# هب (ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والباء
هب ، به : مستعملان .
هب : قال الليث : يقال : هَبَّت الريح تَهب هُبُوباً ، والنائم يَهُبُّ هَبًّا . والسيف يَهُبُّ ؛ إذا هُزَّ ، هَبَّةً . قال : والتيس يَهِبُّ هَبِيباً للسفاد ، والنَّاقَةُ تهِب هِباباً . وقال الأصمعيّ : هبَّت الريح تَهُبُّ هُبُوباً وهَبِيباً . وهبّ النائم يَهُب هُبُوباً . و هب التَّيْسُ يَهِب هِباباً : إذا هاج . وهبَّ السيفُ هَبَّةً : إذا قَطَع ، وإنَّه لذو هَبَّةٍ : إذا كانت له وقْعَةٌ شديدة . يقال : احذَرْ هَبَّةَ السيف . وثَوْبٌ هَبَايِبُ وخَبَايِبُ ، بلا همز فيهما : إذا كان متقطّعاً . والهِبابُ : النَّشَاط . وقال شمر : هَبَّ السيفُ : قَطَع . وأهبَبْتُ السيفَ : إذا هزَزْتَه ، فاهْتَبَّه وهَبَّهُ : إذا قطعه . قال : وهبَبْتُ الثوبَ : حزقته ، فتهبّب ؛ أي : تخرّق . وثوب أَهْبَابٌ ؛ أي : قِطَعٌ ؛ وقال أبو زُبَيْدٍ :
على جَنَاجِنِه مِنْ ثَوْبِه هِبَبٌ
أبو عبيدة عن يونس يقال : هَبّ فلانٌ حِيناً ، ثم قَدِم ؛ أي : غاب دهْراً ، ثم قَدِم . وأين هبَبْتَ عنّا ؟ أي : غِبْتَ عنّا . أبو زيد : غَنِينا بذلك هَبَّةً من الدهر ؛ أي : حِقْبَةً . وروى النضر بن شميل حديثاً ، بإسناد له عن رَغْبانَ ، قال : لقد رأَيْتُ أصحابَ رسول اللَّهِ ( صلى الله عليه وسلم ) يَهُبُّون إليهما ، كما يَهُبُّونَ إلى المكتوبة ؛ يعني الرَّكْعتَيْن قبْل المغرب . قال النضر : قوله يَهُبُّون إليهما ؛ أي : يَسْعَوْن . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : هَبَّ فلانٌ : إذا نُبهَ ، وهَبَّ : إذا انْهزَمَ . عمرو عن أبيه قال : هَبْهَبَ : إذا زجر ، وهَبْهبَ : إذا ذَبَح ، وهبْهَبَ : إذا انْتَبَه . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الهَبْهبِيُّ : القَصَّاب ؛ قال الأخطل :
على أَنَّها تَهدِي المَطِيَّ إذا عَوَى
من الليلِ مَمْشُوقُ الذّرَاعينِ هَبْهَبُ
أراد به : الخفيفَ من الذئاب . وناقةٌ هَبْهَبِيَّة : سريعة خفيفة ؛ قال ابن أحمر :
تَمَاثِيلَ قِرْطاسٍ على هَبْهَبيَّةٍ
جلا الكُورُ عن لَحْمٍ لها مُتَخَددِ
قال : أراد بالتماثيل كُتباً يكتبونها . وقال الليث : هَبْهَبَ السرابُ هَبْهَبَةً : إذا ترقرق . قال : والهَبْهَابُ : اسم من أسماء السَّرَابِ . قال : ولُعْبةٌ لصبيان الأعراب يسمونها : الهَبهَاب . قال : والهَبْهَبِيُّ : تَيْسُ الغنم ، ويقال : بَلْ رَاعِيها ؛ وأنشد :
كأنَّهُ هَبْهَبيُّ نامَ عَنْ غَنَمٍ
مُسْتَأْوِرٌ في سَوَادِ الليلِ مَذْءُوبُ
به : عمرو عن أبيه قال : بَهَّ : إذا نَبُلَ وزاد في جاهه ومنزلته عند السلطان . وهَبَّ : إذا انْتَبه . وقال ابن المظفر : البَهْبَهُ : من هدير الفحل ؛ وأنشد :
برَجْسِ بَعْبَاعِ الهَدِير البَهْبَهِ
ويقال للأبَح : أبَهُّ . وقال ابن السّكيت : قال الأصمعيّ : بَخْ بَخْ ، وبَهْ بَهْ للشيء يُتَعَجَّبُ مِنْهُ ؛ وأنشد :
مَنْ عزَانَي قال : بَهْ بَهْ
سِنْخُ ذَا أَكْرَمُ أَصْلِ
شمر : قال المفضّل الضَّبيّ : يقال إن حوله من الأصوات البَهْبَه ؛ أي : الكثير ؛ قال رؤبة :
برَجْسِ بَخْبَاخ الهَدِيرِ البَهْبَهِ
قال : وقال ابن الأعرابيّ : في هديره بَهْبَهٌ وبَخْبَخٌ . والبعير يُبَهْبِهُ في هديره . وقال غيره : يقال للشيء إذا عُظم : بَخْبَخٌ وبَهْبَهٌ .

##### Türkçe

**باب الهاء والباء**
**هب** , **به** : kullanımdadırlar.

**هب** : Leys dedi: denilir: **هَبَّت الريح تَهب هُبُوباً**; ve uyuyan **يَهُبُّ هَبًّا**. Ve kılıç **يَهُبُّ**; eğer sallanırsa, **هَبَّةً**. Dedi: ve teke çiftleşme için **يَهِبُّ هَبِيباً**, ve dişi deve **تهِب هِباباً**. Asmaî dedi: **هبَّت الريح تَهُبُّ هُبُوباً وهَبِيباً**. Ve uyuyan **يَهُب هُبُوباً**. Ve **هب التَّيْسُ يَهِب هِباباً**: eğer kızışırsa. Ve kılıç **هبَّةً** **هبَّ**: eğer keserse; ve o, **ذو هَبَّةٍ**’dir: eğer onun için şiddetli bir darbe/çarpma varsa. Denilir: **احذَرْ هَبَّةَ السيف**. Ve bir elbise **هَبَايِبُ** ve **خَبَايِبُ**, ikisinde de hemze olmaksızın: eğer parçalanmışsa. Ve **الهِبابُ**: canlılık. Şemmer dedi: **هَبَّ السيفُ**: kesti. Ve **أهبَبْتُ السيفَ**: eğer onu salladıysam; böylece **اهْتَبَّه** ve **هَبَّهُ**: eğer onu kestiyse. Dedi: ve **وهبَبْتُ الثوبَ**: onu parçaladım; böylece **تهبّب**; yani: yırtıldı. Ve **ثوب أَهْبَابٌ**; yani: parçalar; Ebû Zübeyd dedi:
على جَنَاجِنِه مِنْ ثَوْبِه هِبَبٌ

Ebû Ubeyde, Yûnus’tan: denilir: falan kimse **هَبّ** bir süre, sonra geldi; yani: uzun zaman kayboldu, sonra geldi. Ve **أين هبَبْتَ عنّا ؟** yani: bizden kayboldun. Ebû Zeyd: bununla zamanın bir **هَبَّةً**’sine kadar zengin olduk; yani: bir dönem. Nadr b. Şümeyl bir hadis rivayet etti, kendi isnadıyla Rağbân’dan, dedi: Andolsun, Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) ashabını, ikisine doğru **يَهُبُّون** gördüm; farz namaza doğru **يَهُبُّونَ** gibi; yani akşamdan önceki iki rekâtı. Nadr dedi: onun sözü **يَهُبُّون إليهما**; yani: koşarlar/çabalarlar. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **هَبَّ** falan kimse: eğer uyandırıldıysa; ve **هَبَّ**: eğer bozguna uğradıysa. Amr, babasından dedi: **هَبْهَبَ**: eğer azarladıysa; ve **هَبْهبَ**: eğer boğazladıysa; ve **هبْهَبَ**: eğer uyandıysa. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهَبْهبِيُّ**: kasap; Ahtal dedi:
على أَنَّها تَهدِي المَطِيَّ إذا عَوَى
من الليلِ مَمْشُوقُ الذّرَاعينِ هَبْهَبُ
Bununla murat etti: kurtların hafif/çevik olanını. Ve bir dişi deve **هَبْهَبِيَّة**: hızlı, hafif; İbn Ahmer dedi:
تَمَاثِيلَ قِرْطاسٍ على هَبْهَبيَّةٍ
جلا الكُورُ عن لَحْمٍ لها مُتَخَددِ
Dedi: **التماثيل** ile murat etti: yazdıkları yazılar. Leys dedi: **هَبْهَبَ السرابُ هَبْهَبَةً**: eğer dalgalanıp titreşirse. Dedi: ve **الهَبْهَابُ**: serabın adlarından bir addır. Dedi: ve bedevî çocuklarının bir oyunu; ona **الهَبهَاب** derler. Dedi: ve **الهَبْهَبِيُّ**: koyunların tekesi; ve denilir: bilakis onun çobanı; ve şu beyit okundu:
كأنَّهُ هَبْهَبيُّ نامَ عَنْ غَنَمٍ
مُسْتَأْوِرٌ في سَوَادِ الليلِ مَذْءُوبُ

**به** : Amr, babasından dedi: **بَهَّ**: eğer soylulaştıysa ve sultanın yanında şanında ve makamında arttıysa. Ve **هَبَّ**: eğer uyandıysa. İbnü’l-Muzaffer dedi: **البَهْبَهُ**: erkeğin böğürmesinden bir sestir; ve şu beyit okundu:
برَجْسِ بَعْبَاعِ الهَدِير البَهْبَهِ
Ve **الأبَح** için denilir: **أبَهُّ**. İbnü’s-Sikkît dedi: Asmaî dedi: **بَخْ بَخْ** ve **بَهْ بَهْ** kendisinden hayret edilen şey için; ve şu beyit okundu:
مَنْ عزَانَي قال : بَهْ بَهْ
سِنْخُ ذَا أَكْرَمُ أَصْلِ
Şemmer: Mufaddal ed-Dabbî dedi: denilir: onun çevresinde seslerden **البَهْبَه** vardır; yani: çok. Ru’be dedi:
برَجْسِ بَخْبَاخ الهَدِيرِ البَهْبَهِ
Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: onun böğürmesinde **بَهْبَهٌ** ve **بَخْبَخٌ** vardır. Ve deve, böğürmesinde **يُبَهْبِهُ**. Başkası dedi: bir şey büyüdüğünde denilir: **بَخْبَخٌ** ve **بَهْبَهٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (هو) الهاء والواو ليست من شرط اللغة([2])، وهي من العربية، والأصل هاء ضُمّت إليه واوٌ. من العرب من يثقِّلها فيقول: هُوَّ([3]). ومنهم مَن يقول هُوْ([4]).
(هي) الهاء والياء، والهاء والهمزة يجريان مَجرى ما قبلهما. على أنَّهُم يقولون: ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو. معناه أيُّ الناس هو. وهذا عندنا مما دَرَج عِلمُه. وكذلك قولهم: "لو كان ذاك في الهَِيئ والجَِيء([5]) ما نَفَعَه"، والهَِيْء: الطّعام. والجَِيْء: الشَّراب، واللفظتان لا تدلاّن على هذا التفسير. ويقولون: هَأْهَأْتُ بالإبل، إذا دعوتَها للعَلَف. وهذا خلافُ الأول. وأنشدوا:
وما كانَ على الهَِيْء *** ولا الجَِيءِ امتداحيكا([6])
والهاء، هذا الحرف وها تنبيهٌ. ومن شأنهم إذا أرادوا تعظيم شيء أنْ يُكثِرُوا فيه من التَّنبيه والإشارة. وفي كتاب الله: ﴿هَا أنْتُمْ هَؤُلاَءِ﴾[آل عمران 66]، ثم قال الشاعر([7]):
ها إنّ تا عِذْرَةٌ إلاَّ تكُنْ نفعَتْ *** فإنّ صاحِبَها قد تاهَ في البَلَدِ([8])
ويقولون في اليمين: لا هَا اللهِ. ويقولون: إن هاءَ تكون تلبية([9]). قال:
لا بَلْ يُجيبُكَ حينَ تدعُو باسمِهِ *** فيَقول هاءَ وطالَ ما لبَّى([10])
هاءَ يهُوءُ الرّجُل هَوْءاً. والهَوْء: الهِمَّة. قال الكِسائي: يا هَيْءَ مالِي، تأسُّفٌ.
(هب) الهاء والباء مُعظَمُ بابِه الانتباه والاهتِزازُ والحركة، وربما دلَّ على رِقَّةِ شيء.
الأوَّل هبَّت الريح تَهُبُّ هُبوباً. وهَبّ النائم يَهُبُّ هَبَّاً. ومِن أين هببتَ يا فلان، كأنّه قال: من أين جئت، من أين انتبهت لنا. وحُكِي عن يونُس: غابَ فلانٌ ثم هبّ. ويقولون: هبَّ يفعلُ كذا، كما يقال: طَفِق يفعل. وهزَزْتُ السَّيف فهبّ هبّة. وهَبَّته: هِزَّته ومَضاؤه في ضريبته. وسيفٌ ذو هَبَّة. وهبَّ البعيرُ في السَّير: نَشِط، هِباباً. قال لبيد:
فلها هِبَابٌ في الزِّمام كأنّها *** صهباءُ راحَ مع الجنوبِ جَهامُها([11])
وهبَّ التَّيس للسِّفاد هَبِيباً، واهتبَّ، وهو مِهْبابٌ. وهَبْهَبْتُ به: دعوتُه ليَنْزُوَ. ويقال الهَبهَبِيُّ: الرَّاعي؛ والفَتى السَّريعُ في الخدمة هَبهبيّ. ويقولون: عِشْنا بذاك هَِبَّة من الدَّهر، أي سَنَةً وَوَقْتاً هَبَّ لنا.
والباب الآخر تهبَّبَ الثوبُ: بَلِيَ. ويقال لقِطَع الثَّوب: هِبَبٌ. وهَبْهَبَ السَّرابُ: تَرَقرَق. والهَبْهَاب: السَّراب. وما أقرَبَ هذا من الأوّل. وممّا يُشكِل عندي معناه قولُهم: هَبْهُ فعلَ كذا، وهَبْني فَعَلْته، وظننتُ أنَّ هذا من باب وهب لأنَّ اللفظة على هذا تدلّ، وهو على ذلك مُشكِل. ويقولون للخيل: هَبِي، أي أَقبِلِي([12]). وهذه حكايةُ صوت.
(هت) الهاء والتاء يدلُّ على حكايةِ صوت، ليست فيه لغةٌ أصليّة. يقال: هَتَّ البَكْرُ في صوته: عَصَر صوته([13]). وهَتَتُّ الكلمة. والهَتِيت: متابَعةٌ ومداركة. يقال: هَتَّ هَتّاً وهتيتاً. ويقولون: رجلٌ مِهَتٌّ: خفيف في العَمَل. والهَتْهَتةُ: التواءُ الكلام. والهَتُّ: تمزيقُ الثَّوْب. والهَتُّ: الكَسْر. ويقولون: سَمِعتُ هَتَّ قوائمِ البعير عند وقعها بالأرض. والأصل في ذلك كلِّه واحد، ولولا أنَّ العلماء ذكروه لما رأيتُ لذكرِهِ وجهاً.
(هث) الهاء والثاء قريبٌ من الذي قبلَه، ومعظمه الاختلاط. *يقولون:  الهثْهثَة: الاختلاط. وهَثْهَثَتِ السّحابةُ بثَلْجِها وقَطْرها: أرسلَتْه بسرعة: وهَثْهَثَ الوالي: ظَلَم قال:
* وَهَثْهَثُوا فكثُرَ الهَثْهَاثُ([14]) *
(هج) الهاء والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على غُموضٍ في شيءٍ واختلاط، ومنه ما يدلُّ على حكايةِ صوت.
فالأوّل قولهم: هَجَّتْ عينُه([15]): غارت. وهو من باب الغُموض. والهَجَاجة: الأحمق الذي لا يَهتدِي للأمور، فكأنها قد عُمِّيت عليه. وقال ابنُ الأعرابيّ وغيره: ركِب فلانٌ هَجَاجِ، على فَعالِ، إذا ركب العَمياء المُظلِمة. وأنشد:
* وقد رَكِبوا على لَومِي هَجَاجِ([16]) *
والهَجِيج: الوادي العَمِيقُ؛ وهو من الغموض أيضاً.
والباب الآخَر قولهم: هَجْهَجْتُ بالسَّبع: صحتُ به. وهَجْهَجَ الفحلُ في هديره. وهَجٍْ([17]): زجْرٌ للكلب. قال:
سَفَرَتْ فقلت لها هَجٍِ فتبرقَعَتْ *** فذَكَرتُ حين تبرقَعَت ضَبّارا([18])
وضَبَّار: كَلْب. وهَجِيجُ النَّار: أجِيجُها. فأمَّا قولهم: ماء هُجَهِجٌ. لا عذب ولا ملح، فمن الإبدال، وقد ذكر في الهاء والزّاء.
(هد) الهاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْر وهَضْم وهدم. وهَدَدْتُهُ هَدَّاً: هَدَمتُه. ويرجع الباب كلُّه إلى هذا القياس. فالهَدُّ من الرِّجال: الضَّعيف، كأنَّه هُدَّ. ورجال هَدُّونَ. وقد خُولف الأصمعيّ([19]) فخبّرني عليُّ بن إبراهيم القطّان، عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي، وعن عمرو بن أبي عمرٍو عن أبيه قالا([20]): الهَدُّ من الرِّجال: الجواد الكريم، والجِبانُ هِدٌّ بالكسر([21]). وأنشدوا:
ليسوا بِهَدِّينَ في الحروب إذا *** تُعقدُ فوق الحَراقِفِ النُّطُقُ([22])
فإن كان كذا فالجبان هِدٌّ، أي مهدود، كذِبْحٍ للمذبوح. والهَدّ: الكريم الهادُّ لِمالِه.
ومما يجري مجرى الأصوات الهَدَّة: صوتُ وقع الحائط. والهُدْهُد معروف. وهَدْهَدَ الحمامُ: صَوَّت. وهَدْهَدَت المرأةُ ابنَها: حَرَّكَتْه لينام.
ومما شذَّ عن الباب ولا أعرِفُ لـه قياساً، قولُهم: مررتُ برجلٍ هَدَّكَ مِن رجُل، كقولهم: حسبُك من رجلٍ. وهي كلمةٌ كذا تقال. قال:
ولي صاحبٌ في الغار هَدَّكَ صاحباً *** هو الجَوْنُ إلاّ أنّه لا يعلَّل([23])
(هذ) الهاء والذال: أصيل يدلُّ على قَطْع. وهَذَّه: قَطَعه. وسكِّينٌ هَذُوذ. وهَذَاذَيْكَ من الهَذِّ: سُرعة القَطع، كأنّه يقول: أحكِم الأمرَ واقطَعْه.
(هر) الهاء والراء: أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات، ويقاس عليه. يقولون: الهِرُّ: دُعاء الغنم. وذلك قولهم: "لا يعرِف هِرّاً من بِرٍّ". والبِرُّ: سَوْقُ الغَنَم. والهِرَّة: السِّنَّوْرة، وكأنَّها سمِّيت لصوتها إذا هَرَّت. [وهَرَّ الشَّوْك، إذا اشتَدَّ يُبْسُه([24])، وله حينئذ هريرٌ] وزَجَل. قال:
رَعَيْنَ الشبْرِقَ الرَّيَّانَ حَتَّى *** إذا ما هَرّ وامتنَعَ المَذَاقا([25])
قال: والهُرْهُور: الماء الكثير الذي إذا جَرَى سمِعتَ له هَرْهَرَة. ويقولون: هَرَّ فلانٌ([26]) الكأس: كرِهَها. ولعلّه أن يكون قِيل ذاك لأنَّه يَهِرُّ في وجهِ مَن يسقيه.
ومما ليس من الباب الهُرَار: داءٌ يأخذ الإبل، ناقة مهرورة. ورأسُ هِرّ: مكان.
(هز) الهاء والزاء: أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ في شيء وحركة. وهَزَزْت القناةَ فاهتزَّتْ. واهتَزَّ النَّباتُ، وهزَّتْه الرِّيح. وهزَّ الحادي الإبلَ بحُدائِهِ واهتزَّتْ هي في سيرها. وهَزيزُ الرِّيح: حرَكتُها وصوتُها.
ومن الباب الهَزَاهِزُ([27]): الفِتَنُ يَهْتَزُّ فيها النّاس. وسيفٌ هَزهازٌ وهُزْهُزٌ: صافٍ حسنُ الاهتزاز. وماء هُزَهِزٌ: اهتزَّ في جَرَيانه. والكوكب في انقضاضه يهتَزُّ. والهُزَهِزُ: الرّجُل الخفيف، والقياسُ في كلِّ ذلك واحد.
(هس) الهاء والسين: أُصَيلٌ يدلُّ على أصواتٍ واختلاط، كالهَسِيس. وهَسَاهِسُ الجنِّ مثل هَثَاهِثِهِم. وقولهم: راعٍ هَسْهاسٌ، من باب الإبدال، مثل قَسْقاس، إذا رَعى الغَنمَ اللَّيلَ كلَّه.
(هش) الهاء والشين: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَخاوةٍ ولين. والرِّخْو اللَّيِّن هَشٌّ. ومنهُ *رجل هشٌّ: طَلْق المُحيَّا، وقد هَشِشتَ([28])، وذُو هَشَاش([29]). والفرس  الهَشُّ: الكثير العَرَق. وشَاةٌ هَشُوشٌ: ثَرَّةٌ([30]).
ومن الباب هَشَشْتُ الورقَ هشّاً: خبطتُه بعَصاً.
(هص) الهاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على غَمْز الشَّيء. يقولون للذِّئب: هُصْهُص([31]). وهَصْهَصْتُ([32]) الشيءَ: غَمَزته. ويقولون، وما أدري كيف هو: إنَّ الهاصَّةَ([33]): عَينُ الفِيل، وهو عندي مما يُسمَع.
(هض) الهاء والضاد كلمةٌ تدلُّ على رَضٍّ أو أكثرَ منه. وهَضَضْتُ الشَّيءَ وهَضْهَضْتُه([34]): كَسَرْته. والهَضْهاض: الفحل الذي يهضُّ أعناق الفَحُول. ويمكن أن يكون الهَضَّاء: الجماعةُ من الناس من هذا.
(هف) الهاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّةٍ وسُرعةٍ في سَير وصَوت. فالهَفيف: سُرْعة السَّير. قال ذو الرُّمة:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ غَنِّنا *** بخرقاءَ وارفَعْ من هَفِيف الرّواحِلِ([35])
ومنه الرِّيحُ الهَفَّافة: الخفيفة الهُبوب. والظِّلُّ الهفَّاف: الساكن. ومنه قميصٌ هَفْهافٌ: رقيق. والهِفُّ: الذي هَراقَ ماءَه وخَفَّ من السَّحاب. والهَفَّاف: البَرَّاق. والشُّهْد الهِفُّ: الرَّقيق القليل العسل، سمِّي لخفَّته، وكذلك الهِفُّ من الزَّرع: الذي يُؤخَّرُ حَصادُه فينتثر([36]) حَبُّه. ومنه المرأة المهَفْهَفة: الخميصة الدقيقة الخصر. واليَهْفُوف: الأحمق لخِفَّةِ عقله؛ ويقال هو الجَبَان.
(هك) الهاء والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على انفراجٍ في شيء أو شَقّ. يقال انهكَّ صَلا المرأةِ انهِكاكاً: انفَرَجَ عند الوِلادِ. ويقولون: هكَّه بالسَّيف: ضَرَبه. والهَكُّ: المطَر الشديد، لأنّه يَهُكُّ الأرض([37]). وانهكَّت البِئرُ: تهوَّرت.
(هل) الهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفْع صَوت، ثم يُتَوسَّع فيه فيسمَّى الشيءُ الذي يصوَّت عنده ببعض ألفاظِ الهاء واللام. ثم يشبَّه بهذا المسمَّى غيرُه فيسمَّى به.
والأصل قولهم أهَلَّ بالحجِّ: رفَعَ صوته بالتَّلبِيَة واستهلَّ الصَّبيُّ صارخاً([38]): صوَّت عند وِلادِه. قال ابنُ أحمر في الإهلال:
يُهِلُّ بالفَرْقدِ رُكبانُها *** كما يُهِلُّ الرَّاكِبُ المُعْتَمِرْ([39])
ويقال: انهلَّ المطرُ في شِدَّة صوبِه وصوته انهلالاً.
وأمَّا الذي يُحمَلُ على هذا للقُرْب والجِوار فالهِلالُ الذي في السَّماء، سمِّي به لإهْلاَلِ النّاس عند نظرِهم إليه مكبِّرين وداعين. ويسمَّى هلالاً أول ليلةٍ والثّانية والثالثة، ثم هو قمرٌ بعد ذلك. يقال أهَلَّ الهِلالُ واستُهِلَّ. ثم قيل على مَعنى التَّشبيه تَهَلَّلَ السَّحابُ ببرقه: تلألأ، كأنّ البرق شُبِّه بالهلال.
وممَّا حمل على التَّشبيه أيضاً الهِلال: سِنانٌ له شُعبتان. والهلالُ: الماء القليل في أسفل الرَّكِيِّ. والهِلال أيضاً: ضَربٌ من الحيَّاتِ. قال ذو الرُّمَّة:
إليك ابتَذَلْنَا كلَّ وهمٍ كأنَّه *** هلالٌ بدا في رمضةٍ يتقلَّبُ([40])
ويقولون: الهلال: سَلْخ الحيّة. والهِلال: طرَف الرَّحَى إذا انكسَرَ منها. ويقولون: ثوبٌ هَلْهَلٌ: سخيف النّسج، كأنَّه في رِقَّتِهِ ضوءُ الهلال. وشِعْرٌ هَلْهَلٌ: رقيق. وسمِّي امرؤ القيس بن ربيعة مُهلهِلاً لأنَّه أوَّلُ من رقّق الشِّعر([41])، وقال قومٌ: بل سمِّيَ مُهلهِلاً بقوله:
لمَّا تَوَعَّرَ في الكُراعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثْأَرُ جابراً أو صِنْبِلاَ([42])
وذلك أنَّه إذا أراد إدراكه صوَّت متدارِكاً. ويقال الهُلاهِل: الماء الكثير، وهذا لأنَّ له في جَرَيانِهِ صوتاً؛ وهو [في] الأصل هُراهِر. والهلال: ما يَضُمُّ بين حِنْوَي الرَّحْل، والجمع أهِلّة.
ومما شذّ عن هذا الأصل قولهم: حَمَل فلانٌ على قِرْنه ثمَّ هَلَّل، إذا أحْجم. فأمّا قول القائل:
وليس لها ريحٌ ولكنْ وَديقةٌ *** يظلُّ بها السَّاري يُهِلُّ وينْقَعُ([43])
ويقال للخَيل: هَلاَ: قِرِي([44])، صوتٌ يصوَّتُ به لها.
(*هم) الهاءُ والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَوْبٍ وجَرَيانٍ ودَبيبٍ وما  أشبَهَ ذلك، ثم يقاس عليه. منه قول العرب: همَّني الشَّيءُ: أذَابَني. وانْهَمَّ الشَّحمُ: ذاب. والهاموم: الشَّحم الكثير الإهالة. والسَّحاب الهامُوم: الكثير الصَّوب. والهَموم: البئر الكثيرة الماء. قال:
* إنَّ لها قَلَيْذَماً هَمُوما([45]) *
والهَميمة: المَطْرَة الخَفيفة، والرِّيح الرَّيْدانة: اللَّيّنة الهبُوب. والهَوَامّ: حشرات الأرض، سمِّيت لِهميمها، أي دَبِيبها. قال:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ هميمُ([46])
وهمَّم في رأسه: جعَلَ أصابعَه في خِلال شعره، يجيء بها ويذهب لينام، كأنَّ أصابِعَه تَدِبُّ في خلال شعره.
ومن الباب الهِمُّ: الرّجل المُسِنّ؛ والمرأة هِمَّة، كأنهما قد ذابا من الكبر.
وأمَّا الهَمُّ الذي هو الحزن فعندنا من هذا القياس، لأنّه كأنّه لشدته يَهُمُّ، أي يذيب. والهَمُّ: ما هَمَمْتَ به، وكذلك الهِمَّة، ثم تشتقُّ من الهِمَّة: الهُمام: الملك العظيم الهِمّة. ومُهِمُّ الأمرِ: شديدُه. وأهمَّنِي: أقْلَقَني. والقياس واحد. وقولُ الكميت:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا هَمَامِ لي لا هَمامِ([47])
فإنّه يقول: لا أُهمّ بذلك ولا أفعلُه. وقد فسَّرنا معنى الهِمّة.
(هن) الهاء والنون: أصلٌ صحيح يدلُّ على جِنْس من اللَّحم، وفيه شيءٌ من الكلام الذي نَنْسبه إلى الإشكال، وإن كان علماؤنا قد تكلَّموا فيه.
فالأوّل الهَنَّةُ([48])، يقال إنَّها شحمةُ باطِنِ العين، كذا قال أبو بكر([49]). والهُنَانَة: الشَّحمة. ويقال: ما بهذا البعير هانَّة، كما يقال: ما بهِ طِرْقٌ.
وأمَّا الكلام الآخر فقال الفراء: اجلس ها هُنا قَريباً، وتنحَّ ها هَنَّا، أي تباعَدْ. فأمَّا قول الأعشى:
لاتَ هَنَّا ذِكْرَى جُبيرة أم مَنْ *** جاءَ منها بطائف الأهوالِ([50])
قالوا: معناه ليست جُبيرةُ حيث توهَّمْت، يوئسُه منها. وكذلك قولُ الرَّاعي:
أفي أثَرِ الأظعانِ عينُك تَلمحُ *** نَعم لاتَ هَنَّا إنَّ قَلبَك مِتْيَحُ([51])
قالوا: معناه ليس الأمرُ حيث ذهبتَ. وقول الآخر([52]):
* حَنَّتْ نَوارُ ولاتَ هَنَّا حَنَّتِ([53]) *
يقول: ليس ذا موضعَ حنين. وقوله:
* لمَّا رأيت مِحْمَلَيْها هَنَّا([54]) *
أراد هاهنا. وقال ابن السِّكِّيت في قوله:
* لمَّا رأى الدّارَ خَلاءً هَنَّا([55]) *
قال: بكى. يقال هَنَّ، إذا بكى. وإنما نقف في مثل هذه المشكلات حيثُ وُقِّفْنا، وإلا فما أحسب أحداً منهم لخَّصها ولا فسَّرها بعد.
 ---------------------__
([1]) في الأصل: "باب الهاء والواو وما يثلثهما"، وأثبت مألوف العبارة في مثل هذا، مطابقاً ما في المجمل.
([2]) كذا جاءت هذه العبارة.
([3]) شاهده ما أنشده في اللسان (20: 368):
وإن لساني شهدة يشتقى بها *** وهو على من صبه الله علقم
 ([4]) نص المجمل: "ومنهم من يسكن الواو فيقول هو".
([5]) اقتصر في المجمل على ضبطهما بفتح الهاء والجيم في المتن والإنشاد التالي، ولكنهما يقالان بالفتح والكسر.
([6]) نسب في اللسان إلى الهراء. وفي المجمل: "وما كان عن الجيء". وقد سبق إنشاده في (جأ).
([7]) هو النابغة الذبياني. ديوانه 27.
([8]) رواية الديوان:
ها إن ذي عذرة إلا تكن نفعت *** فإن صاحبها مشارك النكد
 ([9]) في الأصل: "تنبيه"، صوابه في المجمل. وهاء، هذه تمد وتقصر، كما في اللسان.
([10]) أنشده في المجمل واللسان (ها).
([11]) البيت من معلقته المشهورة.
([12]) في اللسان: "وهبي: زجر للفرس، أي توسعي وتباعدي".
([13]) كلمة "عصر" موضعها بياض في المجمل. وفي اللسان: "والهت: شبه العصر للصوت".
([14]) للعجاج في ملحقات ديوانه 75 واللسان (هثث). وقبله:
* وأمراء أفسدوا فعاثوا *
([15]) وهججت أيضاً. وأنشد في اللسان للكميت:
كأن عيونهن مهججات *** إذا راحت من الأصل الحرور
 ([16]) للمتمرس بن عبد الرحمن الصحاري، كما في اللسان (هجج). وصدره:
* فلا يدع اللئام سبيل غي *
([17]) يقال بسكون الجيم، وكسرها مع التنوين، ويقال أيضاً هجا هجا بدون تنوين، وهجي بدون تنوين.
([18]) البيت للحارث بن الخزرج الخفاجي، كما في تاج العروس. وانظر الحيوان (1: 259/2: 21).
([19]) في المجمل: "وقد خولف الأصمعي في هذه".
([20]) في الأصل: "قال"، وأثبت ما في المجمل.
([21]) وقيل هو بالفتح ولا يكسر.
([22]) للعباس بن عبد المطلب، كما في اللسان (هدد).
([23]) البيت للقتال الكلابي، كما في الحيوان (7: 253) واللسان (جون) والشعر والشعراء 687، والأغاني (20: 160).
([24]) التكملة إلى هنا من المجمل، وسائرها مما اقترحته.
([25]) أنشده في المجمل، واللسان (هرر). والمذاقا، نصب على التمييز.
([26]) في الأصل: "ويقولون فلان فلان"، صوابه في المجمل.
([27]) ويقال الهزائز أيضاً، كما في اللسان.
([28]) في الأصل: "هشت"، صوابه في المجمل.
([29]) في المجمل: "وفلان ذو هشاش".
([30]) في الأصل: "بشرة"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "إذا ثرت باللبن".
([31]) وكذا في المجمل. ولم يرد في اللسان. وفي القاموس: "وكهدهد وحلاحل: القوي من الناس والأسود".
([32]) في الأصل: "وهصهت"، صوابه في اللسان.
([33]) لم ترد في اللسان، ووردت في القاموس.
([34]) في الأصل: "وهضضته".
([35]) ديوان ذي الرمة 496 واللسان (هفف) وفي الديوان: "من صدور".
([36]) في الأصل: "فينتشر"، صوابه في المجمل.
([37]) في الأصل: "يهتك الأرض".
([38]) في الأصل: "صارخا كما"، وكلمة "كما" مقحمة.
([39]) سبق البيت وتخريجه في (عمر).
([40]) البيت في ملحقات ديوانه 662 واللسان (هلل).
([41]) في الأصل: "رق الشعر"، صوابه في المجمل.
([42]) سبق إنشاده في (كرع) برواية: "لما توقل": وأنشده في اللسان (هلل) وأمالي القالي (2: 291) برواية: "لما توعر" فيهما، وأشار في الأمالي إلى رواية "توقل". وأنشده الجوهري: "توغل". وفي اللسان هلل: "قال ابن بري: والذي في شعره: لما توعر، كما أوردناه عن غيره -أي غير الجوهري- وقوله لما توعر، أي أخذ في مكان وعر".
([43]) وكذا ورد إنشاده في المجمل، وفي اللسان (هلل):
وليس بها ريح ولكن وديقة *** يظل بها السامي يهل وينقع
          وفي اللسان (سما):
وليس بها ريح ولكن وديقة *** قليل بها السامي يهل وينقع
 ([44]) في الأصل: "قربى"، صوابه من المجمل واللسان. وفي المجمل: "أي قري، من الوقار".
([45]) سبق إنشاده وتخريجه في (جم، مخج).
([46]) لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين (1: 230) واللسان (شبث، همم)، وقد سبق إنشاده في (شبث).
([47]) أنشده في المجمل واللسان (همم).
([48]) وكذا وردت في المجمل والجمهرة (1: 123) ولم ترد في اللسان والقاموس وفيهما بدلها "الهانة" و"الهنانة".
([49]) في الجمهرة المتوضع المتقدم.
([50]) ديوان الأعشى 3.
([51]) أنشده في اللسان (هنن، تيح). وقد سبق في (تيح).
([52]) هو شبيب بن جعيل التغلبي، كما في الخزانة (2: 158) والعيني (1: 418).
([53]) عجزه: * وبدا الذي كانت نوار أجنت *
([54]) بعده في الخزانة (2: 156): * محدرين كدت أن أجنأ *
([55]) بعده في اللسان (هنن): * وكاد أن يظهر ما أجنا *

ـ

##### Türkçe

(باب **الهاء** ve ondan sonra gelenler, ikizli ve mutabıkta([1]))
 (**هو**) **الهاء** ve **الواو** dilin şartından değildir([2]); o, Arapçadandır; asıl, kendisine bir **واو** eklenmiş bir **هاء**’dır. Araplardan onu ağırlaştıran vardır da **هُوَّ**([3]) der. Onlardan **هُوْ**([4]) diyen de vardır.
(**هي**) **الهاء** ve **الياء**; **الهاء** ve **الهمزة** kendilerinden öncekilerin yürüdüğü yol üzere yürürler. Şu var ki onlar derler: ما أدري أيّ **هَيِّ** بنِ بيٍّ هو. Manası: insanların hangisidir o. Bu, bizim katımızda bilgisi silinip gitmiş şeylerdendir. Yine onların sözü: "لو كان ذاك في **الهَِيئ** و**الجَِيء**([5]) ما نَفَعَه"، ve **الهَِيْء**: yiyecektir. **الجَِيْء**: içecektir; iki lafız da bu tefsire delâlet etmez. Ve derler: **هَأْهَأْتُ** بالإبل، onları otlağa çağırdığında. Bu, ilkinin tersidir. Ve şu beyti okudular:
وما كانَ على **الهَِيْء** *** ولا **الجَِيءِ** امتداحيكا([6])
Ve **الهاء**; bu harf, ve **ها** bir uyarıdır. Onların âdetindendir: bir şeyi yüceltmek istediklerinde onda uyarıyı ve işareti çoğaltırlar. Allah’ın kitabında: ﴿**هَا** أنْتُمْ **هَؤُلاَءِ**﴾[Âl-i İmrân 66], sonra şair([7]) dedi:
**ها** إنّ تا عِذْرَةٌ إلاَّ تكُنْ نفعَتْ *** فإنّ صاحِبَها قد تاهَ في البَلَدِ([8])
Ve yemin hakkında derler: لا **هَا** اللهِ. Ve derler: **هاء** bir karşılık verme (tلبية) olur([9]). Dedi ki:
لا بَلْ يُجيبُكَ حينَ تدعُو باسمِهِ *** فيَقول **هاءَ** وطالَ ما لبَّى([10])
**هاءَ** يهُوءُ الرّجُل **هَوْءاً**. Ve **الهَوْء**: himmettir. **الكِسائي** dedi: يا **هَيْءَ** مالِي، bir eseflenmedir.
(**هب**) **الهاء** ve **الباء**: babının çoğu uyanma, titreme ve harekettir; bazen de bir şeyin inceliğine delâlet eder.
Birincisi: **هبَّت** الريح **تَهُبُّ** **هُبوباً**. Ve **هَبّ** النائم **يَهُبُّ** **هَبَّاً**. Ve: مِن أين **هببتَ** يا فلان، sanki dedi: nereden geldin, nereden bize karşı uyandın. **يونُس**’tan hikâye edildi: غابَ فلانٌ ثم **هبّ**. Ve derler: **هبَّ** يفعلُ كذا، denildiği gibi: **طَفِق** يفعل. Ve kılıcı salladım da bir **هبّة** ile **هبّ**. Ve **هَبَّته**: onu sallamam ve darbesinde ilerleyişidir. Ve **سيفٌ ذو هَبَّة**. Ve deve yürüyüşte **هبَّ**: canlandı, **هِباباً**. **لبيد** dedi:
فلها **هِبَابٌ** في الزِّمام كأنّها *** صهباءُ راحَ مع الجنوبِ جَهامُها([11])
Ve teke çiftleşmeye **هبَّ**: **هَبِيباً**; ve **اهتبَّ**; o, **مِهْبابٌ**’dır. Ve **هَبْهَبْتُ** به: onu sıçraması için çağırdım. Ve denir: **الهَبهَبِيُّ**: çoban; ve hizmette hızlı delikanlı **هَبهبيّ**. Ve derler: عِشْنا بذاك **هَِبَّة** من الدَّهر، yani bize esen bir yıl ve bir vakit.
Diğer bab: **تهبَّبَ** الثوبُ: eskidi. Ve elbise parçalarına **هِبَبٌ** denir. Ve **هَبْهَبَ** السَّرابُ: dalgalandı. Ve **الهَبْهَاب**: seraptır. Bu, birincisine ne kadar yakındır. Bana manası müşkil gelen şeylerden: onların sözü: **هَبْهُ** فعلَ كذا، ve **هَبْني** فَعَلْته; ve ben bunun **وهب** babından olduğunu zannettim, çünkü lafız buna delâlet eder; ve o, buna rağmen müşkildir. Ve atlara derler: **هَبِي**، yani: gel([12]). Bu, bir ses taklididir.
(**هت**) **الهاء** ve **التاء** bir ses taklidine delâlet eder; onda aslî bir dil yoktur. Denir: **هَتَّ** البَكْرُ في صوته: sesini sıktı([13]). Ve **هَتَتُّ** kelimeyi. Ve **الهَتِيت**: ardı ardına gelme ve yetişmedir. Denir: **هَتَّ** **هَتّاً** ve **هتيتاً**. Ve derler: رجلٌ **مِهَتٌّ**: işte hafif. Ve **الهَتْهَتةُ**: sözün dolanması. Ve **الهَتُّ**: elbiseyi yırtmaktır. Ve **الهَتُّ**: kırmadır. Ve derler: سَمِعتُ **هَتَّ** قوائمِ البعير عند وقعها بالأرض. Bunun hepsinde asıl birdir; âlimler onu zikretmeseydi, onu zikretmeye bir yön görmezdim.
(**هث**) **الهاء** ve **الثاء** kendinden öncekine yakındır; çoğu karışmadır. Derler: **الهثْهثَة**: karışma. Ve bulut, karı ve damlasıyla **هَثْهَثَتِ**: onu süratle saldı. Ve vali **هَثْهَثَ**: zulmetti. Dedi ki:
وَهَثْهَثُوا فكثُرَ **الهَثْهَاثُ**([14])
(**هج**) **الهاء** ve **الجيم**: sahih bir asıl; bir şeyde kapalılığa ve karışmaya delâlet eder; ondan, ses taklidine delâlet eden de vardır.
Birincisi onların sözü: **هَجَّتْ** عينُه([15]): çöktü. Bu, kapalılık babındandır. Ve **الهَجَاجة**: işlere yol bulamayan ahmak; sanki ona körleştirilmiştir. **ابنُ الأعرابيّ** ve başkası dedi: ركِب فلانٌ **هَجَاجِ**، **فَعالِ** üzere, karanlık körlüğe bindiğinde. Ve şu beyti okudu:
وقد رَكِبوا على لَومِي **هَجَاجِ**([16])
Ve **الهَجِيج**: derin vadidir; bu da kapalılıktandır.
Diğer bab: onların sözü: **هَجْهَجْتُ** بالسَّبع: ona bağırdım. Ve aygır böğürmesinde **هَجْهَجَ**. Ve **هَجٍْ**([17]): köpeğe azarlamadır. Dedi ki:
سَفَرَتْ فقلت لها **هَجٍِ** فتبرقَعَتْ *** فذَكَرتُ حين تبرقَعَت **ضَبّارا**([18])
Ve **ضَبَّار**: köpektir. Ve **هَجِيجُ** النَّار: onun **أجِيجُ**’idir. Ama onların sözü: ماء **هُجَهِجٌ**: ne tatlı ne tuzlu; bu, بدل’dendir; **الهاء** ve **الزّاء**’da zikredilmiştir.
(**هد**) **الهاء** ve **الدال**: sahih bir asıl; kırmaya, ezmeye ve yıkmaya delâlet eder. **هَدَدْتُهُ** **هَدَّاً**: onu yıktım. Bütün bab bu kıyasa döner. Öyleyse **الهَدُّ** erkeklerden: zayıf; sanki o **هُدَّ** edilmiştir. Ve رجال **هَدُّونَ**. **الأصمعيّ**([19])’ye muhalefet edilmiştir; bana **عليُّ بن إبراهيم القطّان** haber verdi, **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den; ve **عمرو بن أبي عمرٍو**’dan, babasından; ikisi dediler([20]): **الهَدُّ** erkeklerden: cömert kerim; ve korkak **هِدٌّ** kesre ile([21]). Ve şu beyti okudular:
ليسوا بِهَدِّينَ في الحروب إذا *** تُعقدُ فوق الحَراقِفِ النُّطُقُ([22])
Eğer böyle ise, korkak **هِدٌّ**’dür; yani yıkılmış; kesilmiş için **ذِبْحٍ** gibi. Ve **الهَدّ**: malını yıkan kerim.
Sesler yolunda yürüyenlerden: **الهَدَّة**: duvarın düşüş sesi. Ve **الهُدْهُد** bilinir. Ve güvercin **هَدْهَدَ**: ses çıkardı. Ve kadın çocuğunu **هَدْهَدَت**: uyuması için onu hareket ettirdi.
Babdan şâz olup ona bir kıyas bilmediğim şeylerden: onların sözü: مررتُ برجلٍ **هَدَّكَ** مِن رجُل، onların sözü gibi: حسبُك من رجلٍ. Bu, böyle söylenen bir kelimedir. Dedi ki:
ولي صاحبٌ في الغار **هَدَّكَ** صاحباً *** هو الجَوْنُ إلاّ أنّه لا يعلَّل([23])
(**هذ**) **الهاء** ve **الذال**: kesmeye delâlet eden bir asıldır. **هَذَّه**: onu kesti. Ve bıçak **هَذُوذ**. Ve **هَذَاذَيْكَ** من **الهَذِّ**: kesmenin sürati; sanki diyor: işi sağlamlaştır ve kes.
(**هر**) **الهاء** ve **الراء**: sahih bir asıl; seslerden bir sese delâlet eder; ona kıyas edilir. Derler: **الهِرُّ**: koyun çağrısıdır. Bu, onların sözü: "لا يعرِف **هِرّاً** من **بِرٍّ**". Ve **البِرُّ**: koyun sürmektir. Ve **الهِرَّة**: kedi; sanki **هَرَّت** ettiğinde sesinden dolayı adlandırılmıştır. [Ve **هَرَّ** الشَّوْك، kuruluğu şiddetlendiğinde([24]); o vakit onun **هريرٌ**’i] ve **زَجَل**’i vardır. Dedi ki:
رَعَيْنَ الشبْرِقَ الرَّيَّانَ حَتَّى *** إذا ما **هَرّ** وامتنَعَ المَذَاقا([25])
Dedi: ve **الهُرْهُور**: çok sudur; aktığında onun **هَرْهَرَة**’sini işitirsin. Ve derler: **هَرَّ** فلانٌ([26]) الكأس: ondan hoşlanmadı. Belki de bu, ona içirene karşı yüzünü **يَهِرُّ** ettiği için söylenmiştir.
Babdan olmayanlardan: **الهُرَار**: develeri tutan bir hastalık; nâka **مهرورة**. Ve **رأسُ هِرّ**: bir yerdir.
(**هز**) **الهاء** ve **الزاء**: bir şeyde çalkantıya ve harekete delâlet eden bir asıldır. Mızrağı salladım da o **اهتزَّتْ**. Ve bitki **اهتَزَّ**; rüzgâr onu **هزَّتْ**. Ve kılavuz, develeri **بحُدائِهِ** ile **هزَّ**; onlar da yürüyüşlerinde **اهتزَّتْ**. Ve **هَزيزُ** الرِّيح: onun hareketi ve sesidir.
Babdan: **الهَزَاهِزُ**([27]): fitneler; insanlar onların içinde **يَهْتَزُّ**. Ve kılıç **هَزهازٌ** ve **هُزْهُزٌ**: saf, güzel titreyişli. Ve su **هُزَهِزٌ**: akışında titreşti. Ve yıldız düşüşünde **يهتَزُّ**. Ve **الهُزَهِزُ**: hafif adam; bütün bunlarda kıyas birdir.
(**هس**) **الهاء** ve **السين**: seslere ve karışmaya delâlet eden bir asıldır; **الهَسِيس** gibi. Ve cinlerin **هَسَاهِسُ**’i onların **هَثَاهِثِ**’leri gibidir. Ve onların sözü: راعٍ **هَسْهاسٌ**; bu, بدل babındandır; **قَسْقاس** gibi; koyunu bütün gece güttüğünde.
(**هش**) **الهاء** ve **الشين**: gevşekliğe ve yumuşaklığa delâlet eden sahih bir asıldır. Ve gevşek yumuşak olan **هَشٌّ**’dur. Ondan: رجل **هشٌّ**: yüzü güler; ve **هَشِشتَ**([28]); ve ذُو **هَشَاش**([29]). Ve at **الهَشُّ**: çok terleyen. Ve koyun **هَشُوشٌ**: bol sütlü([30]).
Babdan: **هَشَشْتُ** الورقَ **هشّاً**: onu bir değnekle çırptım.
(**هص**) **الهاء** ve **الصاد** bir kelimedir; bir şeyi dürtmeye delâlet eder. Kurda derler: **هُصْهُص**([31]). Ve **هَصْهَصْتُ**([32]) الشيءَ: onu dürttüm. Ve derler, nasıl olduğunu bilmiyorum: **الهاصَّةَ**([33]): filin gözü; bu, benim katımda işitilenlerdendir.
(**هض**) **الهاء** ve **الضاد** bir kelimedir; ezmeye yahut ondan daha fazlasına delâlet eder. **هَضَضْتُ** الشَّيءَ ve **هَضْهَضْتُه**([34]): onu kırdım. Ve **الهَضْهاض**: aygırların boyunlarını ezen aygır. Ve **الهَضَّاء**: insanlardan topluluk, bundan olabilir.
(**هف**) **الهاء** ve **الفاء**: yürüyüşte ve seste hafifliğe ve sürate delâlet eden sahih bir asıldır. Öyleyse **الهَفيف**: yürüyüşün süratidir. **ذو الرُّمة** dedi:
إذا ما نَعَسْنا نَعْسَةً قلتُ غَنِّنا *** بخرقاءَ وارفَعْ من **هَفِيف** الرّواحِلِ([35])
Ve ondan: **الرِّيحُ الهَفَّافة**: hafif esiş. Ve **الظِّلُّ الهفَّاف**: durgun. Ve ondan: قميصٌ **هَفْهافٌ**: ince. Ve **الهِفُّ**: suyunu boşaltıp buluttan hafifleyen. Ve **الهَفَّاف**: parıldayan. Ve **الشُّهْد الهِفُّ**: ince, az ballı; hafifliğinden dolayı adlandırıldı. Yine **الهِفُّ** ekinden: hasadı geciktirilip de tanesi saçılan([36]). Ve ondan: المرأة **المهَفْهَفة**: zayıf, ince belli. Ve **اليَهْفُوف**: aklının hafifliğinden dolayı ahmak; ve denir: o korkaktır.
(**هك**) **الهاء** ve **الكاف**: bir şeyde açılmaya yahut yarılmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **انهكَّ** صَلا المرأةِ **انهِكاكاً**: doğumda açıldı. Ve derler: **هكَّه** بالسَّيف: onu vurdu. Ve **الهَكُّ**: şiddetli yağmur; çünkü yeri **يَهُكُّ** eder([37]). Ve kuyu **انهكَّت**: çöktü.
(**هل**) **الهاء** ve **اللام**: sahih bir asıl; ses yükseltmeye delâlet eder; sonra genişletilir de, yanında ses çıkarılan şeye **الهاء** ve **اللام** lafızlarının bazısıyla ad verilir. Sonra bu adlandırılana benzetilerek başkası da ona adlandırılır.
Asıl: onların sözü: **أهَلَّ** بالحجِّ: telbiye ile sesini yükseltti. Ve çocuk **استهلَّ** صارخاً([38]): doğumunda ses çıkardı. **ابنُ أحمر** الإهلال hakkında dedi:
يُهِلُّ بالفَرْقدِ رُكبانُها *** كما يُهِلُّ الرَّاكِبُ المُعْتَمِرْ([39])
Ve denir: yağmur, şiddetli sağanağında ve sesinde **انهلَّ** **انهلالاً**.
Ama yakınlık ve komşuluk sebebiyle buna hamledilen: gökteki **الهِلال**’dır; insanlar onu gördüklerinde tekbir getirip dua ederek **إهْلاَل** ettikleri için onunla adlandırıldı. Birinci, ikinci, üçüncü gecede **هلالاً** diye adlandırılır; sonra bundan sonra o, aydır. Denir: **أهَلَّ** **الهِلالُ** ve **استُهِلَّ**. Sonra teşbih manası üzere denildi: **تَهَلَّلَ** السَّحابُ ببرقه: parladı; sanki şimşek hilale benzetildi.
Teşbihe hamledilenlerden: **الهِلال**: iki çatallı bir mızrak ucudur. Ve **الهلالُ**: kuyunun dibindeki az sudur. Ve **الهِلال** ayrıca: yılanlardan bir türdür. **ذو الرُّمَّة** dedi:
إليك ابتَذَلْنَا كلَّ وهمٍ كأنَّه *** **هلالٌ** بدا في رمضةٍ يتقلَّبُ([40])
Ve derler: **الهلال**: yılanın derisini soyması. Ve **الهِلال**: değirmenin ondan kırıldığında ucu. Ve derler: ثوبٌ **هَلْهَلٌ**: gevşek dokumalı; sanki inceliğinde hilalin ışığıdır. Ve şiir **هَلْهَلٌ**: ince. Ve **امرؤ القيس بن ربيعة** **مُهلهِلاً** diye adlandırıldı; çünkü şiiri incelten ilk odur([41]). Bir kavim dedi: bilakis şu sözü sebebiyle **مُهلهِلاً** diye adlandırıldı:
لمَّا تَوَعَّرَ في الكُراعِ هجينُهم *** **هَلْهَلْتُ** أثْأَرُ جابراً أو صِنْبِلاَ([42])
Bu, onu yakalamak istediğinde yetişerek ses çıkarmasıdır. Ve **الهُلاهِل** denir: çok su; bu, akışında ses olduğu içindir; ve o, asılda **هُراهِر**’dir. Ve **الهلال**: eyerin iki kıvrımı arasında toplayan şeydir; çoğulu **أهِلّة**.
Bu asıldan şâz olanlardan: onların sözü: حَمَل فلانٌ على قِرْنه ثمَّ **هَلَّل**، geri durduğunda. Ama söyleyenin sözü:
وليس لها ريحٌ ولكنْ وَديقةٌ *** يظلُّ بها السَّاري **يُهِلُّ** وينْقَعُ([43])
Ve atlara denir: **هَلاَ**: **قِرِي**([44]); onlara seslenilen bir sestir.
(**هم**) **الهاء** ve **الميم**: erimeye, akmaya, sürünmeye ve buna benzer şeye delâlet eden sahih bir asıldır; sonra ona kıyas edilir. Ondan Arapların sözü: **همَّني** الشَّيءُ: beni eritti. Ve yağ **انْهَمَّ**: eridi. Ve **الهاموم**: çok içyağı olan yağ. Ve **السَّحاب الهامُوم**: çok sağanaklı. Ve **الهَموم**: suyu çok kuyu. Dedi ki:
إنَّ لها قَلَيْذَماً **هَمُوما**([45])
Ve **الهَميمة**: hafif yağmurdur. Ve **الرِّيح الرَّيْدانة**: yumuşak esişlidir. Ve **الهَوَامّ**: yerin haşeratıdır; **هميم**’lerinden, yani sürünmelerinden dolayı adlandırıldı. Dedi ki:
ترى أثرَه في صَفحتَيه كأنَّه *** مدراجُ شِبثانٍ لَهُنَّ **هميمُ**([46])
Ve başında **همَّم**: parmaklarını saçının aralarına soktu; uyumak için onları getirip götürür; sanki parmakları saçının aralarında sürünür.
Babdan: **الهِمُّ**: yaşlı adam; kadın **هِمَّة**; sanki ikisi de ihtiyarlıktan erimiştir.
Ama hüzün olan **الهَمُّ** ise, bizim katımızda bu kıyastandır; çünkü şiddetinden sanki **يَهُمُّ**, yani eritir. Ve **الهَمُّ**: kendisiyle **هَمَمْتَ** olduğun şeydir; yine **الهِمَّة** de böyledir. Sonra **الهِمَّة**’den türetilir: **الهُمام**: büyük himmetli büyük hükümdar. Ve **مُهِمُّ** الأمرِ: onun şiddetlisi. Ve **أهمَّنِي**: beni kaygılandırdı. Kıyas birdir. **الكميت**’in sözü:
عادلاً غيرَهُمْ من النَّاسِ طرَّاً *** بِهِمُ لا **هَمَامِ** لي لا **هَمامِ**([47])
O, der ki: bununla ilgilenmem ve onu yapmam. Ve biz **الهِمّة**’nin manasını açıklamıştık.
(**هن**) **الهاء** ve **النون**: etten bir cinse delâlet eden sahih bir asıldır; onda, âlimlerimiz onda konuşmuş olsa da, müşkile nispet ettiğimiz bir şeyden söz vardır.
Birincisi **الهَنَّةُ**([48])’dir; denir ki o, gözün iç tarafının içyağıdır; **أبو بكر**([49]) böyle dedi. Ve **الهُنَانَة**: içyağıdır. Ve denir: ما بهذا البعير **هانَّة**، denildiği gibi: ما بهِ **طِرْقٌ**.
Ama diğer söz: **الفراء** dedi: اجلس **ها هُنا** قَريباً، ve uzaklaş: تنحَّ **ها هَنَّا**، yani uzaklaş. Ama **الأعشى**’nın sözü:
لاتَ **هَنَّا** ذِكْرَى جُبيرة أم مَنْ *** جاءَ منها بطائف الأهوالِ([50])
Dediler: manası, **جُبيرة** zannettiğin yerde değildir; onu ondan ümitsiz kılar. Yine **الرَّاعي**’nin sözü:
أفي أثَرِ الأظعانِ عينُك تَلمحُ *** نَعم لاتَ **هَنَّا** إنَّ قَلبَك مِتْيَحُ([51])
Dediler: manası, iş senin gittiğin yerde değildir. Ve başkasının sözü([52]):
حَنَّتْ نَوارُ ولاتَ **هَنَّا** حَنَّتِ([53])
Der ki: bu, inlemenin yeri değildir. Ve onun sözü:
لمَّا رأيت مِحْمَلَيْها **هَنَّا**([54])
**هاهنا**’yı kastetti. Ve **ابن السِّكِّيت** onun sözü hakkında:
لمَّا رأى الدّارَ خَلاءً **هَنَّا**([55])
Dedi: ağladı. Denir: **هَنَّ**، ağladığında. Biz, bu tür müşkillerde durdurulduğumuz yerde dururuz; yoksa onların hiçbirinin onu arıtıp özetlediğini yahut ondan sonra onu tefsir ettiğini sanmam.
---------------------__
([1]) Asılda: "باب الهاء والواو وما يثلثهما"; bunun gibisinde ibarenin alışılmışını, **المجمل**’de olana uygun olarak sabitledim.
([2]) Bu ibare böyle geldi.
([3]) Şahidi, **اللسان**’da (20: 368) okuduğu şeydir:
وإن لساني شهدة يشتقى بها *** وهو على من صبه الله علقم
([4]) **المجمل**’in metni: "ومنهم من يسكن الواو فيقول هو".
([5]) **المجمل** metinde ve sonraki inşadda ikisini de **الهاء** ve **الجيم**’i fetha ile ضبط etmekle yetindi; fakat ikisi fetha ve kesre ile söylenir.
([6]) **اللسان**’da **الهراء**’a nispet edildi. **المجمل**’de: "وما كان عن الجيء". Daha önce (جأ)’da inşad edilmişti.
([7]) O, **النابغة الذبياني**’dir. Divanı 27.
([8]) Divan rivayeti:
ها إن ذي عذرة إلا تكن نفعت *** فإن صاحبها مشارك النكد
([9]) Asılda: "تنبيه"; doğrusu **المجمل**’dedir. Ve **هاء**; bu uzatılır ve kısaltılır; **اللسان**’da olduğu gibi.
([10]) **المجمل** ve **اللسان**’da (ها) inşad etti.
([11]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([12]) **اللسان**’da: "وهبي: زجر للفرس، أي توسعي وتباعدي".
([13]) "عصر" kelimesinin yeri **المجمل**’de boştur. **اللسان**’da: "والهت: شبه العصر للصوت".
([14]) **العجاج**’ın divan eklerinde 75 ve **اللسان** (هثث). Ondan önce:
وأمراء أفسدوا فعاثوا
([15]) **وهججت** de. **اللسان**’da **الكميت**’e şu beyti inşad etti:
كأن عيونهن مهججات *** إذا راحت من الأصل الحرور
([16]) **المتمرس بن عبد الرحمن الصحاري**’nindir; **اللسان** (هجج)’de olduğu gibi. صدر’ı:
فلا يدع اللئام سبيل غي
([17]) **الجيم**’in sükûnu ile söylenir; tenvin ile kesriyle de; ayrıca tenvinsiz **هجا هجا** ve tenvinsiz **وهجي** de söylenir.
([18]) Beyit **الحارث بن الخزرج الخفاجي**’nindir; **تاج العروس**’ta olduğu gibi. **الحيوان**’a bak (1: 259/2: 21).
([19]) **المجمل**’de: "وقد خولف الأصمعي في هذه".
([20]) Asılda: "قال"; **المجمل**’de olanı sabitledim.
([21]) Fetha ile olduğu, kesredilmediği de söylenmiştir.
([22]) **العباس بن عبد المطلب**’indir; **اللسان** (هدد)’de olduğu gibi.
([23]) Beyit **القتال الكلابي**’nindir; **الحيوان** (7: 253) ve **اللسان** (جون) ve **الشعر والشعراء** 687 ve **الأغاني** (20: 160).
([24]) Buraya kadar olan tekmile **المجمل**’dendir; geri kalanı benim teklif ettiklerimdendir.
([25]) **المجمل** ve **اللسان** (هرر)’de inşad etti. Ve **المذاقا** temyiz üzere nasb edilmiştir.
([26]) Asılda: "ويقولون فلان فلان"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([27]) **الهزائز** de denir; **اللسان**’da olduğu gibi.
([28]) Asılda: "هشت"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([29]) **المجمل**’de: "وفلان ذو هشاش".
([30]) Asılda: "بشرة"; tahriftir. **المجمل** ve **اللسان**’da: "إذا ثرت باللبن".
([31]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da gelmedi. **القاموس**’ta: "وكهدهد وحلاحل: القوي من الناس والأسود".
([32]) Asılda: "وهصهت"; doğrusu **اللسان**’dadır.
([33]) **اللسان**’da gelmedi; **القاموس**’ta geldi.
([34]) Asılda: "وهضضته".
([35]) **ذو الرمة** divanı 496 ve **اللسان** (هفف); divanda: "من صدور".
([36]) Asılda: "فينتشر"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([37]) Asılda: "يهتك الأرض".
([38]) Asılda: "صارخا كما"; "كما" kelimesi sokulmuştur.
([39]) Beyit ve tahrici (عمر)’da geçti.
([40]) Divan eklerinde 662 ve **اللسان** (هلل).
([41]) Asılda: "رق الشعر"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([42]) (كرع)’da "لما توقل" rivayetiyle geçti; **اللسان** (هلل) ve **أمالي القالي** (2: 291)’de "لما توعر" rivayetiyle inşad etti; **الأمالي**’de "توقل" rivayetine işaret etti. **الجوهري** "توغل" diye inşad etti. **اللسان** هلل’de: "قال ابن بري: والذي في شعره: لما توعر، كما أوردناه عن غيره -أي غير الجوهري- وقوله لما توعر، أي أخذ في مكان وعر".
([43]) **المجمل**’de de böyle inşad edildi; **اللسان** (هلل)’de:
وليس بها ريح ولكن وديقة *** يظل بها السامي يهل وينقع
Ve **اللسان** (سما)’da:
وليس بها ريح ولكن وديقة *** قليل بها السامي يهل وينقع
([44]) Asılda: "قربى"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. **المجمل**’de: "أي قري، من الوقار".
([45]) Beyit ve tahrici (جم، مخج)’de geçti.
([46]) **ساعدة بن جؤية الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** (1: 230) ve **اللسان** (شبث، همم); daha önce (شبث)’te inşad edilmişti.
([47]) **المجمل** ve **اللسان** (همم)’de inşad etti.
([48]) **المجمل** ve **الجمهرة** (1: 123)’te böyle geldi; **اللسان** ve **القاموس**’ta gelmedi; ikisinde onun yerine "الهانة" ve "الهنانة" vardır.
([49]) **الجمهرة**’de, ilerideki yerde.
([50]) **الأعشى** divanı 3.
([51]) **اللسان** (هنن، تيح)’te inşad etti. Daha önce (تيح)’te geçti.
([52]) O, **شبيب بن جعيل التغلبي**’dir; **الخزانة** (2: 158) ve **العيني** (1: 418)’de olduğu gibi.
([53]) Onun aczi: وبدا الذي كانت نوار أجنت
([54]) Ondan sonra **الخزانة** (2: 156)’da: محدرين كدت أن أجنأ
([55]) Ondan sonra **اللسان** (هنن)’de: وكاد أن يظهر ما أجنا

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَبَّتِ الرِّيحُ
1 هَبَّتِ الرِّيحُ ذ , (S, &c.,) aor. تَهُبُّ, (M, &c.,) contr. to analogy; for all reduplicate triliteral verbs that are intrans. have kesr in the aor., except twenty-eight, of which this is one; (Lb;) inf. n. هُبُوبٌ and هَبِيبٌ (S, K) and هَبٌّ; (K;) but this last is not of high repute; (IDrd;) The wind blew; rose; was in a state of commotion. (S, K, &c.) ― -b2- It is also said of a foul, or stinking, odour. (Msb, in art. قوح.) ― -b3- يَوْمٌ تَهُبُّهُ النَّكْبَآءُ is for تَهُبُّ فِيهِ [A day in which the wind called النكباء blows]. (TA, art. حص.) ― -b4- هَبَّ (assumed tropical:) It (a star) rose: (TA:) [and in like manner, the dawn: see عُطَاسٌ.] ― -b5- هَبَّ اِلَى الصَّلَاةِ He arose, or went, or betook himself, to prayer. (ISh, from a trad.) ― -b6- هَبَّ, inf. n. هَبٌّ, (tropical:) He was brisk; lively; sprightly. (TA.) ― -b7- هَبَّ, inf. n. هَبٌّ and هُبُوبٌ and هِبَابٌ, He (any person or animal marching or journeying) was brisk, lively, or sprightly, and quick: (K:) or هَبَّ, aor. يَهِبَّ, with kesr, inf. n. هَبٌّ and هُبُوبٌ, he (any such person or animal) was brisk, lively, or sprightly: and هَبَّ, [aor. يَهُبُّ,] inf. n. هُبُوبٌ and هِبَابٌ, he (the same) was quick, and brisk, &c.: ex. هَبَّتِ النَّاقَةُ, aor. تَهُبُّ, with damm, inf. n. هِبَابٌ, The she-camel was quick in her march, or pace: (TA:) and هَبَّ البَعِيرُ, inf. n. هِبَابٌ, The camel was brisk, lively, or sprightly, in his march, or pace. (Lh, S, TA.) See also R. Q. 1. -A2- هَبَّ, aor. يَهُبُّ, (S,) inf. n. هَبٌّ and هُبُوبٌ (K) and هَبِيبٌ; (TA;) and ↓ هَبْهَبَ, inf. n. هَبْهَبَةٌ; (K;) (assumed tropical:) He awoke, or became roused, from his sleep. (S, K.) ― -b2- هَبَّ يَفْعَلُ كَذَا (tropical:) He began to do so; set about doing so; i. q. طَفِقَ. (S, K.) ― -b3- [You say] مِنْ أَيْنَ هَبَبْتَ (assumed tropical:) Whence hast thou come? (K;) as though you said من اين جِئْتَ; i. e., من اين انْتَبَهْتَ لَنَا Whence hast thou been roused [to come] to us. (S.) [And] أَيْنَ هَبِبْتَ عَنَّا, with kesr, (in some copies of the K, حَنَّا is put for عَنَّا; but this is a mistake; TA;) Where hast thou absented, or hidden, thyself, from us? or, rather, where hast thou been absent, or hidden, from us? (Yoo, K.) ― -b4- هَبَّ (tropical:) He was absent a long time. (Yoo, K.) -A3- هَبَّ, (S, K,) aor. يَهِبُّ, (Msb,) or يَهُبُّ, (Az, TA,) inf. n. هَبَّةٌ (S) [and, app., هِبَّةٌ,] and هَبٌّ, (TA,) It (a sword, S, K, and a spear, S,) shook, or quivered, (S, K,) and penetrated into the thing struck with it. (S, Msb.) ― -b2- هَبَّهُ, (aor. يَهُبُّ, TA,) inf. n. هَبٌّ and هَبَّةٌ and هِبَّةٌ; and ↓ اهتبّه; (Sh, * K;) It (a sword, Sh,) cut him, or it; or cut it off. (Sh, K.) ― -b3- هَبَّ He was routed, or put to flight, in battle. (IAar, K.) ― -b4- هَبَّ, aor. يَهِبُّ (S, K) and يَهُبُّ, (K,) the latter dev. from rule, and not found in other lexicons, but see what is cited above from Lb, that هبّ is one of the twenty-eight verbs which thus deviate from rule, (TA,) inf. n. هَبِيبٌ and هِبَابٌ and هِبَّةٌ; and ↓ اهتبّ; (S, K;) and ↓ هَبْهَبَ, (K,) inf. n. هَبْهَبَةٌ; (TA;) (tropical:) He (a goat) was excited with lust: (TA;) or uttered a sound, or cry, [or rattled,] and was excited by desire of the female; or uttered a sound, or cry, [or rattled,] when so excited, or at rutting-time: (S, K:) or هَبْهَبَ signifies he uttered a sound, or cry, [or rattled,] at rutting-time: (TA:) or هَبَّ, inf. n. هِبَابٌ and هَبِيبٌ; and ↓ اهتبّ; He (a stallion-camel, &c.) desired copulation. (M.) ― -b5- هَبَبْتُ بِهِ I called him (a goat, TA) ad initum; ut femellam conscenderet. (K.) [F observes, that J's giving هَبَبْتُهُ in this sense is a mistake: but MF remarks, that what J says is ↓ هَبْهَبْتُهُ, he (MF) having examined many copies of the S and found them all alike in this case, and that this is correct; and this is the reading that I find in both of M. Fresnel's copies of the S: see also تَهَبْهَبَ, given in the S as quasi-passive of هَبْهَبْتُهُ SM, however, states in the TA, that the reading found by him in a copy of the S in the handwriting of Yákoot, the author of the Moajam, collated with the copy of Aboo-Zekereeya Et-Tebreezee and that of Aboo-Sahl El-Harawee, is هببت به, as in the K; and this, he says, is the genuine reading.]

هبّبه
2 هبّبه ذ He tore it, or rent it, much. (K.)

اهبّ الرِّيحَ
4 اهبّ الرِّيحَ ذ , and ↓ استهبّها, [He (God) caused the wind to blow; to rise; to be in a state of commotion]. (A.) -A2- اهبّه (assumed tropical:) He awoke him, or roused him, from his sleep. (S.) ↓ هَبَّهُ is said to signify the same; and in proof thereof is adduced a reading in the Kur, deviating from that which is universally received as correct; مَنْ هَبَّنَا مِن مَّرْقَدِنَا, instead of مَنْ بَعَثَنَا, Who hath roused us from our sleeping-place? [ch. xxxvi., v. 52;] but IJ rejects this reading, unless it be elliptical, for هَبَّ بِنَا. (TA.) -A3- اهبّ السَّيْفَ He shook the sword; or made it to quiver. (Lh, Sh.)

تهبّب
5 تهبّب ذ (tropical:) It (a garment) became worn out, or ragged. (S, K, TA.)

8 اِهْتَبَ٣َ see 1.

10 اِسْتَهْبَ٣َ see 4.

هَبْهَبْتُهُ
R. Q. 1 هَبْهَبْتُهُ ذ : see هَبَبْتُ بِهِ. ― -b2- هَبْهَبَ, inf. n. هَبْهَبَةٌ, He was quick, or swift. (K.) See also 1. -A2- هَبْهَبَ, inf. n. هَبْهَبَةٌ, It (the سَرَاب, or mirage,) glistened, or shone; syn. تَرَقْرَقَ; (K;) i. e., لَمَعَ. (TA.) -A3- هَبْهَبَ, inf. n. هَبْهَبَةٌ, He urged, or checked, [app. the former,] with his voice; syn. زَجَرَ; (K;) by saying هَبْ. (R, as cited by MF,) or هَبْ هَبْ: [so I understand from the TA, where it is said والفعل منه هَبْ هَبْ; for which it is evident that we should read وَاسْمُ الفِعْلِ منه الخ; meaning “ its ” (imperative) verbal a &c.:] accord. to some, used specially with reference to a horse: see هاب [in art. هيب]. (TA.) You also say هَبْهَبَ بِهِ. (TA.) -A4- هَبْهَبَ, inf. n. هَبْهَبَةٌ, He slaughtered [a beast]. (K.)

تَهَبْهَبَ
R. Q. 2 تَهَبْهَبَ ذ He (a goat, TA, called ad initum, S) shook himself; syn. تَزَعْزَعَ. (S, K.) See هَبَبْتُ بِهِ. -A2- جَيْشٌ يَتَهَبْهَبُ An army of which one part presses upon another. (TA, art. جعب.)

هِبَبٌ
هِبَبٌ ذ , pl. of هِبَّةٌ: see ثَوْبٌ هَبَائِبُ.

الهُبَّةُ
الهُبَّةُ ذ The wind. (TA, voce كُبَّة.)

هَبَّةٌ
هَبَّةٌ ذ (S) and ↓ هِبَّةٌ, (K,) both of which forms are correct, (TA,) (tropical:) The penetration of a sword. (S, K,) or spear, into the thing that is struck with it, and its shaking, or quivering. (S.) ― -b2- ذُو هبّةٍ A sword that shakes, or quivers, and penetrates into the thing struck with it: (S:) and, that falls with vehemence. (TA.) ― -b3- هَبَّةٌ (S, K) and ↓ هِبَّةٌ, (K,) or the latter only, (TA,) (assumed tropical:) An hour, or a short time, (ساعة,) remaining before dawn. (As, S, K.) ― -b4- هَبَّةٌ (S, K) and ↓ هِبَّةٌ, (K,) or the latter only, (TA,) (tropical:) An indefinite period of time; syn. حِقْبَةٌ: (S, K:) a long time; syn. دَهْرٌ. (Az.) Ex. عِشْنَا بِذٰلِكَ هبّةً مِنَ الدَّهْرِ We lived therein, or in that [state], some time, [or a long time]: like the saying سَبَّةً. (AZ, S.) ― -b5- [You say] رَأَيْتُهُ هَبَّةً I saw him once (K) in life. (TA.) ― -b6- قَدْ جَاءَنِى هَبَّةً He has come [in] to me once. Occurring in a trad.; said by a woman in allusion to her husband's having once come in to her: (TA:) i. q. وَقْعَةً. (Msb.) See art. عسل in the Mgh.

هِبَّةٌ
هِبَّةٌ ذ : see هَبَّةٌ throughout. ― -b2- A state, or condition: [or perhaps the meaning intended is the state of being brisk, lively, or sprightly, and quick]. (K.) Ex. اِنَّهُ لَحَسَنُ الهِبَّةِ Verily he is in a good state, or condition, &c. (TA.) ― -b3- هِبَّةٌ The state of a stallion when excited by desire of the female. (S.) See 1. -A2- هِبَّةٌ A piece of a garment, or the like: (K:) pl. هِبْبٌ, (S, K:) a piece of rag. (TA.) ― -b2- See ثَوْبٌ هَبَائِبُ.

هَبّى
هَبّى ذ mentioned on the Nawádir of Th, and said to be from هُبُوبُ الرِّيحِ, but not of established authority: [unexplained]. (TA.)

هَبْهَبٌ
هَبْهَبٌ ذ A wolf that is light, or active, and quick, or swift, of pace. (K.) See هَبْهَبِىٌّ. ― -b2- A certain valley of hell, the place of abode of tyrants, oppressors, and the like. (TA, from a trad.)

هَبْهَبِىٌّ
هَبْهَبِىٌّ ذ Quick, or swift: as also ↓ هَبْهَبٌ and ↓ هَبْهَابٌ. (K.) ― -b2- A light, or active, camel: fem. with ة. (K.) ― -b3- هَبْهَبِىٌّ One who serves well; a good servant. (K.) ― -b4- Any one who does well a small thing: accord. to some, specially, a cook, and a roaster of meat. (TA.) ― -b5- A butcher; syn. قَصَّابٌ, [from هَبْهَبَ “ he slaughtered ”]. (IAar, K.) ― -b6- هَبْهَبِىٌّ One who signs well to camels, to urge, or excite, them. (K.) ― -b7- هَبهَبِىٌّ A pastor: (S:) or a pastor of sheep or goats: or the he-goat of a flock. (K.)

هَبَابٌ
هَبَابٌ ذ i. q. هَبَاءٌ [Dust, &c.: see هَبُوبُ]. (K.)

هَبُوبٌ
هَبُوبٌ ذ and ↓ هَبُوبَةٌ and ↓ هَبِيبٌ A wind that [blows violently, and] raises the dust. (S, K.)

هَبُوبةٌ
هَبُوبةٌ ذ : see هَبُوبٌ.

هَبِيبٌ
هَبِيبٌ ذ : see هَبُوبٌ.

هَبْهَابٌ
هَبْهَابٌ ذ : see هَبْهَبِىٌّ. -A2- Clamorous; a bawler. (K.) -A3- هَبْهَابٌ The سَرَاب, or mirage. (M, K.) ― -b2- هَبْهَابٌ A certain game of children, (K,) of the children of El-'Irák, (TA,) or of the children of the Arabs of the desert. (T.)

ثَوْبٌ هَبَائِبُ
ثَوْبٌ هَبَائِبُ ذ , (As, S, K,) as also خَبَائِبُ, (As, S,) and ↓ أَهْبَابٌ, and ↓ هِبَبٌ, (K,) (tropical:) A garment rent in pieces, ragged, or tattered. (As, S, K.)

رِيحٌ هَابَّةٌ
رِيحٌ هَابَّةٌ ذ [A wind blowing; rising; in a state of commotion.] (A.)

ثَوْبٌ أَهْبَابٌ
ثَوْبٌ أَهْبَابٌ ذ : see ثَوْبٌ هَبَائِبُ. [مَهَبٌّ A place of blowing of the wind.]

مِهْبَابٌ
مِهْبَابٌ ذ (S, L, K) and ↓ مُهْتَبٌّ (S) and ↓ مُهَبَّبٌ, of the same measure as مُعَظَّمٌ, (L,) (tropical:) A he-goat that is much excited with lust: or that rattles much, and is much excited by desire of the female: or that rattles much when so excited: see 1. (S, K.)

مُهَبَّبٌ
مُهَبَّبٌ ذ and مُهْتَبٌّ: see مِهْبَابٌ.

##### Türkçe

**هَبَّتِ الرِّيحُ**
1 **هَبَّتِ الرِّيحُ** ذ , (S, vb.,) muzâri‘i **تَهُبُّ**, (M, vb.,) kıyasa aykırı; çünkü mükerrer üçlü fiillerin hepsi lâzım olduklarında muzâri‘de kesr alırlar; yirmi sekiz tanesi müstesna olup bunun da onlardan biri olduğu (Lb); mastarı **هُبُوبٌ** ve **هَبِيبٌ** (S, K) ve **هَبٌّ**; (K;) fakat bu sonuncusu itibarlı değildir; (IDrd;) Rüzgâr esti; yükseldi; çalkantı hâlinde oldu. (S, K, vb.) ― -b2- Bu, kötü yahut pis kokulu bir koku hakkında da söylenir. (Msb, madde **قوح**’ta.) ― -b3- **يَوْمٌ تَهُبُّهُ النَّكْبَآءُ** ifadesi **تَهُبُّ فِيهِ** [**النَّكْبَآءُ** denilen rüzgârın estiği bir gün] yerinedir. (TA, madde **حص**.) ― -b4- **هَبَّ** (mecaz kabul edilerek:) O (bir yıldız) doğdu: (TA:) [ve bunun gibi, tan: **عُطَاسٌ**’a bak.] ― -b5- **هَبَّ اِلَى الصَّلَاةِ** Namaza kalktı, yahut gitti, yahut yöneldi. (ISh, bir hadisten.) ― -b6- **هَبَّ**, mastarı **هَبٌّ**, (mecaz:) Çevik oldu; canlı oldu; atik oldu. (TA.) ― -b7- **هَبَّ**, mastarı **هَبٌّ** ve **هُبُوبٌ** ve **هِبَابٌ**, O (yürüyen yahut yolculuk eden herhangi bir insan veya hayvan) çevik, canlı yahut atik ve hızlı oldu: (K:) yahut **هَبَّ**, muzâri‘i **يَهِبَّ**, kesr ile, mastarı **هَبٌّ** ve **هُبُوبٌ**, o (böyle bir insan veya hayvan) çevik, canlı yahut atik oldu: ve **هَبَّ**, [muzâri‘i **يَهُبُّ**,] mastarı **هُبُوبٌ** ve **هِبَابٌ**, o (aynısı) hızlı ve çevik vb. oldu: örn. **هَبَّتِ النَّاقَةُ**, muzâri‘i **تَهُبُّ**, damm ile, mastarı **هِبَابٌ**, Dişi deve yürüyüşünde yahut adımında hızlı oldu: (TA:) ve **هَبَّ البَعِيرُ**, mastarı **هِبَابٌ**, Deve yürüyüşünde yahut adımında çevik, canlı yahut atik oldu. (Lh, S, TA.) R. Q. 1’e de bak. -A2- **هَبَّ**, muzâri‘i **يَهُبُّ**, (S,) mastarı **هَبٌّ** ve **هُبُوبٌ** (K) ve **هَبِيبٌ**; (TA;) ve ↓ **هَبْهَبَ**, mastarı **هَبْهَبَةٌ**; (K;) (mecaz kabul edilerek:) Uykusundan uyandı yahut uyandırıldı. (S, K.) ― -b2- **هَبَّ يَفْعَلُ كَذَا** (mecaz:) Bunu yapmaya başladı; bunu yapmaya koyuldu; **طَفِقَ** ile aynı. (S, K.) ― -b3- [Sen dersin ki] **مِنْ أَيْنَ هَبَبْتَ** (mecaz kabul edilerek:) Nereden geldin? (K;) sanki **من اين جِئْتَ** demişsin gibi; yani **من اين انْتَبَهْتَ لَنَا**: bize [gelmek üzere] nereden uyandırıldın? (S.) [Ve] **أَيْنَ هَبِبْتَ عَنَّا**, kesr ile, (K’nın bazı nüshalarında **حَنَّا** **عَنَّا** yerine konmuştur; fakat bu bir hatadır; TA;) Bizden nerede uzak kaldın yahut kendini gizledin? yahut daha doğrusu, bizden nerede uzak kaldın yahut gizlendin? (Yoo, K.) ― -b4- **هَبَّ** (mecaz:) Uzun zaman kayıp oldu. (Yoo, K.) -A3- **هَبَّ**, (S, K,) muzâri‘i **يَهِبُّ**, (Msb,) yahut **يَهُبُّ**, (Az, TA,) mastarı **هَبَّةٌ** (S) [ve görünüşe göre **هِبَّةٌ**,] ve **هَبٌّ**, (TA,) O (bir kılıç, S, K, ve bir mızrak, S,) sallandı yahut titredi, (S, K,) ve onunla vurulan şeye nüfuz etti. (S, Msb.) ― -b2- **هَبَّهُ**, (muzâri‘i **يَهُبُّ**, TA,) mastarı **هَبٌّ** ve **هَبَّةٌ** ve **هِبَّةٌ**; ve ↓ **اهتبّه**; (Sh, * K;) O (bir kılıç, Sh,) onu kesti; yahut onu kopardı. (Sh, K.) ― -b3- **هَبَّ** Savaşta bozguna uğradı yahut kaçırıldı. (IAar, K.) ― -b4- **هَبَّ**, muzâri‘i **يَهِبُّ** (S, K) ve **يَهُبُّ**, (K,) ikincisi kaideden sapmadır ve başka sözlüklerde bulunmaz; fakat Lb’den yukarıda nakledilene bak: **هبّ** kaideden böyle sapan yirmi sekiz fiilden biridir; (TA,) mastarı **هَبِيبٌ** ve **هِبَابٌ** ve **هِبَّةٌ**; ve ↓ **اهتبّ**; (S, K;) ve ↓ **هَبْهَبَ**, (K,) mastarı **هَبْهَبَةٌ**; (TA;) (mecaz:) O (bir teke) şehvetle coştu: (TA;) yahut bir ses çıkardı yahut bağırdı, [yahut hırıldadı,] ve dişiyi isteme arzusuyla coştu; yahut böyle coştuğunda yahut kızgınlık vaktinde bir ses çıkardı yahut bağırdı, [yahut hırıldadı]: (S, K:) yahut **هَبْهَبَ** kızgınlık vaktinde bir ses çıkardı yahut bağırdı, [yahut hırıldadı] demektir: (TA:) yahut **هَبَّ**, mastarı **هِبَابٌ** ve **هَبِيبٌ**; ve ↓ **اهتبّ**; O (aygır deve vb.) çiftleşmeyi istedi. (M.) ― -b5- **هَبَبْتُ بِهِ** Onu (bir teke, TA) kızgınlığa çağırdım; dişinin üzerine binsin diye. (K.) [F, J’nin bu mânada **هَبَبْتُهُ** vermesinin hata olduğunu söyler: fakat MF, J’nin söylediğinin ↓ **هَبْهَبْتُهُ** olduğunu belirtir; o (MF) S’nin birçok nüshasını incelemiş ve bu yerde hepsini aynı bulmuştur; bunun doğru olduğunu; ve bu, M. Fresnel’in S nüshalarının ikisinde de bulduğum okuyuştur: ayrıca S’de **هَبْهَبْتُهُ**’nun sanki meçhulü olarak verilen **تَهَبْهَبَ**’a da bak. Bununla beraber SM, TA’da, Yâkūt’un (Mu‘cem’in müellifi) hattıyla olan, Ebû-Zekeriyyâ Et-Tebrîzî’nin nüshası ve Ebû-Sehl El-Haravî’nin nüshasıyla karşılaştırılmış bir S nüshasında kendisinin bulduğu okuyuşun K’daki gibi **هببت به** olduğunu; bunun sahih okuyuş olduğunu söyler.]

**هبّبه**
2 **هبّبه** ذ Onu çokça yırttı yahut parçaladı. (K.)

**اهبّ الرِّيحَ**
4 **اهبّ الرِّيحَ** ذ , ve ↓ **استهبّها**, [O (Allah) rüzgârı estirdi; yükseltti; çalkantı hâlinde kıldı]. (A.) -A2- **اهبّه** (mecaz kabul edilerek:) Onu uykusundan uyandırdı yahut uyandırıp kaldırdı. (S.) ↓ **هَبَّهُ**’nun da aynı mânaya geldiği söylenir; bunun delili olarak da Kur’ân’da, herkesçe doğru kabul edilenden sapma olan bir kıraat ileri sürülür: **مَنْ هَبَّنَا مِن مَّرْقَدِنَا**, **مَنْ بَعَثَنَا** yerine: Bizi yatacağımızdan kim uyandırdı? [xxxvi. sûre, 52. âyet;] fakat IJ bu kıraati, **هَبَّ بِنَا** için hazifli olmadıkça reddeder. (TA.) -A3- **اهبّ السَّيْفَ** Kılıcı salladı; yahut onu titretti. (Lh, Sh.)

**تهبّب**
5 **تهبّب** ذ (mecaz:) O (bir elbise) eskidi yahut paçavralaştı. (S, K, TA.)

8 **اِهْتَبَ٣َ** 1’e bak.

10 **اِسْتَهْبَ٣َ** 4’e bak.

**هَبْهَبْتُهُ**
R. Q. 1 **هَبْهَبْتُهُ** ذ : **هَبَبْتُ بِهِ**’ye bak. ― -b2- **هَبْهَبَ**, mastarı **هَبْهَبَةٌ**, Hızlı oldu yahut çabuk oldu. (K.) 1’e de bak. -A2- **هَبْهَبَ**, mastarı **هَبْهَبَةٌ**, O (**سَرَاب** yani serap) parıldadı yahut ışıldadı; eş anlamlısı **تَرَقْرَقَ**; (K;) yani **لَمَعَ**. (TA.) -A3- **هَبْهَبَ**, mastarı **هَبْهَبَةٌ**, Sesiyle sürdü yahut engelledi, [görünüşe göre birincisi,] eş anlamlısı **زَجَرَ**; (K;) **هَبْ** diyerek. (R, MF’nin nakliyle,) yahut **هَبْ هَبْ**: [TA’dan anladığım üzere; orada **والفعل منه هَبْ هَبْ** denmiştir; bunun yerine açıkça **وَاسْمُ الفِعْلِ منه** okunmalıdır; mânası “ondan (emir) fiil adı vb.”:] bazılarına göre özellikle at hakkında kullanılır: **هاب**’a bak [madde **هيب**’te]. (TA.) Sen ayrıca **هَبْهَبَ بِهِ** de dersin. (TA.) -A4- **هَبْهَبَ**, mastarı **هَبْهَبَةٌ**, [bir hayvanı] boğazladı. (K.)

**تَهَبْهَبَ**
R. Q. 2 **تَهَبْهَبَ** ذ O (bir teke, TA, kızgınlığa çağrılmış, S) kendini silkeledi; eş anlamlısı **تَزَعْزَعَ**. (S, K.) **هَبَبْتُ بِهِ**’ye bak. -A2- **جَيْشٌ يَتَهَبْهَبُ** Bir kısmı diğer kısmına basan bir ordu. (TA, madde **جعب**.)

**هِبَبٌ**
**هِبَبٌ** ذ , **هِبَّةٌ**’nin çoğuludur: **ثَوْبٌ هَبَائِبُ**’a bak.

**الهُبَّةُ**
**الهُبَّةُ** ذ Rüzgâr. (TA, **كُبَّة** lafzında.)

**هَبَّةٌ**
**هَبَّةٌ** ذ (S) ve ↓ **هِبَّةٌ**, (K,) her iki şekil de doğrudur, (TA,) (mecaz:) Kılıcın nüfuzu. (S, K,) yahut mızrağın, onunla vurulan şeye nüfuzu ve sallanması yahut titremesi. (S.) ― -b2- **ذُو هبّةٍ** Sallanan yahut titreyen ve vurulan şeye nüfuz eden bir kılıç: (S:) ve şiddetle düşen. (TA.) ― -b3- **هَبَّةٌ** (S, K) ve ↓ **هِبَّةٌ**, (K,) yahut yalnız ikincisi, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) Tan doğmadan önce kalan bir saat yahut kısa bir zaman, (**ساعة**). (As, S, K.) ― -b4- **هَبَّةٌ** (S, K) ve ↓ **هِبَّةٌ**, (K,) yahut yalnız ikincisi, (TA,) (mecaz:) Belirsiz bir zaman süresi; eş anlamlısı **حِقْبَةٌ**: (S, K:) uzun bir zaman; eş anlamlısı **دَهْرٌ**. (Az.) Ör. **عِشْنَا بِذٰلِكَ هبّةً مِنَ الدَّهْرِ** Orada, yahut o [hâl] üzere, bir müddet [yahut uzun bir müddet] yaşadık: **سَبَّةً** sözü gibi. (AZ, S.) ― -b5- [Sen dersin ki] **رَأَيْتُهُ هَبَّةً** Onu hayatta bir kere gördüm. (K) (TA.) ― -b6- **قَدْ جَاءَنِى هَبَّةً** Bana bir kere gelmiştir. Bir hadiste vârid olmuştur; bir kadın tarafından, kocasının bir kere kendisine girmiş olmasına işaretle söylenmiştir: (TA:) **وَقْعَةً** ile aynı. (Msb.) Mgh’de **عسل** maddesine bak.

**هِبَّةٌ**
**هِبَّةٌ** ذ : baştan sona **هَبَّةٌ**’ye bak. ― -b2- Bir hâl yahut durum: [yahut murad edilen mânanın, çevik, canlı yahut atik ve hızlı olma hâli olması muhtemeldir]. (K.) Ör. **اِنَّهُ لَحَسَنُ الهِبَّةِ** Şüphesiz o iyi bir hâl yahut durumdadır, vb. (TA.) ― -b3- **هِبَّةٌ** Dişiyi isteme arzusuyla coştuğunda aygırın hâli. (S.) 1’e bak. -A2- **هِبَّةٌ** Bir elbisenin yahut benzerinin bir parçası: (K:) çoğulu **هِبْبٌ**, (S, K:) bir paçavra parçası. (TA.) ― -b2- **ثَوْبٌ هَبَائِبُ**’a bak.

**هَبّى**
**هَبّى** ذ Th’nin **النَّوَادِر**’inde zikredilmiştir ve **هُبُوبُ الرِّيحِ**’ten olduğu söylenmiştir; fakat sabit bir otoriteye sahip değildir: [açıklanmamış]. (TA.)

**هَبْهَبٌ**
**هَبْهَبٌ** ذ Adımı hafif yahut çevik ve hızlı yahut çabuk olan bir kurt. (K.) **هَبْهَبِىٌّ**’ye bak. ― -b2- Cehennemin bir vadisi; zâlimlerin, zulmedenlerin ve benzerlerinin barınma yeri. (TA, bir hadisten.)

**هَبْهَبِىٌّ**
**هَبْهَبِىٌّ** ذ Hızlı yahut çabuk: bunun gibi ↓ **هَبْهَبٌ** ve ↓ **هَبْهَابٌ** da. (K.) ― -b2- Hafif yahut çevik bir deve: dişisi ة ile. (K.) ― -b3- **هَبْهَبِىٌّ** İyi hizmet eden; iyi bir hizmetçi. (K.) ― -b4- Küçük bir işi iyi yapan herhangi biri: bazılarına göre özellikle bir aşçı ve et kızartıcısı. (TA.) ― -b5- Bir kasap; eş anlamlısı **قَصَّابٌ**, [**هَبْهَبَ** “boğazladı”dan]. (IAar, K.) ― -b6- **هَبْهَبِىٌّ** Develere onları sürmek yahut coşturmak için iyi işaret eden kimse. (K.) ― -b7- **هَبهَبِىٌّ** Bir çoban: (S:) yahut koyun yahut keçi çobanı: yahut bir sürünün tekesi. (K.)

**هَبَابٌ**
**هَبَابٌ** ذ **هَبَاءٌ** ile aynı [toz vb.: **هَبُوبُ**’a bak]. (K.)

**هَبُوبٌ**
**هَبُوبٌ** ذ ve ↓ **هَبُوبَةٌ** ve ↓ **هَبِيبٌ** [şiddetle esen ve] tozu kaldıran bir rüzgâr. (S, K.)

**هَبُوبةٌ**
**هَبُوبةٌ** ذ : **هَبُوبٌ**’a bak.

**هَبِيبٌ**
**هَبِيبٌ** ذ : **هَبُوبٌ**’a bak.

**هَبْهَابٌ**
**هَبْهَابٌ** ذ : **هَبْهَبِىٌّ**’ye bak. -A2- Gürültücü; bağırıp çağıran. (K.) -A3- **هَبْهَابٌ** **سَرَاب** yani serap. (M, K.) ― -b2- **هَبْهَابٌ** Çocukların bir oyunu; (K,) Irak’ın çocuklarının, (TA,) yahut çöl Araplarının çocuklarının. (T.)

**ثَوْبٌ هَبَائِبُ**
**ثَوْبٌ هَبَائِبُ** ذ , (As, S, K,) bunun gibi **خَبَائِبُ** da, (As, S,) ve ↓ **أَهْبَابٌ**, ve ↓ **هِبَبٌ**, (K,) (mecaz:) Parça parça yırtılmış, paçavra hâline gelmiş yahut lime lime olmuş bir elbise. (As, S, K.)

**رِيحٌ هَابَّةٌ**
**رِيحٌ هَابَّةٌ** ذ [Esen; yükselen; çalkantı hâlinde olan bir rüzgâr.] (A.)

**ثَوْبٌ أَهْبَابٌ**
**ثَوْبٌ أَهْبَابٌ** ذ : **ثَوْبٌ هَبَائِبُ**’a bak. [**مَهَبٌّ** Rüzgârın esme yeri.]

**مِهْبَابٌ**
**مِهْبَابٌ** ذ (S, L, K) ve ↓ **مُهْتَبٌّ** (S) ve ↓ **مُهَبَّبٌ**, **مُعَظَّمٌ** vezninde, (L,) (mecaz:) Şehvetle çokça coşan bir teke: yahut çokça hırıldayan ve dişiyi isteme arzusuyla çokça coşan: yahut böyle coştuğunda çokça hırıldayan: 1’e bak. (S, K.)

**مُهَبَّبٌ**
**مُهَبَّبٌ** ذ ve **مُهْتَبٌّ**: **مِهْبَابٌ**’a bak.
