع . فالرُّبع : ما نُتج في أوّل الربيع . والهُبَع : ما نتج في الصَّيف . قال : وقال الأصمعيّ : سألت جبر بن حبيب : لمَ سُمِّي الهُبَع هُبَعاً ؟ فقال لأنّ الرِّباعَ تنتج في رِبْعيّة النّتاج ، أي في أوله ، ويُنتَج الهُبَع في الصيفية ، فإذا ماشَى الرِّباعَ أبطرْنَهُ ذَرْعَه لأنَّها أقوى منه فهَبَع ، أي استعان بعنقه في مِشيته .
عهب : أبو العباس عن عمرو عن أبيه أنه قال : أتيتُه في رُبَّى شبابه ، وحِدْثَى وعِهِبَّى شبابه وعِهِبَّاء شبابه ، يقصر ويمد . وأنشد :
على عِهِبَّى عَيشِها المخرفَجِ
وقال أبو عمرو : يقال عَوهَبَه وعَوهَقَه ، إذا ضلَّله . وهو العِيهابُ والعِيهاق .
وقال الليث : العيهب : الضَّعيف من الرجال عن طلبِ وِتره . وأنشد :
حللتُ به وِتري وأدركتُ ثُؤرتي
إذا ما تناسَى ذَحلَه كلُّ عَيهبِ
وقال أبو زيد : عَهِبتُ الشيءَ أعهبَه ، وغَهِبته أغهَبه ، إذا جهلته . وأنشد :
وكائن ترى من آمل جمع همةٍ
تقضَّت لياليه ولم تقضَ أنحبُهُ
لُمِ المرءَ إن جاءَ الإساءة عامداً
ولا تُحْفِ لوماً إنْ أتى الذنبَ يَعهبُه
أي يجهله . وكأنَّ العيهب مأخوذ من هذا .
قلت : والمعروف في هذه الحروف الغين ، وقد أوضحتُه في بابه .

### Türkçe

باب العين والهاء مع الباء
**هبع** ، **عهب**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **هبع** ، **عهب**

**هبع**: Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **الهُبَع**: yazın, doğumun sonunda doğan **الحُوار** (deve yavrusu); dişisi **هُبَعة**’dır. Ve **هُبَع** diye adlandırıldı; çünkü yürüdüğü zaman **يهبَع** eder; yani boynunu uzatır ve annesine yetişmek için zorlanır. El-Asmaʿî şu beyti okudu:
كأنَّ أوبَ ضَبْعِه المَلاَّذِ
ذَرعُ اليمانينَ سَدَى المِشواذِ
يستهبع المُواهِقَ المحاذي
عافيهِ سَهواً غير ما إجراذِ

Onun sözü (**يستهبع المواهق**) yani: onun **ذَرْع**’ını (kol boyunu) onu azdırır da onu **يهبَع** etmeye sevk eder. Ve **المواهقُ**: **المبارى** (yarıştırılanlar)dır.

Ve denildi ki: **الحُمُر**’un (eşeklerin) hepsi yürüyüşlerinde **تَهبَع** eder; yani boyunlarını uzatırlar.

İbn es-Sikkît dedi: Araplar der: “Onun için ne **هُبَع** vardır ne **رُبَع**.” Artık **الرُّبع**: ilkbaharın başında doğan şeydir. Ve **الهُبَع**: yazın doğan şeydir. Dedi: Ve el-Asmaʿî dedi: Cebr b. Habîb’e sordum: Niçin **الهُبَع** **هُبَع** diye adlandırıldı? Dedi ki: Çünkü **الرِّباعَ** (ilkbahar doğanlar) doğumun **رِبْعيّة**sinde, yani onun başında doğar; **الهُبَع** ise yazlıkta doğurulur; **الرِّباعَ** ile birlikte yürüdüğü zaman, ondan daha güçlü oldukları için onun **ذَرْع**’ını onu azdırırlar; böylece **هَبَع** eder; yani yürüyüşünde boynuyla yardım ister.

**عهب**: Ebû’l-ʿAbbâs, ʿAmr’dan, babasından: şöyle dediğini rivayet etti: “Onun yanına gençliğinin **رُبَّى**sında geldim; ve gençliğinin **حِدْثَى**sında ve gençliğinin **عِهِبَّى**sında ve gençliğinin **عِهِبَّاء**sında”; kısaltır ve uzatır. Ve şu beyti okudu:
على عِهِبَّى عَيشِها المخرفَجِ

Ebû ʿAmr dedi: **عَوهَبَه** ve **عَوهَقَه** denir; onu saptırdığı zaman. Ve o, **العِيهابُ** ve **العِيهاق**tır.

El-Leys dedi: **العيهب**: erkeklerden, öcünü istemekten zayıf olan kimsedir. Ve şu beyti okudu:
حللتُ به وِتري وأدركتُ ثُؤرتي
إذا ما تناسَى ذَحلَه كلُّ عَيهبِ

Ebû Zeyd dedi: **عَهِبتُ** şeyi, **أعهبَه**; ve **غَهِبته** onu, **أغهَبه**; onu bilmediğim zaman. Ve şu beyti okudu:
وكائن ترى من آمل جمع همةٍ
تقضَّت لياليه ولم تقضَ أنحبُهُ
لُمِ المرءَ إن جاءَ الإساءة عامداً
ولا تُحْفِ لوماً إنْ أتى الذنبَ يَعهبُه

Yani: onu bilmez. Ve sanki **العيهب** bundan alınmıştır.

Dedim: Ve bu harflerde bilinen **الغين**’dir; onu kendi babında açıklamıştım.
