# هتف (ه-ت-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ت - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء ولفاء معهما
ه ت ف، ه ف ت، ت ف ه مستعملات هتف: الهَتْفُ: الصّوتُ الشَّديد. هَتَفَ يَهْتِفُ هَتْفاً، وهتفتِ الحمامة: ناحت ، قال:
أإن هَتَفَتْ ورقاءُ ظلّتْ سفاهةً		تُبَكَّي على جُمْلٍ لوَرْقاء تَهْتِفُ
هفت: الهَفْتُ: تساقُطُ الشَّيء قِطْعةْ بعْدَ قِطْعةْ، كما يَهْفِتُ الثَّلجْ ونحوه. قال:
كأنَّ هِفْتَ القِطْقِطِ المنثور
بعدَ رَذاذ الدِّيمةِ المحدور
وتهافتَ القومُ إذا تَساقَطوا مَوْتاً، وتهافَتَ الثَّوْبُ إذا تَساقَط بلىً، وتهافت الفَراشُ في النّار إذا تساقط . وقال في وصف الفَحل:
بَهْفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغَما
تفه: تَفِهَ الشَّيءُ يَتْفَهُ تَفَهاً فهو تافِهٌ، أي: قليلٌ خَسيسٌ.
وتَّفِهَ الرَّجلُ يَتْفَهُ تُفُوهاً فهو تافه، ورجلٌ تافهُ العَقْل: أحمق.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**التاء** و**لفاء** معهما
**ه ت ف**، **ه ف ت**، **ت ف ه** kullanımdadır. **هتف**: **الهَتْفُ**: şiddetli sestir. **هَتَفَ يَهْتِفُ هَتْفاً**; ve güvercin **هتفتِ**: inledi. Dedi ki:
أإن **هَتَفَتْ** ورقاءُ ظلّتْ سفاهةً		تُبَكَّي على جُمْلٍ لوَرْقاء **تَهْتِفُ**

**هفت**: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parçadan sonra parça düşmesidir; karın ve benzerinin **يَهْفِتُ** etmesi gibi. Dedi ki:
كأنَّ **هِفْتَ** القِطْقِطِ المنثور
بعدَ رَذاذ الدِّيمةِ المحدور

Ve kavim **وتهافتَ** ettiğinde: ölüm olarak dökülüp düşerler. Elbise **وتهافَتَ** ettiğinde: eskilik olarak dökülüp düşer. Güve ateşte **وتهافت** ettiğinde: dökülüp düşer. Ve aygırın vasfında dedi ki:
بَهْفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغَما

**تفه**: şey **تَفِهَ** eder, **يَتْفَهُ** eder, **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِهٌ**dir; yani: az, değersizdir.

Ve adam **وتَّفِهَ** eder, **يَتْفَهُ** eder, **تُفُوهاً**; o hâlde o **تافه**dir. Ve aklı **تافهُ** olan adam: ahmaktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَتْفُ: الصوتُ. يقال: هَتَفَتِ الحمامةُ تَهْتِفُ هَتْفاً. وهَتَفَ به هُتافاً، أي صاح به. وقوسٌ هتَّافَةٌ وهَتَفى، أي ذات صوت.

##### Türkçe

**الهَتْفُ**: ses. Denilir: **هَتَفَتِ الحمامةُ تَهْتِفُ هَتْفاً**. Ve **هَتَفَ به هُتافاً**; yani ona bağırdı. Ve **قوسٌ هتَّافَةٌ** ve **هَتَفى**; yani ses sahibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت ف
هتف ، هفت ، تفه
استعمل من وجوهه : هتف ، هفت ، تفه .
هتف : قال الليث : الهَتْف : الصوتُ الشديد . تقول : هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً . والحمامةُ تهْتِفُ . والهُتَاف : الصوت ، وسمعتُ هاتِفاً يَهتِف : إذا كنتَ تسمَع الصّوت ولا تُبصر أحَداً .
قال أبو زيد : يقال : هَتفتُ بفلانٍ : أي دَعَوْتُه ، وهَتَفْتُ بفلانٍ : أي مَدَحْته ، وفلانةُ يُهتَفُ بها : أي تُذكر بجَمالٍ .
هفت : قال الليث : الهَفْتُ : تساقُط الشيء قِطْعةً بعد قطعة كما يَهفِتُ الثلْجُ ، ونحو ذلك .
وقال الراجز :
كأنّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنْثورِ
ويقال : تهافتَ القومُ تهافُتاً إذا تساقطوا مَوْتاً ، وتهَافتَ الثوبُ : إذا تساقط بِلًى . وتهافتَ الفَراشُ في النار : إذا تساقط .
وقال الراجز يصف فَحْلاً :
يَهفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغمَا
قلتُ : والهَفْتُ من الأرض مثلُ الهَجْل ، وهو الجو المطمئنّ في سَعَة .
وسمع أعرابياً يقول : رأيتُ جمالاً يتهادَرْن في هذاك الهَفْتِ ، وأشار إلى جَو من الأرض واسِعٍ وكلامٌ هَفت : إذا كثر بلا رويَّة فيه .
والهَفْتُ من المطر : الذي يُسرع انهلالُه .
قال الليث : حَبٌّ هَفُوت : إذا صار إلى أسفَلِ القِدْر وانتفخ سريعاً .
وقال ابن الأعرابي : الهَفْتُ : الحُمْقُ الجيّد .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر أنه قال : الهفَات : اللَّفات من الرجال : الأحمق .
تفه : قال الليث : التافِه : الشيء الخسيس القليل . وقد تَفِه الشيء يتْفَه تَفَهاً فهو تافِه وتفِه . ورجلٌ تافِه العَقْل : أي قليله .
وفي حديث ابن مسعود ووصفِه القرآن : ( إنه لا يَتْفَه ولا يتشانُّ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو في قوله : لا يتفَه : هو من الشيء التافه ، وهو الخسيس الحقير ، ومنه قول إبراهيم : تجوز شهادة العَبد في الشيء التافه .
وقوله : ولا يتشانّ : أي لا يخلق على كثرة التَّرْداد من الشَّنّ : وهو السِّقاء الْخَلَق ، والأطعمة التَّفِهةُ : التي ليس لها حلاوة مَحْضَة ، ولا حُمُوضة خالصةٌ ولا مرارةٌ ، ومن الناس من يجعل الخُبزَ واللحم منها .

##### Türkçe

ه ت ف
**هتف** ، **هفت** ، **تفه**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **هتف** ، **هفت** ، **تفه** .

**هتف** : Leys dedi: **الهَتْف** : şiddetli sestir. Dersin ki: **هَتَفَ** **يهتِفُ** **هَتْفاً** . Güvercin de **تهْتِفُ** . **الهُتَاف** : sestir; “Bir **هاتِفاً** **يَهتِف** işittim” (denir): sen sesi işitiyor da kimseyi görmüyorsan.
Ebû Zeyd dedi: Denir ki: **هَتفتُ بفلانٍ** : yani onu çağırdım; ve **هَتَفْتُ بفلانٍ** : yani onu övdüm; ve falanca kadın **يُهتَفُ بها** : yani güzellikle anılır.

**هفت** : Leys dedi: **الهَفْتُ** : şeyin parça parça, parça ardından parça düşmesidir; karın **يَهفِتُ** etmesi gibi ve bunun benzeri.
Râciz dedi:
Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in **هَفْتَ**’i

Ve denir ki: Kavim **تهافتَ** **تهافُتاً** etti: öldürülerek parça parça düştüklerinde; ve elbise **تهَافتَ** etti: eskimeyle parça parça düştüğünde. Ve pervaneler ateşte **تهافتَ** etti: düştüklerinde.
Râciz, bir damızlık erkeği vasfederek dedi:
Ondan köpük ve balgam **يَهفِتُ**

Dedim ki: Yerden **الهَفْتُ** , **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak (çukur) olan çukurluktur.
Bir bedevîyi şöyle derken işittim: “Şu **الهَفْتِ**’te develer gördüm, **يتهادَرْن**”; ve yerden geniş bir çukurluğa işaret etti. Ve söz **هَفت**tir: içinde düşünce olmaksızın çok olduğunda.
Ve yağmurdan **الهَفْتُ** : boşalmasının hızlı olduğu (yağmur)dur.
Leys dedi: **حَبٌّ هَفُوت** : tencerenin altına indiğinde ve çabucak kabardığında.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَفْتُ** : iyi ahmaklıktır.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti ki o dedi: **الهفَات** : erkeklerden **اللَّفات** : ahmaktır.

**تفه** : Leys dedi: **التافِه** : değersiz az şeydir. Ve şey **تَفِه** eder, **يتْفَه** **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِه** ve **تفِه**tir. Ve aklı **تافِه** bir adam: yani azı.
İbn Mes‘ûd hadîsinde ve onun Kur’ân’ı vasfetmesinde: “(Şüphesiz o **يَتْفَه** etmez ve **يتشانُّ** etmez.)”
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr, “**لا يتفَه**” sözü hakkında dedi: o, **الشيء التافه**’dendir; o da değersiz hakirdir. Ondan İbrâhîm’in sözü: kölenin şahitliği **الشيء التافه**’de câiz olur.
Ve onun sözü: “**ولا يتشانّ**”: yani **الشَّنّ**’den, o da eski kırba olan **السِّقاء الْخَلَق**’tır; çok tekrar sebebiyle eskimez. Ve **الأطعمة التَّفِهةُ** : kendilerine saf bir tatlılık, ne hâlis bir ekşilik ne de acılık olmayanlardır; insanlardan kimi ekmeği ve eti onlardan kılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والتاء وما يثلثهما)
(هتر) الهاء والتاء والراء: أُصَيل يدلُّ على باطلٍ وسَيِّئٍ من القول، وأُهْتِرَ الرّجُل: خَرِف من الكِبَر. ومعنى هذا [أنّه] يتكلّم بالهِتْرِ، وهو السَّقَط من القَول. والأصل فيه هذا، ثمَّ يقال رجل مُستَهْتِرٌ: لا يُبالِي ما قِيلَ لـه، أي كلُّ الكلامِ عنده ساقط. وتَهاتَرَ الرّجُلانِ ادّعى كلُّ واحدٍ منهما على صاحبه باطلاً. وهَتَرَه: مزَّقَ عِرضَه بباطلٍ هَتْراً، وهتَّره تهتيراً أيضاً. وقولهم للدَّاهية والأمر العَجَب: هِتْرٌ، هو من الإبدال، والأصل هِكْرٌ، وقد ذكرناه.‏
(هتع) الهاء والتاء والعين. قال أبو بكر(1): هَتَع الرجلُ إلينا: أقبلَ، مثل هَطع، إذا أقْبَلَ مسرعاً.‏
(هتف) الهاء والتاء والفاء: كلمة واحدة، هي الهَتْف: الصَّوت. وهَتَفَت الحمامةُ: صوَّتَتْ تَهتِف. وقَوسٌ هَتَّافةٌ وهَتْفَى هُتافاً: ذاتُ صوت. قال الهذليّ(2):‏
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏
(هتك) الهاء والتاء والكاف: أصلٌ يدلُّ على شَقٍّ في شَيء. والهَتْك: شَقُّ السِّتر عمَّا وراءَه. وهُتِكَ عَرشُ فلانٍ: هُدَّ وشُقّ. وسِرنا هُتْكةً من اللَّيل، أي ساعةً. وهاتَكْناها: سِرْنا في دُجاها. والمعنى أنَّا شَقَقْنا الظَّلام.‏
(هتم) الهاء والتاء والميم: كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيء. يقال: هَتَمْتُ الشَّيءَ. والهُتامة: ما تهتَّمَ من شيءٍ. والهَتْمُ: كَسْر الثَّنَايا من أصلها؛ ورجلٌ أهتَم.‏
(هتن) الهاء والتاء والنون كلمةٌ واحدة. هتَنَتِ السَّماء هَتْناً وهُتُوناً، مثل هتلَتْ.‏
(هتي) الهاء والتاء والحرف المعتلّ. يقولون: المُهاتاةُ كالمعاطاة. يقال: هاتِ، أي أعْطِ، فتقول: ما أُهاتِيكَ، أي لا أُعْطِيك.‏
فإذا هُمِز تغير المعنى. تقول تَهَتَّأَ الثوب: خَلُق، وهي هذه وحدها. قال أبو بكر: وهتأ الشّيءَ يهتأ، إذا كَسَرَهُ وطْئاً برجله.‏
--------------ــ
(1) في الجمهرة (1: 22).‏
(2) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185).‏

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **التاء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**هتر**) **الهاء** ve **التاء** ve **الراء**: Asıl (kök) bâtıl ve sözden kötü olana delâlet eder; ve **أُهْتِرَ** adam: yaşlılıktan bunadı. Bunun mânâsı, **الهِتْرِ** ile konuşur; o da sözün düşüğü (döküntüsü)dür. Asıl bunun üzerinedir; sonra denir: adam **مُستَهْتِرٌ**: kendisine ne denildiğine aldırmaz; yani bütün söz onun yanında düşüktür. Ve **تَهاتَرَ** iki adam: her biri ötekine karşı bâtıl bir şey iddia etti. Ve onu **هَتَرَه**: bâtıl ile, **هَتْراً** olarak, ırzını parçaladı; ve onu **هتَّره** de, **تهتيراً** olarak, yine (böyledir). Ve onların musibet ve acayip iş için sözleri: **هِتْرٌ**; bu, ibdâlden (harf değiştirmeden)dir; asıl **هِكْرٌ**dur; onu zikrettik.

(**هتع**) **الهاء** ve **التاء** ve **العين**. Ebû Bekir dedi: adam bize doğru **هَتَع**: yöneldi (geldi); **هَطع** gibi; hızlıca yöneldiği (geldiği) zaman.

(**هتف**) **الهاء** ve **التاء** ve **الفاء**: tek bir kelime; o, **الهَتْف**tir: ses. Ve güvercin **هَتَفَت**: ses çıkardı; **تَهتِف** olarak seslenir. Ve **هَتَّافةٌ** ve **هَتْفَى** yay, **هُتافاً**: ses sahibi. Hüzeli dedi:
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏

(**هتك**) **الهاء** ve **التاء** ve **الكاف**: bir asıl; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Ve **الهَتْك**: arkasında olana karşı örtüyü yarmaktır. Ve falanın arşı **هُتِكَ**: yıkıldı ve yarıldı. Ve geceden **هُتْكةً** yürüdük; yani bir saat. Ve onu **هاتَكْناها**: onun karanlığında yürüdük. Mânâ: karanlığı yardık.

(**هتم**) **الهاء** ve **التاء** ve **الميم**: bir kelime; bir şeyin kırılmasına delâlet eder. Denir: **هَتَمْتُ** şeyi. Ve **الهُتامة**: bir şeyden parçalanıp dökülen şey. Ve **الهَتْمُ**: ön dişleri kökünden kırmaktır; ve adam **أهتَم**.

(**هتن**) **الهاء** ve **التاء** ve **النون** tek bir kelimedir. Gökyüzü **هتَنَت** **هَتْناً** ve **هُتُوناً**; **هتلَتْ** gibi.

(**هتي**) **الهاء** ve **التاء** ve illetli harf. Derler: **المُهاتاةُ** **كالمعاطاة**. Denir: **هاتِ**; yani ver; sonra dersin: **ما أُهاتِيكَ**; yani sana vermem.

Eğer hemzelenirse mânâ değişir. Dersin: **تَهَتَّأَ** elbise: eskidi; ve bu, yalnızca budur. Ebû Bekir dedi: ve **هتأ** şeyi **يهتأ**; ayağıyla basarak onu kırdığı zaman.

--------------ــ
(1) el-Cemhere’de (1: 22).
(2) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (2: 185).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ت ف
هتفت الحمامة وهي هتوف الضحى‏.‏
وقوس هتوف وهتّافة ولها هتافٌ وهتفت به‏:‏ صحت به‏.‏
وسحابة هتوف‏:‏ راعدة‏.‏
قال لبيد‏:‏ أربّت عليه كلّ وطفاء جونةٍ هتوفٍ متى ينزف لها الوبل تسكب

##### Türkçe

ه ت ف
Güvercin **هتفت** etti; ve o, kuşluk vaktinin **هتوف**’udur.‏
Ve **هتوف** bir yay; ve **هتّافة**; ve onun için bir **هتافٌ** vardır; ve onunla **هتفت** etti: onunla bağırdı.‏
Ve **هتوف** bir bulut: gök gürültülü.‏
Lebîd dedi: Üzerine her **وطفاء** **جونةٍ** **هتوفٍ** (bulutu) yığıldı; ne zaman onun için sağanak boşalırsa döker.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَتْفُ والهُتافُ الصوت الجافي العالي، وقيل: الصوت الشديد. وقد هتَف به هُتافاً أَي صاح به. أَبو زيد: يقال هَتفْت بفلان أَي دعَوْتُه، وهتفْت بفلان أَي مدَحْته. وفلانة يُهْتَف بها أَي تُذكر بجَمال. وفي حديث حُنين: قال اهْتِفْ بالأَنصار أَي نادِهم وادعُهم، وقد هَتف يَهْتِف هَتْفاً. وفي حديث بدر: فجعل يَهْتِفُ بربّه أَي يدعوه ويُناشِده. ابن سيده: وقد هَتَفَ يهتِف هتْفاً، والحمامة تَهْتِف، وسمعت هاتِفاً يَهْتِف إذا كنت تسمع الصوت ولا تُبْصِر أَحداً. وهتَفتِ الحَمامة هتْفاً: ناحَتْ؛ قال ابن بري: ويقال هتَّفت الحمامة؛ وأَنشد لنُصَيْب:
ولا انَّني ناسِيكَ بالليل، ما بَكَتْ،
على فَننٍ، ورْقاء ظَلَّتْ تُهَتِّفُ
وحَمامة هَتُوف: كثيرة الهُتاف. وقوس هَتُوف وهَتَفَى: مُرِنّةٌ مصَوِّتة؛ وأَنشد ابن بري للشماخ:
هَتُوفٌ إذا ما جامع الظبيَ سَهْمُها،
وإن رِيعَ منها أَسْلَمَتْه النَّوافِرُ
وريح هَتُوف: حنّانة، والاسم الهَتَفى. وقوس هتَّافة: ذات صوت. وقال في ترجمة همز: قوس هَمَزى شديدة الهَمْز إذا نُزع فيها؛ قال أَبو النجم: أَنْحَى شِمالاً هَمَزَى نَضُوحا،
وهَتَفَى مُعْطِيةً طَرُوحا
(* قوله «نضوحا» أي شديدة الحفز للسهم.)

##### Türkçe

**الهَتْفُ** ve **الهُتافُ**: kaba, yüksek ses; ve denildi ki: şiddetli ses. Ve muhakkak ki
onunla **هتَف** etti, **هُتافاً**; yani onunla bağırdı. Ebû Zeyd: denilir: **هَتفْت بفلان** yani onu çağırdım,
ve **هتفْت بفلان** yani onu övdüm. Ve falanca kadın **يُهْتَف بها**; yani güzellikle anılır. Ve
**حُنين** hadîsinde: dedi: **اهْتِفْ بالأَنصار** yani onlara seslen ve onları çağır; ve muhakkak ki **هَتف** eder, **يَهْتِف**
**هَتْفاً**. Ve **بدر** hadîsinde: artık Rabbine **يَهْتِفُ** ediyordu; yani O’na dua ediyor ve O’na yalvarıyordu. İbn
Sîde: ve muhakkak ki **هَتَفَ** eder, **يهتِف** **هتْفاً**; ve güvercin **تَهْتِف** eder; ve bir **هاتِفاً** işittim, **يَهْتِف** eder; şu vakit ki
sesi işitiyor da kimseyi görmüyorsun. Ve güvercin **هتَفتِ** **هتْفاً**: inledi;
İbn Berrî dedi: ve denilir: güvercin **هتَّفت**; ve Nusayb’dan inşad etti:
ولا انَّني ناسِيكَ بالليل، ما بَكَتْ،
على فَننٍ، ورْقاء ظَلَّتْ تُهَتِّفُ
Ve **حَمامة هَتُوف**: **الهُتاف**ı çok olan. Ve **قوس هَتُوف** ve **هَتَفَى**: esnek,
ses çıkaran; ve İbn Berrî, Şemmâh’a ait olarak inşad etti:
هَتُوفٌ إذا ما جامع الظبيَ سَهْمُها،
وإن رِيعَ منها أَسْلَمَتْه النَّوافِرُ
Ve **ريح هَتُوف**: inleyen; ve isim **الهَتَفى**dır. Ve **قوس هتَّافة**: ses sahibi. Ve
**همز** tercümesinde dedi: **قوس هَمَزى**: onda çekildiği zaman şiddetli **الهَمْز** olan; Ebû’n-Necm dedi:
أَنْحَى شِمالاً هَمَزَى نَضُوحا،
وهَتَفَى مُعْطِيةً طَرُوحا
(* Onun sözü: «نضوحا» yani oka şiddetli sevk edici.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ت ف * * الهَتْفُ * الصوت يقال * هَتَفَتِ * الحمامة من باب ضرب و * هَتَفَ * به صاح به يهتِف بالكسر * هِتَافاً * بكسر الهاء

##### Türkçe

* ه ت ف * * **الهَتْفُ** * sestir; denilir: güvercin * **هَتَفَتِ** *; (bu) “ضرب” bâbındandır. Ve * **هَتَفَ** * ona: ona seslendi; ona bağırdı; (fiil) kesre ile * يهتِف *; * **هِتَافاً** * (ise) **الهاء**’nın kesresiyle.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هتفت الحمامة تهتف هتفا: صاتت وفي نسخة: صاحت، وفي اللسان: ناحت، وفي العباب: صوتت، قال جميل:
  أأن هتفت ورقاء ظلت سفاهة
  تبكي على جمل لورقاء تهتف? وهتف به هتافا، بالضم: صاح به نقله الجوهري، وقال غيره: دعاه، وفي حديث حنين: قال: اهتف بالأبصار أي: نادهم وادعهم، وفي حديث بدر: فجعل يهتف بربه أي: يدعوه ويناشده. وهتف فلانا، وهتف به الأخير نقله أبو زيد: مدحه. ويقال: فلانة يهتف بها أي: تذكر بالجمال. وقوس هتافة، وهتوف، وهتفى كجمزي: مرنة ذات صوت تهتف بالوتر، قال أمية بن أبي عائذ الهذلي:
  على عجس هتافة المذروين                      زوراء مضجعة في الشمال وقال الشنفري يصف قوسا:
  هتوف من الملس المتون يزينها                      رصائع قد نيطت عليها ومحمل وقال أبو النجم يصف صائدا:
  أنحى شمالا همزي نضوحا
  وهتفي معطية طروحا ومما يستدرك عليه: الهتف، والهتاف: الصوت الجافي العالي، وقيل: الصوت الشديد، وقال أبو حيان: هو الصوت بقوة. وسمعت هاتفا: إذا كنت تسمع الصوت ولا تبصر أحدا.
 وهتفت الحمامة تهتيفا: صوتت وأنشد ابن بري لنصيب:
  ولا أنني ناسيك بالليل ما بكت                      على فنن ورقاء ظلت تهتف وحمامة هتوف: كثيرة الهتاف. وريح هتوف: حنانة، والاسم الهتفي. وفلان مهتوف به، لا مهتوف كما استعمله البيضاوي في غافر وبسطه في العناية. وتهاتف: تضاحك هزؤا، ذكره المبرد في الكامل، ونقله هكذا شيخنا. قلت: وهو تصحيف، والصواب فيه تهانف بالنون، كما سيأتي.

##### Türkçe

**هتفت** güvercin **تهتف** **هتفا**: öttü; ve bir nüshada: **صاحت**; ve Lisân’da: **ناحت**; ve el-ʿUbâb’da: **صوتت**. Cemîl dedi ki:
  “Acaba **ورقاء** öttü de, ahmaklıkla mı durdu
  bir deve için ağlıyor; **لورقاء** öter mi?”

Ve **هتف به** **هتافا** (ötre ile): ona bağırdı; Cevherî’den nakledilmiştir. Başkası dedi ki: onu çağırdı. Huneyn hadîsinde: “Dedi ki: **اهتف بالأبصار**” yani: onları çağır ve onları davet et. Bedir hadîsinde: “Derken Rabbine **يهتف** oldu” yani: O’na dua ediyor ve O’ndan niyazda bulunuyordu.

Ve **هتف فلانا**; ve “**هتف به**” (sonuncusu) Ebû Zeyd’den nakledilmiştir: onu övdü. Ve denir ki: “Falanca kadın **يهتف بها**” yani: güzellikle anılır.

Ve “**قوس هتافة**”, ve **هتوف**, ve **هتفى** (Cemzî gibi): esnek, ses sahibi; kirişle **تهتف** eder. Ümeyye b. Ebî ʿÂiz el-Hüzelî dedi ki:
  “İki omuz başı üzerinde, iki ucu inceltilmiş **هتافة**
  eğri; kuzeyde yatırılmış.”

Ve Şenferâ bir yayı vasfederek dedi ki:
  “Sırtları pürüzsüz, düz olanlardan bir **هتوف**; onu süsler
  üzerine asılmış süs taşları ve bir askı.”

Ve Ebû’n-Necm bir avcıyı vasfederek dedi ki:
  “Sol tarafa meyletti; dürtücü, akıtıcı bir (ok)
  ve benim **هتفي**m: veren, bırakan.”

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **الهتف** ve **الهتاف**: kaba, yüksek ses; ve denildi ki: şiddetli ses. Ebû Hayyân dedi ki: o, kuvvetle olan sestir. Ve “**هاتفا** işittim”: sesi işitiyor da kimseyi görmüyor olduğun zaman.

Ve güvercin **هتفت** **تهتيفا**: ses çıkardı. İbn Berrî, Nusayb’dan şu beyti rivayet etti:
  “Ve ben seni gece unutacak değilim; ne zaman ki ağladı
  bir dal üzerinde **ورقاء**; durdu **تهتف** eder.”

Ve “**حمامة هتوف**”: çok **الهتاف** eden. Ve “**ريح هتوف**”: inleyen; ismi **الهتفي**’dir. Ve “Falanca **مهتوف به**”dir; Beyzâvî’nin Gâfir’de kullandığı gibi “**مهتوف**” değil; ve onu el-ʿİnâye’de genişletti.

Ve **تهاتف**: alay ederek gülüştü; Müberred onu el-Kâmil’de zikretti; şeyhimiz onu böyle nakletti. Dedim ki: bu bir tashîftir; doğrusu onda **تهانف** (nun ile)dir; ileride geleceği üzere.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَتَفَ
هَتَفَ I ( n. ac. هَتْف 1 ),
a.  Cooed.

b.  ( n. ac. هُتَاْف 24 ) [ Bi ], Called, shouted to.

c.  [ acc. or Bi ], Praised.

هَتَّفَ
هَتَّفَ II ,
a.  see I (b) .

هَتَفَى
هَتَفَى 4ya ,
a.  see 26 .

هَاْتِف
هَاْتِف 21 ,
a.  Calling; caller; voice.

هُتَاْف
هُتَاْف 24 ,
a.  Cry, call, shout.

هَتُوْف
هَتُوْف 26 ,  هَتَّاْف 28 ,
a.  Twanging, vibrating ( bow ).

##### Türkçe

**هَتَفَ**
**هَتَفَ** I (mastarı **هَتْف** 1),
a. Öttü.

b. (mastarı **هُتَاْف** 24) [Bi ile], seslendi, ona bağırdı.

c. [mef‘ûl ile veya Bi ile], övdü.

**هَتَّفَ**
**هَتَّفَ** II,
a. I (b)’ye bak.

**هَتَفَى**
**هَتَفَى** 4ya,
a. 26’ya bak.

**هَاْتِف**
**هَاْتِف** 21,
a. Seslenen; seslenen kimse; ses.

**هُتَاْف**
**هُتَاْف** 24,
a. Çığlık, çağrı, bağırış.

**هَتُوْف**
**هَتُوْف** 26, **هَتَّاْف** 28,
a. Tınlayan, titreşen (yay).
