# هتع — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B9/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D8%B9/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D8%B9.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هتع

(باب الهاء والتاء وما يثلثهما)
(هتر) الهاء والتاء والراء: أُصَيل يدلُّ على باطلٍ وسَيِّئٍ من القول، وأُهْتِرَ الرّجُل: خَرِف من الكِبَر. ومعنى هذا [أنّه] يتكلّم بالهِتْرِ، وهو السَّقَط من القَول. والأصل فيه هذا، ثمَّ يقال رجل مُستَهْتِرٌ: لا يُبالِي ما قِيلَ لـه، أي كلُّ الكلامِ عنده ساقط. وتَهاتَرَ الرّجُلانِ ادّعى كلُّ واحدٍ منهما على صاحبه باطلاً. وهَتَرَه: مزَّقَ عِرضَه بباطلٍ هَتْراً، وهتَّره تهتيراً أيضاً. وقولهم للدَّاهية والأمر العَجَب: هِتْرٌ، هو من الإبدال، والأصل هِكْرٌ، وقد ذكرناه.‏
(هتع) الهاء والتاء والعين. قال أبو بكر(1): هَتَع الرجلُ إلينا: أقبلَ، مثل هَطع، إذا أقْبَلَ مسرعاً.‏
(هتف) الهاء والتاء والفاء: كلمة واحدة، هي الهَتْف: الصَّوت. وهَتَفَت الحمامةُ: صوَّتَتْ تَهتِف. وقَوسٌ هَتَّافةٌ وهَتْفَى هُتافاً: ذاتُ صوت. قال الهذليّ(2):‏
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏
(هتك) الهاء والتاء والكاف: أصلٌ يدلُّ على شَقٍّ في شَيء. والهَتْك: شَقُّ السِّتر عمَّا وراءَه. وهُتِكَ عَرشُ فلانٍ: هُدَّ وشُقّ. وسِرنا هُتْكةً من اللَّيل، أي ساعةً. وهاتَكْناها: سِرْنا في دُجاها. والمعنى أنَّا شَقَقْنا الظَّلام.‏
(هتم) الهاء والتاء والميم: كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيء. يقال: هَتَمْتُ الشَّيءَ. والهُتامة: ما تهتَّمَ من شيءٍ. والهَتْمُ: كَسْر الثَّنَايا من أصلها؛ ورجلٌ أهتَم.‏
(هتن) الهاء والتاء والنون كلمةٌ واحدة. هتَنَتِ السَّماء هَتْناً وهُتُوناً، مثل هتلَتْ.‏
(هتي) الهاء والتاء والحرف المعتلّ. يقولون: المُهاتاةُ كالمعاطاة. يقال: هاتِ، أي أعْطِ، فتقول: ما أُهاتِيكَ، أي لا أُعْطِيك.‏
فإذا هُمِز تغير المعنى. تقول تَهَتَّأَ الثوب: خَلُق، وهي هذه وحدها. قال أبو بكر: وهتأ الشّيءَ يهتأ، إذا كَسَرَهُ وطْئاً برجله.‏
--------------ــ
(1) في الجمهرة (1: 22).‏
(2) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185).‏

ـ

### Türkçe

(هâ ve **التاء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**هتر**) **الهاء** ve **التاء** ve **الراء**: bâtıl ve sözden kötü olana delâlet eden bir asıldır. Ve **أُهْتِرَ** adam: yaşlılıktan bunadı. Bunun mânâsı, **الهِتْرِ** ile konuşmasıdır; o da sözün düşüğüdür. Asıl bunda budur; sonra **مُستَهْتِرٌ** adam denir: kendisine ne denildiğine aldırmaz; yani bütün söz onun yanında düşüktür. Ve iki adam **تَهاتَرَ**: her biri ötekine karşı bâtıl bir şey iddia etti. Ve onu **هَتَرَه**: bâtıl ile ırzını parçaladı, **هَتْراً**; ve onu **هتَّره** de, **تهتيراً** olarak da. Ve onların musibet ve acayip iş için sözleri: **هِتْرٌ**; o, ibdâldendir; asıl **هِكْرٌ**’dür; onu zikrettik.

(**هتع**) **الهاء** ve **التاء** ve **العين**. Ebû Bekir dedi: Adam bize **هَتَع**: yöneldi; **هَطع** gibi; yöneldiği zaman acele ederek.

(**هتف**) **الهاء** ve **التاء** ve **الفاء**: tek bir kelime; o da **الهَتْف**’tir: ses. Ve güvercin **هَتَفَت**: ses çıkardı, **تَهتِف** olarak ses çıkarır. Ve **هَتَّافةٌ** ve **هَتْفَى** yay, **هُتافاً**: ses sahibi. Hüzeli dedi:
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏

(**هتك**) **الهاء** ve **التاء** ve **الكاف**: bir asıl; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Ve **الهَتْك**: arkasında olanı açığa çıkarmak için örtüyü yarmaktır. Ve falanın arşı **هُتِكَ**: yıkıldı ve yarıldı. Ve geceden bir **هُتْكةً** yürüdük; yani bir saat. Ve onu **هاتَكْناها**: onun karanlığında yürüdük. Mânâ, bizim karanlığı yarmış olmamızdır.

(**هتم**) **الهاء** ve **التاء** ve **الميم**: bir kelime; bir şeyin kırılmasına delâlet eder. Denir: **هَتَمْتُ** şeyi. Ve **الهُتامة**: bir şeyden parçalanıp dökülen şey. Ve **الهَتْمُ**: ön dişleri kökünden kırmaktır; ve **أهتَم** adam.

(**هتن**) **الهاء** ve **التاء** ve **النون** tek bir kelimedir. Gök **هتَنَتِ**: **هَتْناً** ve **هُتُوناً**; **هتلَتْ** gibi.

(**هتي**) **الهاء** ve **التاء** ve illetli harf. Derler: **المُهاتاةُ** **المعاطاة** gibidir. Denir: **هاتِ**; yani ver; sonra dersin: **ما أُهاتِيكَ**; yani sana vermem.

Eğer hemzelenirse mânâ değişir. Dersin: **تَهَتَّأَ** elbise: eskidi; ve bu, yalnız budur. Ebû Bekir dedi: Ve **هتأ** şeyi **يهتأ**; onu ayağıyla basarak kırdığı zaman.

--------------ــ
(1) Cemhere’de (1: 22).
(2) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Hüzellilerin divanı (2: 185).
