# هتف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: هتف

ه ت ف
هتف ، هفت ، تفه
استعمل من وجوهه : هتف ، هفت ، تفه .
هتف : قال الليث : الهَتْف : الصوتُ الشديد . تقول : هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً . والحمامةُ تهْتِفُ . والهُتَاف : الصوت ، وسمعتُ هاتِفاً يَهتِف : إذا كنتَ تسمَع الصّوت ولا تُبصر أحَداً .
قال أبو زيد : يقال : هَتفتُ بفلانٍ : أي دَعَوْتُه ، وهَتَفْتُ بفلانٍ : أي مَدَحْته ، وفلانةُ يُهتَفُ بها : أي تُذكر بجَمالٍ .
هفت : قال الليث : الهَفْتُ : تساقُط الشيء قِطْعةً بعد قطعة كما يَهفِتُ الثلْجُ ، ونحو ذلك .
وقال الراجز :
كأنّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنْثورِ
ويقال : تهافتَ القومُ تهافُتاً إذا تساقطوا مَوْتاً ، وتهَافتَ الثوبُ : إذا تساقط بِلًى . وتهافتَ الفَراشُ في النار : إذا تساقط .
وقال الراجز يصف فَحْلاً :
يَهفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغمَا
قلتُ : والهَفْتُ من الأرض مثلُ الهَجْل ، وهو الجو المطمئنّ في سَعَة .
وسمع أعرابياً يقول : رأيتُ جمالاً يتهادَرْن في هذاك الهَفْتِ ، وأشار إلى جَو من الأرض واسِعٍ وكلامٌ هَفت : إذا كثر بلا رويَّة فيه .
والهَفْتُ من المطر : الذي يُسرع انهلالُه .
قال الليث : حَبٌّ هَفُوت : إذا صار إلى أسفَلِ القِدْر وانتفخ سريعاً .
وقال ابن الأعرابي : الهَفْتُ : الحُمْقُ الجيّد .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر أنه قال : الهفَات : اللَّفات من الرجال : الأحمق .
تفه : قال الليث : التافِه : الشيء الخسيس القليل . وقد تَفِه الشيء يتْفَه تَفَهاً فهو تافِه وتفِه . ورجلٌ تافِه العَقْل : أي قليله .
وفي حديث ابن مسعود ووصفِه القرآن : ( إنه لا يَتْفَه ولا يتشانُّ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو في قوله : لا يتفَه : هو من الشيء التافه ، وهو الخسيس الحقير ، ومنه قول إبراهيم : تجوز شهادة العَبد في الشيء التافه .
وقوله : ولا يتشانّ : أي لا يخلق على كثرة التَّرْداد من الشَّنّ : وهو السِّقاء الْخَلَق ، والأطعمة التَّفِهةُ : التي ليس لها حلاوة مَحْضَة ، ولا حُمُوضة خالصةٌ ولا مرارةٌ ، ومن الناس من يجعل الخُبزَ واللحم منها .

### Türkçe

ه ت ف
**هتف** ، **هفت** ، **تفه**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **هتف** ، **هفت** ، **تفه** .

**هتف** : Leys dedi: **الهَتْف** : şiddetli sestir. Dersin ki: **هَتَفَ** **يهتِفُ** **هَتْفاً** . Güvercin de **تهْتِفُ** . **الهُتَاف** : sestir; “Bir **هاتِفاً** **يَهتِف** işittim” (denir): sen sesi işitiyor da kimseyi görmüyorsan.
Ebû Zeyd dedi: Denir ki: **هَتفتُ بفلانٍ** : yani onu çağırdım; ve **هَتَفْتُ بفلانٍ** : yani onu övdüm; ve falanca kadın **يُهتَفُ بها** : yani güzellikle anılır.

**هفت** : Leys dedi: **الهَفْتُ** : şeyin parça parça, parça ardından parça düşmesidir; karın **يَهفِتُ** etmesi gibi ve bunun benzeri.
Râciz dedi:
Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in **هَفْتَ**’i

Ve denir ki: Kavim **تهافتَ** **تهافُتاً** etti: öldürülerek parça parça düştüklerinde; ve elbise **تهَافتَ** etti: eskimeyle parça parça düştüğünde. Ve pervaneler ateşte **تهافتَ** etti: düştüklerinde.
Râciz, bir damızlık erkeği vasfederek dedi:
Ondan köpük ve balgam **يَهفِتُ**

Dedim ki: Yerden **الهَفْتُ** , **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak (çukur) olan çukurluktur.
Bir bedevîyi şöyle derken işittim: “Şu **الهَفْتِ**’te develer gördüm, **يتهادَرْن**”; ve yerden geniş bir çukurluğa işaret etti. Ve söz **هَفت**tir: içinde düşünce olmaksızın çok olduğunda.
Ve yağmurdan **الهَفْتُ** : boşalmasının hızlı olduğu (yağmur)dur.
Leys dedi: **حَبٌّ هَفُوت** : tencerenin altına indiğinde ve çabucak kabardığında.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَفْتُ** : iyi ahmaklıktır.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti ki o dedi: **الهفَات** : erkeklerden **اللَّفات** : ahmaktır.

**تفه** : Leys dedi: **التافِه** : değersiz az şeydir. Ve şey **تَفِه** eder, **يتْفَه** **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِه** ve **تفِه**tir. Ve aklı **تافِه** bir adam: yani azı.
İbn Mes‘ûd hadîsinde ve onun Kur’ân’ı vasfetmesinde: “(Şüphesiz o **يَتْفَه** etmez ve **يتشانُّ** etmez.)”
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr, “**لا يتفَه**” sözü hakkında dedi: o, **الشيء التافه**’dendir; o da değersiz hakirdir. Ondan İbrâhîm’in sözü: kölenin şahitliği **الشيء التافه**’de câiz olur.
Ve onun sözü: “**ولا يتشانّ**”: yani **الشَّنّ**’den, o da eski kırba olan **السِّقاء الْخَلَق**’tır; çok tekrar sebebiyle eskimez. Ve **الأطعمة التَّفِهةُ** : kendilerine saf bir tatlılık, ne hâlis bir ekşilik ne de acılık olmayanlardır; insanlardan kimi ekmeği ve eti onlardan kılar.
