# هتر (ه-ت-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ت - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء والراء معهما
ه ت ر،ه ر ت، ت ر ه مستعملات هتر: الهُتْرُ: مَزْقُ العِرْض. رجلٌ مُسْتَهْتَر لا يُبالي ما قِيلَ فيه. وما شُتِمَ به.
وأُهْتِرَ الرَّجُلُ: فَقَدَ عَقْلَه من الكِبَر فهو المُهْتَر.
والتَّهتارُ من الحُمُق والجَهْل، كما قال:
إنّ الفَزَاريَّ لا نفكّ مُغْتلماً		من النَّواكَةِ تهتارأ بتهتارِ
ولغة للعرب في هذا خاصّة: دَهْدادٌ بدَهْدار، وذلك أنّ منهم من يقلب بعض التّاءات في الصُّدور دالاً نحو: الدِّرياق، لغة في التِّرياق. والدِّخريص والتَّخريص.
والهِتْرُ السّقط من الكلام مثل الهَذَيان.
هرت: الهَرْتُ: هَرْتُكَ الشِّدْق نحو الأذن، والهَرَتُ: مصْدَر الأَهْرَت. تقول: أسَدٌ هَرِيتُ الشِّدْق، أي: مَهْروتٌ ومُنْهَرِتٌ.
والهَرْتُ: شَقُّكَ شيئاً تُوَسِّهُ بذلك.
تره: التُّرَّهاتُ: البواطل من الأمور، قال:
وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ
والواحدةُ: تُرَّهةٌ.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**التاء** ve**الراء**’ın onlarla birlikte olduğu (bab)

**ه ت ر**، **ه ر ت**، **ت ر ه** kullanımdadır.

**هتر**: **الهُتْرُ**: ırzın yırtılmasıdır. **رجلٌ مُسْتَهْتَر**: hakkında söylenen şeye aldırmaz; ve kendisiyle sövülen şeye (de).

**وأُهْتِرَ الرَّجُلُ**: yaşlılıktan aklını yitirdi; o, **المُهْتَر**’dir.

**والتَّهتارُ** ahmaklık ve cehalettendir; dediği gibi:
إنّ الفَزَاريَّ لا نفكّ مُغْتلماً		من النَّواكَةِ تهتارأ بتهتارِ

Bu hususta Araplar için özel bir dil (kullanımı) vardır: **دَهْدادٌ** (denir) **بدَهْدار** (yerine); çünkü onlardan kimi, başlarda bazı **التّاءات**’ı **دالاً**’a çevirir; şu örnekte olduğu gibi: **الدِّرياق**; **التِّرياق**’ta bir dildir. Ve **الدِّخريص** ve**التَّخريص**.

**والهِتْرُ**: sözden düşen (düşük) olan; **الهَذَيان** gibi.

**هرت**: **الهَرْتُ**: yanağı kulağa doğru yarmandır; ve**الهَرَتُ**: **الأَهْرَت**’in mastarıdır. Dersin ki: **أسَدٌ هَرِيتُ الشِّدْق**; yani: **مَهْروتٌ** ve**مُنْهَرِتٌ**.

Ve**الهَرْتُ**: onunla genişlettiğin bir şeyi yarmandır.

**تره**: **التُّرَّهاتُ**: işlerden bâtıllardır; dedi ki:
وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ

Ve tekili: **تُرَّهةٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِتْرُ بالكسر: السَقَط من الكلام. يقال: هِتْرٌ هاتِرٌ، وهو توكيد له. قال أوس بن حجر:
يُراجِعُ هِتراً من تُماضِرَ هاتِرا
والهِتْرُ أيضاُ: العَجبُ والداهية. يقال للرجل إذا كان داهياً: إنَّه لَهِتْرُ أَهْتارٍ. وأُهْتِرَ الرجل فهو مُهْتَرٌ، أي صار خَرِفاً من الكِبَرِ. وفلانٌ مُسْتَهْتَرٌ بالشراب، أي مولع به لا يبالي ما قيل فيه. وتَهاتَرَ الرجلان، إذا ادَّعى كل واحد منهما على صاحبه باطلاً.

##### Türkçe

**الهِتْرُ** (kesre ile): sözden düşen (düşük) olan. Denir ki: **هِتْرٌ هاتِرٌ**; ve o, onun için bir pekiştirmedir. Evs b. Hacer dedi ki:
يُراجِعُ **هِتراً** من تُماضِرَ **هاتِرا**

Ve **الهِتْرُ** ayrıca: hayret ve musibet. Bir adama, kurnaz/iş bilir (musibet gibi) olduğu zaman denir: “Şüphesiz o, **لَهِتْرُ أَهْتارٍ**.” Ve adam **أُهْتِرَ**; o da **مُهْتَرٌ**dur; yani yaşlılıktan bunamış oldu. Ve falan kimse içki ile **مُسْتَهْتَرٌ**dur; yani ona düşkündür, hakkında ne denildiğine aldırmaz. Ve iki adam **تَهاتَرَ** etti; her biri diğerine karşı bâtıl (asılsız) iddiada bulunduğu zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت ر
هتر ، هرت ، تره ، تهر : مستعملة .
هتر : قال الليث : الهَتْر : مَزْق العِرْض . قال : وتقول : رجل مُسْتَهْتَر : لا يبالي ما قيل فيه وما شُتِم به . وأُهْتِرَ الرجُل : إذا فَقَد عَقْلَه من الكِبر : يقال : رجل مُهْتَر .
قلت : أما قوله الهَتْر : مَزْق العِرْض فغيرُ مُعتَمد . والذي سُمِع من الثِّقات بهذا المعنى : الهَرْتُ إلا أن يكون مقلوباً ، كما جَذَب وجَبَذ ، وأمّا الاستهتار فهو الوُلُوع بالشيء والإفراط فيه حتى كأنه أُهتِر : أي خَرِفَ .
أبو عُبَيد عن أبي زيد أنه قال : إذا لم يَعقِل من الكِبَر قيل : أُهْتِر ، فهو مُهْتَرٌ ، والاستهتار مثله .
وقال الأصمعي : الهِتْر : السَّقَط من الكلام والخَطأ فيه . يقال منه : رجل مُهْتَر .
وقال ابن الأعرابي : رجل مُهْتَر : من كِبَر أو مَرَضٍ أو حُزن .
قال : والهُتْرُ بضم الهاء : ذَهابُ العقل .
وقال أبو زيد : من أمثالهم في الداهي المنكَر : إنه لهِتْرُ أَهْتَار ، وإنه لَصِلُّ أَصْلال . قال : ويقال : تَهاتَر القومُ تَهاتُراً : إذا ادَّعى كلُّ واحد منهم على صاحبه باطلاً .
قال ابن الأنباري في قولهم : فلان يُهاتِر فلاناً : معناه يُسابُّه بالباطل من القَوْل .
قال أبو العباس ثعلب : هذا قولُ أبي زيد .
وقال غيره : المُهاتَرة : القولُ الذي ينقضُ بعضُه بعضاً .
قال : وأُهتِرَ الرجلُ فهو مُهْتَر : إذا أُولع بالقول في الشيء ، واستُهتِر فلانُ فهو مُستَهتَرٌ : إذا ذهب عقله فيه ، وانصرفَت همته إليه ، حتى أكثر القول فيه بالباطل .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( المستبَّان : شَيطانان يتَهاتَران ) .
وفي الحديث : ( سبق المُفَرِّدون قالوا : وما المُفَرِّدون ؟ قال : الذين أُهْتِروا في ذكر الله عزّ وجلّ .
قال أبو بكر : المُفَرِّدون : الشيوخ الهَرْمَى الذين مات لِداتُهم وذهَب القَرْن الذين كانوا فيهم .
قال : ومعنى أُهْتِروا في ذكر الله : أي خَرِقوا وهم يَذكرون الله . يقال : خَرِفَ في طاعة الله : أي خَرِفَ وهو يطيع الله .
قال : والمُفَرِّدُون يجوز أن يَكون عنِي بهم المتفرِّدون المَتَخَلُّونَ بذكر الله ، والمُسْتَهتَرُون : المُولَعون بالذِّكر والتسبيح .
في حديث ابن عمر : اللّهمَّ إنِّي أعُوذُ بك أن أكونَ من المستهتَرين .
يقال : استُهْتِرَ فلانٌ فهو مُستهتَر : إذا كان كثير الأباطيل . والهِتْر : الباطل .
وقال الليث : التَّهْتار من الحُمْق والجهل ، وأنشَد :
إنَّ الفَزَاريَّ لا ينفكُّ مُغْتَلِماً
من النّوَاكَةِ تَهْتاراً بتَهتَارِ
قال : يريد به : التَّهتُّرَ بالتهتُّر . قال : ولغة للعرب في هذه الكلمة خاصّة : دَهْدَارٌ بدَهْدَار ، وذلك أنَّ منهم من يقلب بعض التاءات في الصُّدور دالاً نحو الدِّرْياق لغةٌ في التِّرْياق ، والدِّخْرِيضِ لغةٌ في التَّخْرِيصِ ، وهما مُعرَّبان .
وقال أبو عُبيد : الهِتْر : العَجَب . قال أَوْس :
يُراجِعُ هِتْراً من تُمَاضِرَ هاتِراً
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : الهُتَيْرة : تصغير الهَتْرَة ، وهي الحَمْقَة المُحكَمة .
وفي الحديث : ( المستَبَّان شيطانانِ يَتهاتران ويَتكاذَبان ) .
وفي حديثٍ مرفوع : ( سبق المُفَرِّدُون قالوا : وما المفرِّدون ؟ قال الذين أُهتِرُوا في ذكر الله ، يضعُ الذِّكر عنهم أثقالهم ، فيأتون يوم القيامة خفافاً . قلت : معناه أنّهم كَبِرُوا في طاعة الله وهلَك لِداتُهم ، وجاء تفسيرُه في حديثٍ آخر : همُ الذين اسْتُهْتِرُوا بذِكر الله عزّ وجلّ : أي أولعوا به . يقال : استُهتِر فلان بأَمرِ كذا وكذا : أي أُولع به .
تهر : قال بعضهم : التَّيْهُور : مَوْجُ البحْر إذا ارتفَع ، وقال الشاعر :
كالبحر يَقْذِف بالتَّيْهُورِ تيهُوراً
والتيهور : ما بَيْن قُلَّة الجَبل وأَسفله . وقال الهُذَلِيّ :
فطلَعْتُ مِن شِمْراخِه تَيْهورةً
شَمَّاءَ مُشْرِفَةً كرأْسِ الأَصلعِ
قلت : التَّيهُورُ : فَيْعُول ، أصله ويَهُور قُلِبَت الواو تاءً ، كما قالوا : تَيْقُور أصلُه وَيْقُور ، من الوَقار .
تره : قال الليث : التُّرَّهات : البَواطل من الأمور ، وأنشد :
وحَقِّةٍ ليستْ بقوْلِ التُّرَّهِ
والواحدة : تُرَّهة .
وقال أبو زيد : من أسماء الباطل التُّرَّهات البَسابِسُ ، وجاء فلانٌ بالتُّرَّه ، وهي واحدة التُّرَّهات .
وقال شمِر : واحدة التُّرَّهات تُرَّهة ، وهي الأباطيل .
هرت : قال الليث : الهَرْتُ : هَرْتُك الشِّدْقَ نحو الأُذن ، والهَرَت : مصدَرُ الأهرَت ، والهَرْتاء . تقول : أَسَدٌ أَهْرَت ، وأَسدٌ هَرِيتُ الشِّدْق أي مَهْرُوت ومُنهَرِت الشِّدْق . قال : والهَرْتُ : أن تَشُقَّ شيئاً تُوسِّعه بذلك .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : هَرَتَ عِرْضَه وهرَطَه وهرَدَه : إذا طَعن فيه ، لُغاتٌ كلها . ويقال : هرَتَ ثوبه هَرْتاً : إذا شقَّه . وَيقال للخطيب من الرِّجال : أهْرَتُ الشِّقْشِقَة ، ومنه قول ابن مُقْبِل :
هُرْتُ الشِّقاشِقِ ظَلاَّمُون للجُزُرِ
وقال أبو زيد : يقال للمرأةِ المُفْضَاةِ : الهَرِيتَ والأَتُوم . قال : والهَرِيتُ من الرّجال : الذي لا يَكتُم سِرّاً أو يتكلّم بالقبيح .

##### Türkçe

ه ت ر
**هتر** ، **هرت** ، **تره** ، **تهر** : kullanımdadır.

**هتر** : **الليث** dedi: **الهَتْر**: ırzı yırtmaktır. Dedi: Ve dersin ki: **رجل مُسْتَهْتَر**: hakkında ne denildiğine ve ne ile sövüldüğüne aldırmayan. Ve **أُهْتِرَ الرجُل**: yaşlılıktan aklını yitirdiği zaman; denir ki: **رجل مُهْتَر**.

Dedim: Onun **الهَتْر**: ırzı yırtmaktır sözü ise güvenilir değildir. Bu anlamla sika kimselerden işitilen: **الهَرْتُ**tur; ancak maklûb olması müstesna, tıpkı **جَذَب** ve **جَبَذ** gibi. **الاستهتار** ise bir şeye düşkünlük ve onda aşırılıktır; ta ki sanki **أُهتِر** olmuştur: yani bunamıştır.

**أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den: o dedi ki: Yaşlılıktan akletmediği zaman **أُهْتِر** denir; o da **مُهْتَرٌ**dur; **الاستهتار** da onun gibidir.

**الأصمعي** dedi: **الهِتْر**: sözün düşüğü ve ondaki hatadır. Ondan denir: **رجل مُهْتَر**.

**ابن الأعرابي** dedi: **رجل مُهْتَر**: yaşlılıktan yahut hastalıktan yahut hüzünden.

Dedi: **الهُتْرُ** (هاء’nın zammesiyle): aklın gitmesidir.

**أبو زيد** dedi: Onların darbımesellerinden, dehşetli münker (iş) hakkında: “Şüphesiz o, **هِتْرُ أَهْتَار**dır; ve şüphesiz o, **صِلُّ أَصْلال**dır.” Dedi: Ve denir: **تَهاتَر القومُ تَهاتُراً**: onların her biri, arkadaşına karşı bâtıl iddia ettiği zaman.

**ابن الأنباري** onların “Falan, falana **يُهاتِر**” sözünde dedi: manası, sözden bâtıl ile ona sövmektir.

**أبو العباس ثعلب** dedi: Bu, **أبي زيد**’in sözüdür.

Başkası dedi: **المُهاتَرة**: bir kısmı bir kısmını bozan sözdür.

Dedi: Ve **أُهتِرَ الرجلُ** o da **مُهْتَر**: bir şey hakkında söz söylemeye düşkün olduğu zaman. Ve falan **استُهتِر** o da **مُستَهتَرٌ**: onda aklı gittiği, himmeti ona yöneldiği zaman; ta ki onda bâtıl ile sözü çoğalttı.

Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: ( **المستبَّان**: iki şeytandır; **يتَهاتَران** ).

Hadiste: ( **سبق المُفَرِّدون** dediler: **وما المُفَرِّدون ؟** dedi: Allah عزّ وجلّ’in zikrinde **أُهْتِروا** olanlardır.

**أبو بكر** dedi: **المُفَرِّدون**: yaşıtları ölen ve içinde bulundukları nesil giden ihtiyar yaşlılardır.

Dedi: **أُهْتِروا في ذكر الله**’ın manası: yani Allah’ı zikrederken bunadılar. Denir: Allah’a itaatte **خَرِفَ**: yani Allah’a itaat ederken bunadı.

Dedi: **المُفَرِّدُون** hakkında, Allah’ı zikretmekle yalnızlaşan, ayrılan kimseler kastedilmiş olması caizdir; ve **المُسْتَهتَرُون**: zikir ve tesbihe düşkün olanlardır.

**ابن عمر** hadîsinde: Allah’ım, **المستهتَرين**den olmaktan Sana sığınırım.

Denir: Falan **استُهْتِرَ** o da **مُستهتَر**: bâtılları çok olduğu zaman. Ve **الهِتْر**: bâtıldır.

**الليث** dedi: **التَّهْتار** ahmaklık ve cehalettendir. Ve inşad etti:
إنَّ الفَزَاريَّ لا ينفكُّ مُغْتَلِماً
من النّوَاكَةِ تَهْتاراً بتَهتَارِ

Dedi: Bununla, **التَّهتُّرَ بالتهتُّر**’ü kasteder. Dedi: Arapların bu kelimede özellikle bir dili vardır: **دَهْدَارٌ بدَهْدَار**; bu da şundandır ki onlardan kimi, başlarda bazı **تاء**’ları **دال**’a çevirir; **الدِّرْياق**’ın **التِّرْياق** dili olması gibi; ve **الدِّخْرِيضِ**’in **التَّخْرِيصِ** dili olması gibi; ikisi de muarrabdır.

**أبو عُبيد** dedi: **الهِتْر**: hayrettir. **أَوْس** dedi:
يُراجِعُ هِتْراً من تُمَاضِرَ هاتِراً

**أبو العبّاس**’tan, **ابن الأعرابيّ**’den: **الهُتَيْرة**: **الهَتْرَة**’nin küçültmesidir; o da sağlamlaştırılmış ahmaklıktır.

Hadiste: ( **المستَبَّان** iki şeytandır; **يَتهاتران** ve **يَتكاذَبان** ).

Merfû bir hadiste: ( **سبق المُفَرِّدُون** dediler: **وما المفرِّدون ؟** dedi: Allah’ın zikrinde **أُهتِرُوا** olanlardır; zikir, onların yüklerini onlardan indirir; böylece kıyamet günü hafif olarak gelirler. Dedim: Manası, Allah’a itaatte yaşlandılar ve yaşıtları helâk oldu; ve onun tefsiri başka bir hadiste geldi: onlar, Allah عزّ وجلّ’in zikriyle **اسْتُهْتِرُوا** olanlardır: yani ona düşkün oldular. Denir: Falan, şu şu iş ile **استُهتِر**: yani ona düşkün oldu.

**تهر** : Bazıları dedi: **التَّيْهُور**: yükseldiği zaman denizin dalgasıdır. Şair dedi:
كالبحر يَقْذِف بالتَّيْهُورِ تيهُوراً

Ve **التيهور**: dağın tepesi ile altı arasındadır. **الهُذَلِيّ** dedi:
فطلَعْتُ مِن شِمْراخِه تَيْهورةً
شَمَّاءَ مُشْرِفَةً كرأْسِ الأَصلعِ

Dedim: **التَّيهُورُ**: **فَيْعُول** veznindedir; aslı **ويَهُور**dur; **واو** **تاء**’ya çevrilmiştir; tıpkı onların **تَيْقُور** demeleri gibi; aslı **وَيْقُور**dur; **الوَقار**’dan.

**تره** : **الليث** dedi: **التُّرَّهات**: işlerden bâtıllardır. Ve inşad etti:
وحَقِّةٍ ليستْ بقوْلِ التُّرَّهِ

Ve tekili: **تُرَّهة**.

**أبو زيد** dedi: Bâtılın adlarından **التُّرَّهات البَسابِسُ**tur. Ve falan, **التُّرَّه** ile geldi; o, **التُّرَّهات**’ın tekidir.

**شمِر** dedi: **التُّرَّهات**’ın teki **تُرَّهة**dir; o da bâtıllardır.

**هرت** : **الليث** dedi: **الهَرْتُ**: yanağı kulağa doğru yarmandır. Ve **الهَرَت**: **الأهرَت**’in masdarıdır; ve **الهَرْتاء**. Dersin: **أَسَدٌ أَهْرَت**; ve **أَسدٌ هَرِيتُ الشِّدْق** yani **مَهْرُوت** ve **مُنهَرِت الشِّدْق**. Dedi: Ve **الهَرْتُ**: bir şeyi yarıp bununla onu genişletmendir.

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: **هَرَتَ عِرْضَه** ve **هرَطَه** ve **هرَدَه**: onda ta’n ettiği zaman; hepsi lügattir. Ve denir: Elbisesini **هرَتَ** **هَرْتاً**: onu yardığı zaman. Ve erkeklerden hatibe: **أهْرَتُ الشِّقْشِقَة** denir. Ve ondan **ابن مُقْبِل**’in sözü:
هُرْتُ الشِّقاشِقِ ظَلاَّمُون للجُزُرِ

**أبو زيد** dedi: Kadınlardan **المُفْضَاةِ** olana: **الهَرِيتَ** ve **الأَتُوم** denir. Dedi: Ve erkeklerden **الهَرِيتُ**: bir sırrı gizlemeyen yahut çirkin olanı konuşandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والتاء وما يثلثهما)
(هتر) الهاء والتاء والراء: أُصَيل يدلُّ على باطلٍ وسَيِّئٍ من القول، وأُهْتِرَ الرّجُل: خَرِف من الكِبَر. ومعنى هذا [أنّه] يتكلّم بالهِتْرِ، وهو السَّقَط من القَول. والأصل فيه هذا، ثمَّ يقال رجل مُستَهْتِرٌ: لا يُبالِي ما قِيلَ لـه، أي كلُّ الكلامِ عنده ساقط. وتَهاتَرَ الرّجُلانِ ادّعى كلُّ واحدٍ منهما على صاحبه باطلاً. وهَتَرَه: مزَّقَ عِرضَه بباطلٍ هَتْراً، وهتَّره تهتيراً أيضاً. وقولهم للدَّاهية والأمر العَجَب: هِتْرٌ، هو من الإبدال، والأصل هِكْرٌ، وقد ذكرناه.‏
(هتع) الهاء والتاء والعين. قال أبو بكر(1): هَتَع الرجلُ إلينا: أقبلَ، مثل هَطع، إذا أقْبَلَ مسرعاً.‏
(هتف) الهاء والتاء والفاء: كلمة واحدة، هي الهَتْف: الصَّوت. وهَتَفَت الحمامةُ: صوَّتَتْ تَهتِف. وقَوسٌ هَتَّافةٌ وهَتْفَى هُتافاً: ذاتُ صوت. قال الهذليّ(2):‏
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏
(هتك) الهاء والتاء والكاف: أصلٌ يدلُّ على شَقٍّ في شَيء. والهَتْك: شَقُّ السِّتر عمَّا وراءَه. وهُتِكَ عَرشُ فلانٍ: هُدَّ وشُقّ. وسِرنا هُتْكةً من اللَّيل، أي ساعةً. وهاتَكْناها: سِرْنا في دُجاها. والمعنى أنَّا شَقَقْنا الظَّلام.‏
(هتم) الهاء والتاء والميم: كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيء. يقال: هَتَمْتُ الشَّيءَ. والهُتامة: ما تهتَّمَ من شيءٍ. والهَتْمُ: كَسْر الثَّنَايا من أصلها؛ ورجلٌ أهتَم.‏
(هتن) الهاء والتاء والنون كلمةٌ واحدة. هتَنَتِ السَّماء هَتْناً وهُتُوناً، مثل هتلَتْ.‏
(هتي) الهاء والتاء والحرف المعتلّ. يقولون: المُهاتاةُ كالمعاطاة. يقال: هاتِ، أي أعْطِ، فتقول: ما أُهاتِيكَ، أي لا أُعْطِيك.‏
فإذا هُمِز تغير المعنى. تقول تَهَتَّأَ الثوب: خَلُق، وهي هذه وحدها. قال أبو بكر: وهتأ الشّيءَ يهتأ، إذا كَسَرَهُ وطْئاً برجله.‏
--------------ــ
(1) في الجمهرة (1: 22).‏
(2) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الهاء** و**التاء** وما يثلثهما)
(**هتر**) **الهاء** ve**التاء** ve**الراء**: asıl bir köktür; sözden bâtıl ve kötü olana delâlet eder. Ve **أُهْتِرَ** adam: yaşlılıktan bunadı. Bunun mânâsı, [şu ki] o **الهِتْرِ** ile konuşur; o da sözün düşüğü (döküntüsü)dür. Asıl bunun üzerinedir; sonra denir: **مُستَهْتِرٌ** adam: kendisine ne denilirse aldırmaz; yani bütün söz onun yanında düşüktür. Ve **تَهاتَرَ** iki adam: her biri, arkadaşına karşı bâtıl bir şey iddia etti. Ve onu **هَتَرَه**: bâtıl ile, **هَتْراً** olarak, onun ırzını parçaladı; ve onu **هتَّره** de, **تهتيراً** olarak da. Ve onların, musibet ve acayip iş için sözleri: **هِتْرٌ**; o, ibdâlden (harf değiştirmeden)dir; asıl **هِكْرٌ**dür; onu zikretmiştik.

(**هتع**) **الهاء** ve**التاء** ve**العين**. Ebû Bekir dedi: adam bize **هَتَع** etti: geldi; **هَطع** gibi; hızlıca geldiği zaman.

(**هتف**) **الهاء** ve**التاء** ve**الفاء**: tek bir kelime; o **الهَتْف**tir: ses. Ve güvercin **هَتَفَت**: ses çıkardı; **تَهتِف** ederek. Ve **هَتَّافةٌ** ve **هَتْفَى** yay, **هُتافاً**: ses sahibi. Hüzeli dedi:
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏

(**هتك**) **الهاء** ve**التاء** ve**الكاف**: bir asıl; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Ve **الهَتْك**: arkasında olanı açığa çıkarmak üzere örtüyü yarmaktır. Ve falanın arşı **هُتِكَ**: yıkıldı ve yarıldı. Ve geceden bir **هُتْكةً** yürüdük; yani bir saat. Ve onu **هاتَكْناها**: onun karanlığında yürüdük. Mânâ: karanlığı yardık.

(**هتم**) **الهاء** ve**التاء** ve**الميم**: bir kelime; bir şeyin kırılmasına delâlet eder. Denir: ben şeyi **هَتَمْتُ**. Ve **الهُتامة**: bir şeyden parçalanıp dökülen şey. Ve **الهَتْمُ**: ön dişleri kökünden kırmaktır; ve **أهتَم** adam.

(**هتن**) **الهاء** ve**التاء** ve**النون** tek bir kelimedir. Gök **هتَنَتِ**: **هَتْناً** ve **هُتُوناً** olarak; **هتلَتْ** gibi.

(**هتي**) **الهاء** ve**التاء** ve illetli harf. Derler: **المُهاتاةُ** **المعاطاة** gibidir. Denir: **هاتِ**; yani ver; sonra dersin: ben sana **أُهاتِيكَ** etmem; yani sana vermem.

Hemzelendiği zaman mânâ değişir. Dersin: elbise **تَهَتَّأَ** etti: eskidi; ve bu, yalnızca budur. Ebû Bekir dedi: ve şeyi **هتأ** eder, **يهتأ**; ayağıyla basarak onu kırdığı zaman.

--------------ــ
(1) Cemhere’de (1: 22).
(2) O, Hüzeli Ümeyye b. Ebî Âiz’dir. Hüzeli’lerin divanı (2: 185).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ت ر
‏"‏ إنه لهتر أهتار ‏"‏‏:‏ داهية من الدواهي‏.‏
وجاء بهترٍ من القول‏:‏ بسقط‏.‏
وتهاترت الشهادات‏:‏ كذّب بعضها بعضاً‏.‏
وتهاتر الرجلان‏:‏ ادّعى كلّ واحد على الآخر باطلاً‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ المستبّان شيطانان يتهاتران ويتكاذبان وما قالا فهو على البادئ ما لم يعتد الآخر ‏"‏‏.‏
وهو مهتر وهي مهترة وأهتر‏:‏ خرف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو مهتر به ومستهتر به‏:‏ مفتون به ذاهب العقل وقد أهتر بفلانة واستهتر بها‏.‏

##### Türkçe

ه ت ر
"İnnehu le**هتر** **أهتار**": belâlardan bir belâ.
Sözden bir **هتر** ile geldi: döküntü ile.
**وتهاترت الشهادات**: bazısı bazısını yalanladı.
**وتهاتر الرجلان**: her birisi ötekine karşı bâtıl olarak iddiada bulundu.
Hadiste: "Birbirine söven iki kişi iki şeytandır; **يتهاتران** ve **يتكاذبان**; söyledikleri şey, öteki haddi aşmadıkça, başlatanın üzerinedir."
O **مهتر** ve o **مهترة** ve **أهتر**: bunamış.
Mecazdan: o, onunla **مهتر** ve onunla **مستهتر**: ona tutkun, aklı gitmiş; falanca kadınla **أهتر** oldu ve onunla **استهتر** oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَتْرُ: مَزْقُ العِرْضِ؛ هَتَرَه يَهْتِرُه هَتْراً وهَتَّرَه. ورجل مُسْتَهْتَرٌ: لا يبالي ما قيل فيه ولا ما قيل له ولا ما شُتِمَ به. قال الأَزهري: قول الليث الهَتْرُ مَزْقُ العرض غير محفوظ، والمعروف بهذا المعنى الهَرْت إِلا أَن يكون مقلوباً كما قالوا جَبَذَ وجَذَبَ، وأَما الاسْتِهْتارُ فهو الوُلوعُ بالشيء والإِفراط فيه حتى كأَنه أُهْتِرَ أَي خَرِفَ. وفي الحديث: سبق المُفْرِدُونَ؛ قالوا: وما المُفْرِدُونَ؟ قال: الذين أُهْتِرُوا في ذكر الله يَضَعُ الذِّكْرُ عنهم أَثْقالَهُمْ فيأْتون يوم القيامة خِفافاً؛ قال: والمُفْرِدُونَ الشيوخُ الهَرْمى، معناه أَنهم كَبِرُوا في طاعة الله وماتت لذاتهم وذهب القَرْنُ الذين كانوا فيهم، قال: ومعنى أُهْتِرُوا في ذكر الله أَي خَرِفُوا وهم يذكرون الله. يقال: خرف في طاعة الله أَي خَرِفَ وهو يطيع الله؛ قال: والمُفْرِدُونَ يجوز أَن يكون عني بهم المُتَفَرِّدُونَ المُتَخَلُّونَ لذكر الله، والمُسْتَهْتَرُونَ المُولَعُونَ بالذكر والتسبيح. وجاء في حديث آخر: هم الذين اسْتُهْتِرُوا بذكر الله أَي أُولِعُوا به. يقال: اسْتُهْتِرَ بأَمر كذا وكذا أَي أُولِعَ به لا يتحدّثُ بغيره ولا يفعلُ غيرَه.
وقولٌ هِتْرٌ: كَذِبٌ. والهِتْرُ، بالكسر: السَّقَطُ من الكلام والخطأُ فيه. الجوهري: يقال هِتْرٌ هاتِرٌ، وهو توكيد له؛ قال أَوسُ بنُ حَجَرٍ: أَلمَّ خَيالٌ مَوْهِناً من تُماضِرٍ
هُدُوّاً، ولم يَطْرُقْ من الليل باكرا
وكان، إِذا ما الْتَمَّ منها بِحاجَةٍ،
يُراجِعُ هِتْراً من تُماضِرَ هاتِرَا
قوله هُدُوّاً أَي بعد هَدْءٍ من الليل. ولم يطرق من الليل باكراً أَي لم يطرق من أَوله. والْتَمَّ: افْتَعَلَ من الإِلمام، يريد أَنه إِذا أَلمَّ خَيالُها عاوَدَه خَبالُه فَقْدَ كلامِهِ. وقوله يُراجِعُ هِتْراً أَي يعود إِلى أَن يَهْذِيَ بذكرها. ورجلٌ مُهْتَرٌ: مُخْطِئٌ في كلامه. والهُتْرُ، بضم الهاء: ذهاب العقل من كبر أَو مرض أَو حزن. والمُهْتَرُ: الذي فَقَدَ عقلَه من أَحد هذه الأَشياء، وقد أَهْتَرَ، نادرٌ. وقد قالوا: أَهْتَرَ وأُهْتِرَ الرجلُ، فهو مُهْتَرٌ إِذا فقد عقله من الكِبَرِ وصار خَرِفاً. وروى أَبو عبيد عن أَبي زيد أَنه قال: إِذا لم يَعْقِلْ من الكِبَرِ قيل أُهْتِرَ، فهو مُهْتَرٌ، والاستهتارُ مثله. قال يعقوب: قيل لامرأَة من العرب قد أُهْتِرَتْ: إِن فلاناً قد أَرسل يَخْطُبُكِ، فقالت: هل يُعْجِلُني أَن أَحِلَّ؛ ما لَه؟ أُلَّ وغُلَّ معنى قولها: أَن أَحلَّ أَن أَنزل، وذلك لأَنها كانت على ظهر طريق راكبة بعيراً لها وابنها يقودها. ورواه أَبو عبيد: تُلَّ وغُلَّ أَي صُرِعَ، من قوله تعالى: وتَلَّهُ للجبين. وفلان مُسْتَهْتَرٌ بالشراب أَي مُولَعٌ به لا يبالي ما قيل فيه. وهَتَره الكِبَرُ، والتَّهْتارُ تَفْعال من ذلك، وهذا البناء يجاء به لتكثير المصدر. والتَّهَتُّرُ: كالتَّهْتارِ. وقال ابن الأَنباري في قوله: فلان يُهاتِرُ فلاناً معناه يُسابُّه بالباطل من القول، قال: هذا قول أَبي زيد، وقال غيره: المُهاتَرَةُ القول الذي يَنْقُضُ بعضُه بعضاً. وأُهْتِرَ الرجلُ فهو مُهْتَرٌ إِذا أُولِعَ بالقول في الشيء. واسْتُهْتِرَ فهو مُسْتَهْتَرٌ إِذا ذهب عقله فيه وانصرفت هِمَمُه إِليه حتى أَكثر القول فيه بالباطل. وقال النبي، صلي الله عليه وسلم: المُسْتَبَّانِ شيطانان يَتَهاتَرانِ ويَتَكاذَبانِ ويَتقاوَلانِ ويَتَقابَحانِ في القول، من الهِتْرِ، بالكسر، وهو الباطل والسَّقَطُ من الكلام. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: اللهم إِني أَعوذ بك أَن أَكون من المُسْتَهْتَرين. يقال: اسْتُهْتِر فلان، فهو مُسْتَهْتَر إِذا كان كثير الأَباطيل، والهِتْرُ: الباطلُ. قال ابن الأَثير: أَي المُبْطِلينَ في القول والمُسْقِطِينَ في الكلام، وقيل: الذين لا يبالون ما قيل لهم وما شتموا به، وقيل: أَراد المُسْتَهْتَرِينَ بالدنيا. ابن الأَعرابي: الهُتَيْرَةُ تصغير الهِتْرَةِ، وهي الحَمْقَةُ المُحْكَمَةُ. الأَزهري: التَّهْتارُ من الحُمْقِ والجهل؛ وأَنشد:
إِن الفَزارِيَّ لا يَنْفَكُّ مُغْتَلِماً،
من النَّواكَةِ، تَهْتاراً بِتَهْتارِ
قال: يريد التَّهَتُّرَ بالتَّهَتُّرِ، قال: ولغة العرب في هذه الكلمة خاصة دَهْداراً بِدَهْدارِ، وذلك أَن منهم من يجعل بعض التاءات في الصدور دالاً، نحو الدُّرْياقِ والدِّخْرِيص لغة في التِّخْرِيص، وهما معرّبان. والهِتْرُ: العَجَبُ والداهية. وهِتْرٌ هاتِرٌ: على المبالغة؛ وأَنشد بيت أَوس بن حَجَرٍ:
يراجع هتراً من تماضر هاترا
وإِنه لهِتْرُ أَهْتارٍ أَي داهية دَواهٍ. الأزهري: ومن أَمثالهم في الداهي المُنْكَرِ: إِنه لهِتْرُ أَهْتارٍ وإِنه لَصِلُّ أَصْلالٍ. وتَهاتَرَ القومُ: ادّعى كل واحد منهم على صاحبه باطلاً. ومضى هِتْرٌ من الليل إِذا مضى أَقَلُّ من نصفه؛ عن ابن الأَعرابي.

##### Türkçe

**الهَتْرُ**: ırzı yırtmak; onu **هَتَرَه يَهْتِرُه هَتْراً** ve **هَتَّرَه**.

Ve **رجل مُسْتَهْتَرٌ**: hakkında ne denildiğine, kendisine ne denildiğine ve kendisiyle ne sövüldüğüne aldırmaz.

Ezherî dedi: Leys’in “**الهَتْرُ** ırzı yırtmaktır” sözü mahfuz değildir; bu mânâ ile bilinen **الهَرْت**tir; ancak **جَبَذَ** ve **جَذَبَ** dedikleri gibi kalb edilmiş olması müstesna. Amma **الاسْتِهْتارُ** ise bir şeye düşkünlük ve onda aşırılıktır; ta ki sanki **أُهْتِرَ** olmuş gibi; yani bunamış. Hadiste: “**سبق المُفْرِدُونَ**”; dediler: “**وما المُفْرِدُونَ؟**” Dedi: “Allah’ı anmada **أُهْتِرُوا** olanlar; zikir onların yüklerini üzerlerinden indirir de kıyamet günü hafif olarak gelirler.” Dedi: “**والمُفْرِدُونَ** ihtiyar, çok yaşlı kimselerdir; mânâsı: Allah’a itaatte büyüdüler, lezzetleri öldü ve içlerinde bulundukları nesil gitti.” Dedi: “Allah’ı anmada **أُهْتِرُوا** mânâsı: Allah’ı anarken bunadılar.” Denir: “Allah’a itaatte bunadı”; yani Allah’a itaat ederken bunadı. Dedi: “**والمُفْرِدُونَ** ile, Allah’ı anmak için yalnızlaşan, halvet eden **المُتَفَرِّدُونَ المُتَخَلُّونَ** kastedilmiş olması caizdir; ve **المُسْتَهْتَرُونَ** zikir ve tesbihe düşkün olanlardır.” Başka bir hadiste geldi: “Onlar, Allah’ı anmakla **اسْتُهْتِرُوا** olanlardır”; yani ona düşkün kılındılar. Denir: “Şu şu iş ile **اسْتُهْتِرَ**”; yani ona düşkün oldu; ondan başkasını konuşmaz ve ondan başkasını yapmaz.

Ve **قولٌ هِتْرٌ**: yalandır. Ve **الهِتْرُ** (kesre ile): sözün düşüğü ve ondaki hatadır. Cevherî: “**هِتْرٌ هاتِرٌ**” denir; bu, onun için bir te’kiddir. Evs b. Hacer dedi:
أَلمَّ خَيالٌ مَوْهِناً من تُماضِرٍ
هُدُوّاً، ولم يَطْرُقْ من الليل باكرا
وكان، إِذا ما الْتَمَّ منها بِحاجَةٍ،
يُراجِعُ هِتْراً من تُماضِرَ هاتِرَا

Onun “**هُدُوّاً**” sözü: geceden bir sükûnetten sonra demektir. “Geceden erken vakitte gelmedi” yani onun evvelinden gelmedi. Ve **الْتَمَّ**: **الإِلمام**dan **افْتَعَلَ**dır; muradı: onun hayali gelip uğradığında, sözünün kaybı olan bozukluğu ona geri dönerdi. Ve “**يُراجِعُ هِتْراً**” sözü: onu anmakla hezeyan etmeye dönmesi demektir. Ve **رجلٌ مُهْتَرٌ**: sözünde hata eden.

Ve **الهُتْرُ** (hâ’nın zammı ile): yaşlılıktan yahut hastalıktan yahut hüzünden aklın gitmesidir. Ve **المُهْتَرُ**: bu şeylerden birinden aklını yitiren; ve **أَهْتَرَ** olmuştur; nâdirdir. Ve demişlerdir: adam **أَهْتَرَ** ve **أُهْتِرَ**; o, yaşlılıktan aklını yitirip bunak olduysa **مُهْتَرٌ**dur. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: yaşlılıktan akletmezse “**أُهْتِرَ**” denir; o **مُهْتَرٌ**dur; ve **الاستهتارُ** da onun gibidir. Ya‘kūb dedi: Araplardan **أُهْتِرَتْ** olmuş bir kadına denildi: “Falan seni istemeye elçi gönderdi.” O dedi: “Beni, inmem için acele mi ettiriyor; ona ne oluyor? **أُلَّ وغُلَّ**.” Onun sözünün mânâsı: “İnmem”; yani konaklamam; çünkü o, bir yol sırtında, kendisine ait bir deveye binmişti ve oğlu onu çekip götürüyordu. Ebû Ubeyd onu şöyle rivayet etti: “**تُلَّ وغُلَّ**”; yani devrildi; Yüce Allah’ın sözü olan “**وتَلَّهُ للجبين**”den. Ve “Falan içki ile **مُسْتَهْتَرٌ**dur” yani ona düşkündür; hakkında ne denildiğine aldırmaz. Ve “Yaşlılık onu **هَتَره**”; ve **التَّهْتارُ** bundan **تَفْعال** veznindedir; bu bina, masdarı çoğaltmak için getirilir. Ve **التَّهَتُّرُ**: **التَّهْتارِ** gibidir. İbnü’l-Enbârî, “Falan falanla **يُهاتِرُ**” sözünde dedi: mânâsı, sözün bâtılı ile ona söver; dedi: bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. Başkası dedi: **المُهاتَرَةُ** birbirinin bir kısmını bir kısmı bozan sözdür. Ve adam **أُهْتِرَ** olursa o **مُهْتَرٌ**dur; bir şey hakkında söz söylemeye düşkün kılındığında. Ve **اسْتُهْتِرَ** olursa o **مُسْتَهْتَرٌ**dur; onda aklı gidip himmetleri ona yöneldiğinde; ta ki onda bâtıl ile sözü çoğalttı. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “**المُسْتَبَّانِ** iki şeytandır; **يَتَهاتَرانِ** ve **يَتَكاذَبانِ** ve **يَتقاوَلانِ** ve sözde **يَتَقابَحانِ**”; **الهِتْرِ**den (kesre ile); o, bâtıl ve sözün düşüğüdür. İbn Ömer hadîsinde, Allah onlardan razı olsun: “Allah’ım, **المُسْتَهْتَرين**den olmaktan sana sığınırım.” Denir: “Falan **اسْتُهْتِر**”; o **مُسْتَهْتَر**dır; bâtılları çok olduğunda. Ve **الهِتْرُ**: bâtıldır. İbnü’l-Esîr dedi: yani sözde bâtıl işleyenler ve kelâmda düşürenler; ve denildi: kendilerine ne denildiğine ve ne ile sövüldüklerine aldırmayanlar; ve denildi: dünya ile **المُسْتَهْتَرِينَ** olanları kastetti. İbnü’l-A‘râbî: **الهُتَيْرَةُ**, **الهِتْرَةِ**nin tasğîridir; o, sağlamlaştırılmış ahmaklıktır. Ezherî: **التَّهْتارُ** ahmaklık ve cehalettendir; ve inşad etti:
إِن الفَزارِيَّ لا يَنْفَكُّ مُغْتَلِماً،
من النَّواكَةِ، تَهْتاراً بِتَهْتارِ

Dedi: **التَّهَتُّرَ** ile **التَّهَتُّرِ**ü murad eder. Dedi: Arapların bu kelimede özellikle dili “**دَهْداراً بِدَهْدارِ**”dır; bu, onlardan bir kısmının başlarda bulunan bazı **ت**leri **د** kılması sebebiyledir; **الدُّرْياقِ** ve **الدِّخْرِيص** gibi; **التِّخْرِيص** için bir dildir; ikisi de mu‘arrebdir.

Ve **الهِتْرُ**: hayret ve musibettir. Ve **هِتْرٌ هاتِرٌ**: mübalağa üzeredir; ve Evs b. Hacer’in beytini inşad etti:
يراجع هتراً من تماضر هاترا

Ve o, “**هِتْرُ أَهْتارٍ**”dır; yani musibetlerin musibeti. Ezherî: onların darb-ı mesellerinden, inkâr edilen dehşetli musibette: “O, **هِتْرُ أَهْتارٍ**dır” ve “O, **صِلُّ أَصْلالٍ**dır.”

Ve kavim **تَهاتَرَ** etti: her biri, arkadaşına karşı bâtıl iddia etti. Ve geceden **هِتْرٌ** geçti: onun yarısından azı geçtiğinde; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ت ر * يُقال فلان * مُسْتَهْتِرٌ * بالشراب بفتح التاءين أي مولع به لا يُبالي ما قيل فيه و * تَهَاتَر * الرجلان إذا ادَّعى كل واحد منهما على صاحِبه باطلا

##### Türkçe

* ه ت ر * Denilir: falan kimse içki ile **مُسْتَهْتِرٌ**’dür; iki **التاء**’nin fethasıyla; yani ona düşkün, onun hakkında ne denildiğine aldırmaz. Ve iki adam **تَهَاتَر** oldu: her biri, arkadaşına karşı bâtıl (asılsız) bir şey iddia ettiğinde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهتر، مزق العرض، قاله الليث، وقال الأزهري: وهو غير محفوظ، والمعروف بهذا المعنى الهرت إلا أن يكون مقلوبا كما قالوا: جبذ وجذب، قد هتره يهتره هترا، إذا مزق عرضه، وهتره تهتيرا، إذا بالغ في مزقه. الهتر، بالكسر: الكذب. يقال: قول هتر، أي كذب. الهتر: الداهية والأمر العجب. والهتر: السقط من الكلام والخطأ فيه والباطل، يقولون: مضى هتر من الليل، أي النصف الأول من الليل، وقال ابن الأعرابي: إذا مضى أقل من نصفه. الهتر، بالضم: ذهاب العقل من كبر أو مرض أو حزن، عن ابن الأعرابي، وقد أهتر الرجل فهو مهتر، بفتح التاء: فقد عقله من أحد هذه الأشياء، وهو شاذ فيلحق بمسهب ومحصن ومفلج ونخلة موقرة، وأنظارها مما مر، وقد قيل: أهتر، بالضم فهو مهتر، ولم يذكر الجوهري غيره، أي خرف. وأهتر الرجل، بالضم فهو مهتر، إذا أولع بالقول في الشيء. وهتره الكبر يهتره، من حد ضرب، وكذا المرض والحزن، وروى أبو عبيد عن أبي زيد أنه قال: إذا لم يعقل من الكبر قيل: أهتر فهو مهتر. والتهتار، بالفتح: الحمق والجهل، كالتهتر، والذي في التهذيب قال الليث: التهتار من الحمق والجهل، وأنشد لسالم بن دارة:
  إن الفزاري لا ينفك مغتلما                      من النواكة تهتارا بتهتار

  قال: يريد التهتر بالتهتر، قال: ولغة العرب في هذه الكلمة خاصة دهدارا بدهدار، وذلك أن منهم من يجعل بعض التاآت في الصدور دالا، نحو الدرياق والدخريص، لغة في الترياق والتخريص، وهما معربان، انتهى. وقيل: التهتار: تفعال من هتره الكبر. وهذا البناء يجاء به لكثير المصدر. عن ابن الأعرابي: الهتيرة: تصغير الهترة وهي: الحمقة البالغة المحكمة. والمستهتر بالشيء، بالفتح: أي بفتح التاء الثانية: المولع به، لا يتحدث بغيره، لا يبالي بما فعل فيه، وهو مجاز. استهتر بفلانة وأهتر بها: لا يبالي بما قيل فيه لأجلها، وشتم له، وهو مجاز. في حديث ابن عمر:  اللهم إني أعوذ بك أن أكون من المستهترين  ، المستهتر: الذي كثرت أباطيله. يقال: استهتر فلان فهو مستهتر، إذا كان كثير الأباطيل. وقال ابن الأثير: أي المبطلين في القول والمسقطين في الكلام، وقيل: الذين لا يبالون ما قيل لهم وما شتموا به؛ وقيل: أراد المستهترين بالدنيا، وقد استهتر بكذا، على ما لم يسم فاعله، إذا فتن به وذهب عقله فيه، وانصرفت هممه إليه. حتى أكثر القول فيه بالباطل. وهو مجاز. وتهاترا: ادعى كل على صاحبه باطلا، ومنه الحديث:  المستبان شيطانان يتهاتران ويتكاذبان  أي يتقاولان ويتقابحان في القول، من الهتر، بالكسر، وهو الباطل والسقط من الكلام. وهاتره: سابه بالباطل من القول، نقله ابن الأنباري، عن أبي زيد، قال ثعلب: وأما غيره فقال: المهاترة: القول الذي ينقض بعضه بعضا، يقال من ذلك: دع الهتار. من ذلك التهاتر، بكسر التاء الثانية، وهي الشهادات التي يكذب بعضها بعضا، كأنها جمع تهتر كجعفر؛ وتهاترت البينتان: سقطتا وبطلتا. ورجل هتر أهتار: موصوف بالنكراء، أي داهية دواه، وهتر هاتر، مبالغة، وفي الصحاح: توكيد له، قال أوس بن حجر:
  ألم خيال من تماضر موهـنـا                      هدوا ولم يطرق من الليل باكرا
  وكان إذا ما التم منها بـحـاجة                      يراجع هترا من تماضر هاترا يراجع هترا: أي يعود إلى أن يهذي بذكرها. ومما يستدرك عليه: رجل مهتر: مخطئ في كلامه. واستهتر الرجل: لم يعقل من الكبر، عن أبي زيد. وهترونة، بالفتح: ناحية بالأندلس من بطن سرقصطة. والهتار، ككتاب: لقب قطب اليمن طلحة بن عيسى بن إبراهيم، دفين التريبة إحدى قرى زبيد، توفي سنة 780 وآل بيته مشهورون، وفيهم رياسة وجلالة. وكان منهم الشيخ العالم المرتاض المنجمع عن الناس، الطاهر بن المحجب الهتاري، بكفر الحمى بمقام سيدي أويس القرني بالقرب من زبيد. ومحمد بن يوسف بن المهتار، كمحراب، حدث وأبوه صاحب الخط الفائق. وكمنبر مع تثقيل الراء، أبو البدر عبد الرحيم بن محمد بن المهتر النهاوندي، سمع أبا البدر الكرخي ومحمد بن أبي العلاء بن أبي بكر بن المبارك النجمي المصري، يعرف بابن أخي المهتر، سمع من مكرم بن أبي الصقر، مات بالقاهرة سنة 662 عن ثمانين سنة، ذكره الشريف في الوفيات. تذنيب: في الحديث:  سبق المفردون، قالوا: وما المفردون? قال: الذين أهتروا في ذكر الله، يضع الذكر عنهم أثقالهم فيأتون يوم القيامة خفافا  والمفردون: الشيوخ الهرمى، معناه أنهم كبروا في طاعة الله وماتت لذاتهم، وذهب القرن الذين كانوا فيهم، ومعنى أهتروا في ذكر الله، أي خرفوا وهم يذكرون الله، يقال: خرف في طاعة الله، أي خرف وهو يطيع الله. ويجوز أن يكون عنى بالمفردين المتفردين المتخلين لذكر الله. والمستهترون: المولعون بالذكر والتسبيح، وجاء في حديث آخر:  هم الذين استهتروا بذكر الله  أي أولعوا به، يقال: استهتر بأمر كذا وكذا، أي أولع به لا يتحدث بغيره ولا يفعل غيره. والله أعلم.

##### Türkçe

**الهتر**: ırzı yırtmak; bunu Leys söyledi. Ezherî dedi ki: Bu mahfuz değildir; bu mânâ ile bilinen **الهرت**’tir; ancak dedikleri gibi maklûb (harfleri yer değiştirmiş) olması müstesna: **جبذ** ve **جذب**. “Onu **هتره** **يهتره** **هترا**” denmiştir; ırzını yırttığı zaman. Ve “Onu **هتره** **تهتيرا**” (denmiştir); onu yırtmada mübalağa ettiği zaman.

**الهتر** (kesre ile): yalan. “**قول هتر**” denir; yani yalan.

**الهتر**: musibet ve acayip iş.

Ve **الهتر**: sözden düşüklük (sakatlık) ve onda hata ve bâtıl. “Geceden **هتر** geçti” derler; yani gecenin ilk yarısı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Yarısından daha azı geçtiği zaman.

**الهتر** (damme ile): yaşlılık yahut hastalık yahut hüzünden aklın gitmesi; İbnü’l-A‘râbî’den. “Adam **أهتر** oldu; o **مهتر**’dir” (denir); **التاء**’yı fetha ile: bu şeylerden birinden aklını yitirdi. Bu şâzdır; bu sebeple **مسهب** ve **محصن** ve **مفلج** ve “**نخلة موقرة**” ve geçenlerden onun benzerlerine ilhak edilir. Ve denilmiştir ki: “**أهتر**” damme ile; o hâlde o **مهتر**’dir. Cevherî ondan başkasını zikretmedi; yani bunadı.

Ve “Adam **أهتر** oldu” damme ile; o hâlde o **مهتر**’dir; bir şey hakkında söz söylemeye düşkün olduğu zaman.

Ve yaşlılık onu **هتره** **يهتره**; **ضرب** bâbından. Hastalık ve hüzün de böyledir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: O dedi ki: Yaşlılıktan akletmediği zaman “**أهتر** oldu; o **مهتر**’dir” denir.

**التهتار** (fetha ile): ahmaklık ve cehalet; **التهتر** gibi. **التهذيب**’de olan: Leys dedi ki: **التهتار** ahmaklık ve cehalettendir. Sâlim b. Dâre’ye ait olarak şu beyit okunmuştur:
  إن الفزاري لا ينفك مغتلما                      من النواكة تهتارا بتهتار

Dedi ki: **التهتر** ile **التهتر**’i kasteder. Dedi ki: Arapların özellikle bu kelimede dili “**دهدارا بدهدار**”dır. Bu, onlardan bazısının başlarda bulunan bazı **التاء**’ları **الدال** yapması sebebiyledir; **الدرياق** ve **الدخريص** gibi; **الترياق** ve **التخريص** için bir dildir; ikisi de mu‘arrebdir. Bitti.

Ve denildi ki: **التهتار**: yaşlılığın onu **هتره**’sinden **تفعال** veznidir. Bu bina, çokça masdar için getirilir.

İbnü’l-A‘râbî’den: **الهتيرة**: **الهترة**’nin tasğîridir; o da: pekişmiş, sağlam (yerleşik) aşırı ahmak kadındır.

Bir şey ile **المستهتر** (fetha ile) —yani ikinci **التاء**’yı fetha ile—: ona düşkün olan; ondan başkasıyla konuşmaz; onda yaptığı şeye aldırmaz; bu mecazdır.

“Falan kadınla **استهتر** etti ve onunla **أهتر** etti”: onun yüzünden kendisi hakkında söylenene aldırmaz; kendisine sövülse de; bu mecazdır.

İbn Ömer hadîsinde: “  اللهم إني أعوذ بك أن أكون من المستهترين  ”; **المستهتر**: bâtılları çoğalan kimsedir. “Falan **استهتر** etti; o **مستهتر**’dir” denir; bâtılları çok olduğu zaman.

İbnü’l-Esîr dedi ki: yani sözde bâtıl söyleyenler ve kelâmda düşürenler. Ve denildi ki: Kendilerine ne söylendiğine ve ne ile sövüldüklerine aldırmayanlar. Ve denildi ki: Dünyaya karşı **المستهترين**’i kastetti. Ve “**استهتر** (şu) ile” denmiştir; faili zikredilmeyerek: onunla fitneye düştüğü ve onda aklının gittiği, himmetlerinin ona yöneldiği zaman. Nihayet onda bâtıl ile sözü çoğalttı. Bu mecazdır.

Ve “**تهاترا**”: her biri, arkadaşına karşı bâtıl iddia etti. Ondan hadîs: “  المستبان شيطانان يتهاتران ويتكاذبان  ”; yani birbirlerine söz atarlar ve sözde çirkinleşirler; **الهتر**’den (kesre ile); o da bâtıl ve sözden düşüklüktür.

Ve “Onunla **هاتره**”: sözden bâtıl ile ona sövdü. Bunu İbnü’l-Enbârî, Ebû Zeyd’den nakletti. Sa‘leb dedi ki: Başkası ise dedi ki: **المهاترة**: bir kısmı bir kısmını bozan sözdür. Bundan “**دع الهتار**” denir.

Bundan **التهاتر** (ikinci **التاء**’yı kesre ile) vardır; o, şehadetlerdir ki bazısı bazısını yalanlar; sanki **تهتر**’in çoğuludur, **جعفر** gibi. Ve “İki beyyine **تهاترت**”: düştüler ve bâtıl oldular.

Ve “Adam **هتر أهتار**”: nekîrâ ile vasıflanmış; yani musibetlerin musibeti. Ve “**هتر هاتر**”: mübalağa. **الصحاح**’ta: onun için te’kîddir. Evs b. Hacer dedi ki:
  ألم خيال من تماضر موهـنـا                      هدوا ولم يطرق من الليل باكرا
  وكان إذا ما التم منها بـحـاجة                      يراجع هترا من تماضر هاترا

“**يراجع هترا**”: yani onu anmakla hezeyan edinceye kadar geri döner.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Adam **مهتر**”: sözünde hatalı. Ve “Adam **استهتر** etti”: yaşlılıktan akletmedi; Ebû Zeyd’den.

Ve **هترونة** (fetha ile): Endülüs’te, Sarakusta’nın iç kısmından bir nâhiye.

Ve **الهتار** (kitâb gibi): Yemen kutbu Talha b. Îsâ b. İbrâhîm’in lakabıdır; Zebîd’in köylerinden biri olan et-Turaybe’de defnedilidir; 780 yılında vefat etti. Ehl-i beyti meşhurdur; onlarda riyaset ve celâlet vardır.

Onlardan, insanlardan uzak duran, riyazet ehli, şeyh âlim: et-Tâhir b. el-Muhaccab **الهتاري**; Kefrü’l-Hımâ’da, Zebîd yakınında Makâm-ı Seyyid Üveys el-Karanî’de idi.

Ve Muhammed b. Yûsuf b. **المهتار** (mihrâb gibi): rivayette bulundu; babası üstün hat sahibidir.

Ve minber gibi, **الراء**’yı teşdîd ile: Ebû’l-Bedr Abdurrahîm b. Muhammed b. **المهتر** en-Nehâvendî; Ebû’l-Bedr el-Kerhî’yi ve Muhammed b. Ebî’l-Alâ b. Ebî Bekr b. el-Mübârek en-Necmî el-Mısrî’yi dinledi; **ابن أخي المهتر** diye bilinir; Mekrem b. Ebî’s-Sakr’dan dinledi; Kahire’de 662 yılında, seksen yaşında öldü; eş-Şerîf onu **الوفيات**’ta zikretti.

**تذنيب**: Hadîste: “  سبق المفردون  ”; dediler ki: “**المفردون** nedir?” Dedi ki: “Allah’ın zikrinde **أهتروا** edenlerdir; zikir, yüklerini onlardan indirir; kıyamet günü hafif olarak gelirler.”

Ve **المفردون**: ihtiyar bunak şeyhlerdir. Mânâsı: Allah’a itaatte yaşlandılar; lezzetleri öldü; içlerinde bulundukları nesil gitti. “Allah’ın zikrinde **أهتروا**” mânâsı: Allah’ı zikrederken bunadılar; “Allah’a itaatte bunadı” denir; yani Allah’a itaat ederken bunadı.

Ve **المفردون** ile, Allah’ın zikri için tek başına kalan, halvet eden kimseleri kastetmiş olması da câizdir.

Ve **المستهترون**: zikir ve tesbîhe düşkün olanlardır. Başka bir hadîste geldi: “  هم الذين استهتروا بذكر الله  ”; yani ona düşkün oldular. “Şu ve şu iş ile **استهتر** etti” denir; yani ona düşkün oldu; ondan başkasıyla konuşmaz ve ondan başkasını yapmaz. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَتَرَهُ
1 هَتَرَهُ ذ , aor. هَتِرَ , (K, TA,) like يَضْرِبُ, (TA [in the CK, ??, but this is evidently a mistake,]) It (old age, K, TA, and disease and grief, TA), made him to be such as is called مُهْتَرٌ; [i. e., made him to lose his reason, or intellect: or to be addicted to, or fond of, speaking of a thing: which latter signification seems to be particularly indicated in the lexicon from which this is taken; but the former seems the more appropriate.] (K.)

هاترهُ
3 هاترهُ ذ , [inf. n. مُهَاتَرَةٌ and هِتَارٌ,] He encountered him with mutual reviling, saying what was false: (K, * TA:) so says IAmb, on the authority of AZ; but, says Th, accord. to others, المُهَاتَرَةُ signifies the saying [that] whereof one part contradicts, or annuls, another: and hence one says, دَعِ الهِتَارَ [leave the saying that whereof one part contradicts another]. (TA.)

أُهْتِرَ
4 أُهْتِرَ ذ He became disordered in his intellect: (A, TA:) or he became so by reason of old age: (S:) or he lost his reason from old age, (AZ, A'Obeyd, K,) as also ↓ اِسْتَهْتَرَ, (AZ, TA,) or from disease, or grief; as also أَهْتَرَ. (K.) See also 10, in two places.

تهتّر
5 تهتّر ذ He was, or became, stupid, and ignorant. (K: but only the inf. n. is there mentioned.)

تهاترا
6 تهاترا ذ They accused each other falsely. (S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And hence, تهاترت البَيِّنَاتُ, (Msb,) and الشَّهَادَاتُ, (A, Mgh,) The testimonies, or evidences, became null: (Mgh, Msb:) or belied one another. (A.)

اِسْتَهْتَرَ
10 اِسْتَهْتَرَ ذ : see 4. ― -b2- He was, or became, much given to false, or vain, sayings, or actions. (TA [but this seems rather to be أُسْتُهْتِرَ: see its part. n., below.]) ― -b3- (assumed tropical:) He followed his own natural desire, not caring what he did. (Msb [but this also seems to be in the pass. form.]) ― -b4- أُسْتُهْتِرَ بِكَذَا (tropical:) He became addicted to, or fond of, such a thing, (K, TA,) not talking of any other thing, (TA,) nor caring what was done to him, (K, TA,) nor how he was reviled: (K:) he became addicted to, or fond of, such a thing, not talking of, nor doing, any other thing: and he became fascinated by such a thing, and lost his reason on account of it, and his strong determination became turned towards it, so that he talked much and vainly respecting it. (TA.) ― -b5- اِسْتَهْتَرَ بِفُلَانَةَ, [or أُسْتُهْتِرَ,] and بِهَا ↓ أَهْتَرَ, [or أُهْتِرَ,] (tropical:) He [became attached, or devoted, to such a woman so that he] cared not what was said of him on her account, nor how he was reviled: (A, TA:) and ↓ أُهْتِرَ also signifies (assumed tropical:) he became addicted or given to, or fond of, speaking of a thing. (K.)

هُتْرٌ
هُتْرٌ ذ The loss of reason from old age or disease or grief. (K.)

هِتْرٌ
هِتْرٌ ذ An error in speech. (S, A, Mgh, Msb, K.) You say, جَآءَ بِهِتْرٍ مِنَ القَوْلِ He uttered an error of speech. (A.) And ↓ هِتْرٌ هَاتِرٌ A great error of speech. (S, K. *) ― -b2- A falsehood; a lie. (K.) You say, قَوْلٌ هِتْرٌ A false saying (TA.)

هَاتِرٌ
هَاتِرٌ ذ : see هِتْرٌ.

تَهَاتِرُ
تَهَاتِرُ ذ Testimonies, or evidences, that belie one another: as though pl. of تَهْتَرٌ: (K:) or any evidences, or testimonies, that are not legal proofs (Mgh [but in my copy of that work written تَهاتُر.])

مُهْتَرٌ
مُهْتَرٌ ذ Disordered in his intellect, (S,) or having lost his reason, (AZ, A'Obeyd, K,) from old age. (AZ, A'Obeyd, S, K,) or from disease, or grief: (K:) if from أَهْتَرَ, it is anomalous. (K, TA,) like مُحْصَنٌ, &c. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Addicted or given to, or fond of, speaking of a thing (K.) See also مُسْتَهْتَرٌ.

مُهْتِرٌ
مُهْتِرٌ ذ Erring in his speech. (TA.)

مُسْتَهْتَرٌ
مُسْتَهْتَرٌ ذ Much given to false, or vain, sayings, or actions: (K:) or one who says what is false or erroneous: or one who cares not what is said of him, nor how he is reviled: or (assumed tropical:) attached, or devoted, (مُسْتَهْتَرٌ,) to the world (IAth, TA) ― -b2- مُسْتَهْتَرٌ بِشَىْءٍ (tropical:) Addicted to, or fond of, a thing, (K, TA,) or fascinated by it, (A,) not talking of any other thing, (TA,) nor caring what is done to him, (A, K, TA,) nor how he is reviled, (K,) having lost his reason; (A.) as also ↓ مُهْتَرٌ. (A.) You say, فُلَانٌ مُسْتَهْتَرٌ بِالشَّرَابِ (tropical:) Such a one is addicted to, or fond of, drink, not caring what is said of him. (S.)

##### Türkçe

**هَتَرَهُ**
1 **هَتَرَهُ** ذ , muzâri‘ı **هَتِرَ** , (K, TA,) **يَضْرِبُ** gibi, (TA [CK’de, ??, fakat bu açıkça bir hatadır,]) O (ihtiyarlık, K, TA, ve hastalık ve keder, TA), onu **مُهْتَرٌ** denilen hâle getirdi; [yani, aklını yahut idrakini yitirtmek: yahut bir şey hakkında konuşmaya düşkün, yahut ona meyilli kılmak: ki bu ikinci anlam, bunun alındığı sözlükte bilhassa işaret edilmiş görünmektedir; fakat birincisi daha uygun görünmektedir.] (K.)

**هاترهُ**
3 **هاترهُ** ذ , [mastarı **مُهَاتَرَةٌ** ve **هِتَارٌ**,] Ona karşılıklı sövme ile karşılaştı, yalan olanı söyleyerek: (K, * TA:) IAmb, AZ’nin rivayetine dayanarak böyle der; fakat Th der ki, başkalarına göre **المُهَاتَرَةُ** bir kısmı diğer bir kısmına aykırı düşen yahut onu iptal eden şeyi söylemek demektir: ve bundan dolayı kişi, **دَعِ الهِتَارَ** [bir kısmı diğerine aykırı düşen sözü bırak] der. (TA.)

**أُهْتِرَ**
4 **أُهْتِرَ** ذ Aklında düzensiz oldu: (A, TA:) yahut ihtiyarlık sebebiyle böyle oldu: (S:) yahut ihtiyarlıktan aklını yitirdi, (AZ, A'Obeyd, K,) bunun gibi ↓ **اِسْتَهْتَرَ**, (AZ, TA,) yahut hastalıktan, yahut kederden; bunun gibi **أَهْتَرَ**. (K.) Ayrıca 10’a, iki yerde, bak.

**تهتّر**
5 **تهتّر** ذ Aptal ve cahil idi, yahut oldu. (K: fakat orada yalnız mastar zikredilmiştir.)

**تهاترا**
6 **تهاترا** ذ Birbirlerini yalan yere suçladılar. (S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, **تهاترت البَيِّنَاتُ**, (Msb,) ve **الشَّهَادَاتُ**, (A, Mgh,) Şahitlikler yahut deliller bâtıl oldu: (Mgh, Msb:) yahut birbirlerini yalanladı. (A.)

**اِسْتَهْتَرَ**
10 **اِسْتَهْتَرَ** ذ : 4’e bak. ― -b2- Yalan yahut boş sözlere, yahut fiillere çok düşkün idi, yahut oldu. (TA [fakat bu daha ziyade **أُسْتُهْتِرَ** olmalıdır: aşağıda onun ism-i mef‘ûlüne bak.]) ― -b3- (farzedilen mecaz:) Kendi tabii arzusuna uydu, ne yaptığını umursamadan. (Msb [fakat bu da passif sigada görünmektedir.]) ― -b4- **أُسْتُهْتِرَ بِكَذَا** (mecaz:) Böyle bir şeye müptela oldu, yahut ona düşkün oldu, (K, TA,) başka hiçbir şeyden söz etmeyerek, (TA,) kendisine ne yapıldığına aldırmayarak, (K, TA,) ve nasıl sövüldüğüne aldırmayarak: (K:) böyle bir şeye müptela oldu, yahut ona düşkün oldu; başka hiçbir şeyden söz etmeyerek ve başka hiçbir şey yapmayarak: ve böyle bir şeyle büyülendi, onun yüzünden aklını yitirdi, ve kuvvetli azmi ona yöneldi; öyle ki onun hakkında çok ve boş konuştu. (TA.) ― -b5- **اِسْتَهْتَرَ بِفُلَانَةَ**, [yahut **أُسْتُهْتِرَ**,] ve **بِهَا** ↓ **أَهْتَرَ**, [yahut **أُهْتِرَ**,] (mecaz:) O, [böyle bir kadına bağlandı yahut ona adandı da] onun yüzünden kendisi hakkında ne söylendiğine aldırmadı, ve nasıl sövüldüğüne aldırmadı: (A, TA:) ve ↓ **أُهْتِرَ** dahi (farzedilen mecaz:) bir şey hakkında konuşmaya müptela oldu yahut ona düşkün oldu manasına gelir. (K.)

**هُتْرٌ**
**هُتْرٌ** ذ İhtiyarlıktan yahut hastalıktan yahut kederden aklın yitirilmesi. (K.)

**هِتْرٌ**
**هِتْرٌ** ذ Sözde bir hata. (S, A, Mgh, Msb, K.) Şöyle dersin, **جَآءَ بِهِتْرٍ مِنَ القَوْلِ** Sözden bir hata getirdi (yani bir söz hatası söyledi). (A.) Ve ↓ **هِتْرٌ هَاتِرٌ** Büyük bir söz hatası. (S, K. *) ― -b2- Bir yalan; bir uydurma. (K.) Şöyle dersin, **قَوْلٌ هِتْرٌ** Yalan bir söz. (TA.)

**هَاتِرٌ**
**هَاتِرٌ** ذ : **هِتْرٌ**’e bak.

**تَهَاتِرُ**
**تَهَاتِرُ** ذ Birbirlerini yalanlayan şahitlikler yahut deliller: sanki **تَهْتَرٌ**’ün çoğulu gibi: (K:) yahut şer‘î delil olmayan herhangi deliller yahut şahitlikler (Mgh [fakat o eserin nüshamda **تَهاتُر** yazılmıştır.])

**مُهْتَرٌ**
**مُهْتَرٌ** ذ Aklında düzensiz, (S,) yahut aklını yitirmiş, (AZ, A'Obeyd, K,) ihtiyarlıktan. (AZ, A'Obeyd, S, K,) yahut hastalıktan, yahut kederden: (K:) eğer **أَهْتَرَ**’dan ise, şâzdır. (K, TA,) **مُحْصَنٌ** vb. gibi. (TA.) ― -b2- (farzedilen mecaz:) Bir şey hakkında konuşmaya müptela yahut ona düşkün. (K.) Ayrıca **مُسْتَهْتَرٌ**’e bak.

**مُهْتِرٌ**
**مُهْتِرٌ** ذ Sözünde hata eden. (TA.)

**مُسْتَهْتَرٌ**
**مُسْتَهْتَرٌ** ذ Yalan yahut boş sözlere, yahut fiillere çok düşkün: (K:) yahut yalan yahut hatalı olanı söyleyen kimse: yahut kendisi hakkında ne söylendiğine aldırmayan, ve nasıl sövüldüğüne aldırmayan: yahut (farzedilen mecaz:) dünyaya bağlı yahut adanmış, (**مُسْتَهْتَرٌ**, ) (IAth, TA) ― -b2- **مُسْتَهْتَرٌ بِشَىْءٍ** (mecaz:) Bir şeye müptela, yahut ona düşkün, (K, TA,) yahut onunla büyülenmiş, (A,) başka hiçbir şeyden söz etmeyen, (TA,) kendisine ne yapıldığına aldırmayan, (A, K, TA,) ve nasıl sövüldüğüne aldırmayan, (K,) aklını yitirmiş; (A.) bunun gibi ↓ **مُهْتَرٌ**. (A.) Şöyle dersin, **فُلَانٌ مُسْتَهْتَرٌ بِالشَّرَابِ** (mecaz:) Falanca içkiye müpteladır, yahut ona düşkündür, kendisi hakkında ne söylendiğine aldırmayarak. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَتَرَ
هَتَرَ I ( n. ac. هَتْر 1 ),
a.  Weakened, impaired, disordered the mind of.

b.  see II .

هَتَّرَ
هَتَّرَ II ,
a.  Defamed, blackened the character of.

هَاْتَرَ
هَاْتَرَ III ,
a.  Reviled, taunted.

أَهْتَرَ
أَهْتَرَ IV [&  pass. ],
a.  Rambled; doted; became imbecile.

b.  [ pass. ], Was at a loss.

تَهَاْتَرَ
تَهَاْتَرَ VI ,
a.  Was arrogant.

b.  Slandered, libelled each other.

c.  Was contradictory, invalid ( testimony ).

اِسْتَهْتَرَ
اِسْتَهْتَرَ X ,
a.  Was frivolous, empty-headed.

b.  [ pass. ] [ Bi ], Was infatuated by; doted on.

c.  [ Bi ] [ coll. ], Neglected.

d.  see IV (a) .

هَتْرَة
هَتْرَة 1t ,
a.  see 3 .

هِتْر
هِتْر 2 , ( pl. أَهْتَاْر 38 ),
a.  Lie, falsehood.

b.  Frivolity, chatter; fatuity, absurdity, nonsense.

c.  Wonder, prodigy; misfortune, calamity.

d.  False ( saying ).

e.  First half of the night.

هُتْر
هُتْر 3 ,
a.  Stupidity; silliness; dotage; imbecility; insanity.

تَهْتَاْر
تَهْتَاْر 62 ,
a.  see 3 .

تَهَاْتِر
تَهَاْتِر 63 ,
a.  Worthless, invalid testimonies.

أَهْتَرَ
N. Ag. أَهْتَرَ IV ,
a.  Erring in speech.

أَهْتَرَ
N. P. أَهْتَرَ IV ,
a.  Delirious; rambling, doting.

b.  Babbler.

تَهَتَّرَ
N. Ac. تَهَتَّرَ V ,
a.  see 3 .

تَهَاْتَرَ
N. Ac. تَهَاْتَرَ VI ,
a.  see 3 .

b.  Mutual recriminations.

اِسْتَهْتَرَ
N. Ag. اِسْتَهْتَرَ X
a.  [ coll. ], Negligent.

اِسْتَهْتَرَ
N. P. اِسْتَهْتَرَ X ,
a.  Vain, frivolous.

b.  [ Bi ], Addicted to, fond of.

هِتْر هَاتِر
هِتْر هَاتِر
a.  Great absurdity, nonsense.

هِتْر أَهْتَار
هِتْر أَهْتَار
a.  Cunning, sly.

هَتْرَك
هَتْرَك
a.  Lion.

##### Türkçe

**هَتَرَ**
**هَتَرَ** I ( n. ac. **هَتْر** 1 ),
a.  Zihnini zayıflattı, bozdu, düzensiz kıldı.

b.  II’ye bak.

**هَتَّرَ**
**هَتَّرَ** II ,
a.  Karakterini kötüledi, karaladı.

**هَاْتَرَ**
**هَاْتَرَ** III ,
a.  Sövdü, iğneledi.

**أَهْتَرَ**
**أَهْتَرَ** IV [&  pass. ],
a.  Saçmaladı; bunadı; ahmaklaştı.

b.  [ pass. ], Şaşırdı, ne yapacağını bilemedi.

**تَهَاْتَرَ**
**تَهَاْتَرَ** VI ,
a.  Kibirli oldu.

b.  Birbirlerini karaladılar, iftira ettiler.

c.  Çelişkili oldu, geçersiz oldu (şahitlik).

**اِسْتَهْتَرَ**
**اِسْتَهْتَرَ** X ,
a.  Hafifmeşrep oldu, boş kafalı oldu.

b.  [ pass. ] [ Bi ], Birine tutuldu; ona düşkün oldu.

c.  [ Bi ] [ coll. ], İhmal etti.

d.  IV (a)’ya bak.

**هَتْرَة**
**هَتْرَة** 1t ,
a.  3’e bak.

**هِتْر**
**هِتْر** 2 , ( pl. **أَهْتَاْر** 38 ),
a.  Yalan, asılsızlık.

b.  Hafiflik, gevezelik; budalalık, saçmalık, anlamsızlık.

c.  Hayret, acayiplik; musibet, felaket.

d.  Yalan (söz).

e.  Gecenin ilk yarısı.

**هُتْر**
**هُتْر** 3 ,
a.  Aptallık; budalalık; bunama; ahmaklık; delilik.

**تَهْتَاْر**
**تَهْتَاْر** 62 ,
a.  3’e bak.

**تَهَاْتِر**
**تَهَاْتِر** 63 ,
a.  Değersiz, geçersiz şahitlikler.

**أَهْتَرَ**
N. Ag. **أَهْتَرَ** IV ,
a.  Sözde yanılan.

**أَهْتَرَ**
N. P. **أَهْتَرَ** IV ,
a.  Hezeyanlı; saçmalayan, bunayan.

b.  Geveze.

**تَهَتَّرَ**
N. Ac. **تَهَتَّرَ** V ,
a.  3’e bak.

**تَهَاْتَرَ**
N. Ac. **تَهَاْتَرَ** VI ,
a.  3’e bak.

b.  Karşılıklı kınamalar.

**اِسْتَهْتَرَ**
N. Ag. **اِسْتَهْتَرَ** X
a.  [ coll. ], İhmalkâr.

**اِسْتَهْتَرَ**
N. P. **اِسْتَهْتَرَ** X ,
a.  Boş, hafifmeşrep.

b.  [ Bi ], Bağımlı olan, düşkün olan.

**هِتْر هَاتِر**
**هِتْر هَاتِر**
a.  Büyük saçmalık, anlamsızlık.

**هِتْر أَهْتَار**
**هِتْر أَهْتَار**
a.  Kurnaz, sinsi.

**هَتْرَك**
**هَتْرَك**
a.  Aslan.
