# هتم (ه-ت-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ت - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء والميم معهما
ه ت م، ت ه م، ت م ه، م ت ه مستعملات ه م ت، مهت مهملان هتم: الهَتْمُ: كَسْرً الثَّنِيَّة أو الثّنايا من الأصل، والنّعت: أهتم وهتماء.
والهُتامةُ: ما تكسّر من الشّيء .
تهم: تَهِمَ اللَّحُْ إذا تَغَيَّر . والتَّهِمُ: النّائم.
وتِهامةُ: اسم مكّة، والنّازل فيها: مُتْهِمٌ.
تمه: تَمِهَ اللَّبَنُ يَتْمَهُ تَمَهاً فهو تَمِهٌ، إذا تغيَّر.
وشاةٌ مِتْماهٌ: يَتْمَهُ لَبنُها رَيْثَ يُحلب..
والتَّمَهُ في اللَّبَن كالنَّمَس في الدَّسَم وغيره، والطِّيب ونَحْوه. نَمِسَ اللَّحْمُ وغيرُه: تَغَيَّر.
مته: المَتْهُ والتَّمتُّهُ: الأخذُ في البَطالة والغَواية. قال رؤبة:
بالحقِّ والباطلِ والتَّـمَـتُّـهِ
أيّامَ تُعطيني المُنَى وما أَشْتَهي

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**التاء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ه ت م**، **ت ه م**، **ت م ه**، **م ت ه** kullanımdadır; **ه م ت**، **مهت** ise ihmâl edilmiştir. **هتم**: **الهَتْمُ**: **الثَّنِيَّة**’yi veya **الثّنايا**’yı kökünden kırmaktır; niteleme: **أهتم** ve **هتماء**.

**والهُتامةُ**: şeyden kırılan şeydir.

**تهم**: **تَهِمَ** **اللَّحُْ** eğer değiştiyse. **والتَّهِمُ**: uyuyan.

**وتِهامةُ**: Mekke’nin adıdır; onda inen: **مُتْهِمٌ**.

**تمه**: **تَمِهَ** **اللَّبَنُ** **يَتْمَهُ** **تَمَهاً**; o da **تَمِهٌ**’dur; eğer değiştiyse.

Ve bir koyun: **مِتْماهٌ**: sütü, sağılıncaya kadar **يَتْمَهُ**..

Ve **التَّمَهُ** sütte, yağda ve başkasında, güzel koku ve benzerinde **النَّمَس** gibidir. **نَمِسَ** et ve başkası: değişti.

**مته**: **المَتْهُ** ve **التَّمتُّهُ**: boş iş ve sapkınlıkta tutunmaktır. Rü’be dedi ki:
بالحقِّ والباطلِ والتَّـمَـتُّـهِ
أيّامَ تُعطيني المُنَى وما أَشْتَهي

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَتْمُ: كسرُ الثنايا من أصلها. يقال: ضربَهُ فهَتَمَ فاهُ، إذا ألقى مقدَّم أسنانه. ورجلٌ أهْتَمُ بيِّن الهَتَمِ. وتَهَتَّمَتْ أسنانه، أي تكسَّرت. والهُتامَةُ: ما تَهَتَّمَ من الشيء، أي تكسَّر منه.

##### Türkçe

**الهَتْمُ**: ön dişlerin kökünden kırılması. Denir ki: ona vurdu da ağzını **فهَتَمَ**; yani ön dişlerini düşürdü. Ve bir adam **أهْتَمُ**dur; **الهَتَمِ**i açıkça bellidir. Ve dişleri **تَهَتَّمَتْ**; yani kırıldı. Ve **الهُتامَةُ**: şeyden **تَهَتَّمَ** olan; yani ondan kırılan (kısım).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت م
هتم ، تمه ، تهم ، مته
استعمل وجوهه : هتم ، تمه ، تهم ، مته .
هتم : قال الليث : الهَتْم : كسْرُ الثَّنِيّة أو الثَّنايا من الأصل ، والنَّعت أهتم وهَتْماء .
وقال أبو زيد : الهتْماء من المِعْزى : التي انكسرتْ ثَنِيَّتَاها .
قال وأَهْتَمْتُه إهتاماً : إذا كسَرْتَ أسنانَه ، وأقْصَمْتُه : إذا كسرت بعضَ سِنِّه وأشتَرْتُ عيْنَه حتى هَتِمَ وقَصِم وشتِر .
تمه : أبو عبيد ، عن الأمويّ : تَمِهَ الدُّهنُ يَتْمَه تَمهاً : إذا تغير : وهو دُهْنٌ تمِهٌ .
وعن أبي الجرَّاح : تَمِهَ اللحمُ يَتْمَه تَمَهاً وتَماهةً ، مثل الزُّهومة .
وقال شمر : يقال : تمِه وتَهِمَ بمعنًى واحد ، وبه سُمِّيتْ تِهامة .
وقال الليث : تمِهَ اللبنُ : تغير طعمُه . وشاةٌ مِتْماهٌ : يَتْمَهُ لَبَنُها رَيْثَما يُحلَب .
تهم : قال الليث : تِهامة : اسم مكة ، والنازل فيها مُتهِم .
وأخبرني المُنْذِريُّ ، عن الصَّيْدَاوِيّ ، عن الرِّياشيّ قال : سمعت الأصمعي يقول . سمعتُ الأعراب يقولون : إذا انحدرْتَ من ثنايَا ذاتِ عِرْقٍ فقد أتهَمتَ . قال الرِّياشيّ : والغَوْر : تِهامة .
قال : وأَرْض تَهِمةٌ : شديدةُ الحرّ .
قال : وتَبَالَةُ من تِهامة . ويقال : تَهِم البعيرُ تَهَماً ، وهو أن يستنكِر المَرْعَى ولا يَسْتمْرِئَهُ وتَسَوءُ حالُه ، وقد تَهِم أيضاً وهو تَهِم : إذا أصابه حَرورٌ فهُزِل .
وفي الحديث أنّ رجلاً أتى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وسلم وبه وَضَحٌ ، فقال : انظرْ بطنَ وادٍ لا مُنْجِدٍ ولا مُتهم ، فتَمعَّكْ فيه ، ففعل ، فلم تَزِد الوَضَحُ حتّى مات ، فالمُتهِم الوادي الذي ينصبُّ ماؤه إلى تِهامة ، وأَتهَم الرجُل : إذا أَتى تِهامةَ ، ويقال : رجلٌ تَهامٍ ، وامرأةٌ تَهَامِيَةٌ : إذا نُسِبَا إلى تِهامةَ ، ويقال : إبلٌ مَتاهيمُ وَمتاهِمُ : تأتي تِهامة .
وأنشد ابن السكّيت :
ألا انهِماها إنها مَناهِيمْ
وإنها مَناجدٌ متاهِيم
وذكر الزِّياديُّ عن الأصمعيّ أنْ التهَمَة : الأرضُ المتصوِّبةُ إلى البحر ، وكأنّها مَصدرٌ من تِهامةَ ، قال : والتهائم : المتصوِّبة إلى البحر .
وقال المبرِّد : إنما قالوا : رجل تَهَامٍ في النّسبة ؛ لأنّ الأصل تَهَمَة ، فلمّا زادوا ألفاً خَفَّفوا ياء النِّسبة ، كما قالوا : رجل يَمانٍ وشآمٍ : إذا نَسَبوا إلى اليَمَن والشام زادوا ألِفاً وخَفّفوا الياء .
مته : الليث : المَتْهُ : التَّمتُّه في البَطالة والغَواية . قال رؤبة :
بالحَقّ والباطِل والتَّمتُّهِ
وقال غيره : التمتُّه أصله التمدُّه ، وهو التمدُّح ، وقد تَمَتَّه : إذا تمدَّح بما ليس فيه . قال رؤبة :
تمَتَّهِي ما شئتِ أن تَمتهي
وقال المفضّل : التَّمتُّه : طَلَبَ الثَّناء بما ليس فيه .

##### Türkçe

ه ت م
**هتم** , **تمه** , **تهم** , **مته**
Onun vecihleri kullanıldı: **هتم** , **تمه** , **تهم** , **مته** .

**هتم** : el-Leys dedi: **الهَتْم**: **الثَّنِيّة**’nin veya **الثَّنايا**’nın kökten kırılmasıdır; sıfatı **أهتم** ve **هَتْماء**’dır.
Ebû Zeyd dedi: **الهتْماء** keçiden: iki **ثَنِيَّتَاها**’sı kırılmış olan.
Dedi ki: **وأَهْتَمْتُه إهتاماً**: dişlerini kırdüğün zaman; **وأقْصَمْتُه**: dişinin bir kısmını kırdüğün ve gözünü **أشتَرْتُ** ettiğin zaman; ta ki **هَتِمَ** ve **قَصِم** ve **شتِر** oldu.

**تمه** : Ebû Ubeyd, el-Umevî’den: **تَمِهَ الدُّهنُ يَتْمَه تَمهاً**: değiştiği zaman; o, **دُهْنٌ تمِهٌ**’dir.
Ebû’l-Cerrâh’tan: **تَمِهَ اللحمُ يَتْمَه تَمَهاً وتَماهةً**; **الزُّهومة** gibi.
Şemmer dedi: denilir: **تمِه** ve **تَهِمَ** bir mânâ ile; ve onunla **تِهامة** isimlendirildi.
el-Leys dedi: **تمِهَ اللبنُ**: tadı değişti. Ve **شاةٌ مِتْماهٌ**: sütü, sağılıncaya kadar **يَتْمَهُ** olur.

**تهم** : el-Leys dedi: **تِهامة**: Mekke’nin adıdır; orada inen **مُتهِم**’dir.
el-Münzirî bana haber verdi, es-Saydâvî’den, er-Riyâşî’den; dedi: el-Asma‘î’nin şöyle dediğini işittim: Arapları şöyle derken işittim: **ثنايَا ذاتِ عِرْقٍ**’ın geçitlerinden indiğin zaman, muhakkak **أتهَمتَ**. er-Riyâşî dedi: ve **الغَوْر**: **تِهامة**’dır.
Dedi: ve **أَرْض تَهِمةٌ**: şiddetli sıcak(lı)dır.
Dedi: ve **تَبَالَةُ** **تِهامة**’dandır. Ve denilir: **تَهِم البعيرُ تَهَماً**; o, otlağı yadırgaması ve onu hazmedememesi ve hâlinin kötüleşmesidir; ve ayrıca **تَهِم** olur ve o **تَهِم**’dir: ona **حَرورٌ** isabet ettiği zaman, böylece zayıfladı.
Hadiste: bir adam Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi ve onda **وَضَحٌ** vardı; dedi ki: “Ne **مُنْجِدٍ** ne de **مُتهم** olan bir vâdinin karnına bak; sonra onda yuvarlan.”; böyle yaptı; **الوَضَحُ** artmadı, ta ki öldü. Öyleyse **المُتهِم**: suyu **تِهامة**’ya dökülen vâdidir. Ve **أَتهَم** adam: **تِهامةَ**’ya geldiği zaman. Ve denilir: **رجلٌ تَهامٍ** ve **امرأةٌ تَهَامِيَةٌ**: ikisi **تِهامةَ**’ya nisbet edildikleri zaman. Ve denilir: **إبلٌ مَتاهيمُ وَمتاهِمُ**: **تِهامة**’ya gelir.
İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
ألا انهِماها إنها مَناهِيمْ
وإنها مَناجدٌ متاهِيم

ez-Ziyâdî, el-Asma‘î’den şunu zikretti: **التهَمَة**: denize doğru alçalan yerdir; sanki o, **تِهامةَ**’dan bir masdardır. Dedi: ve **التهائم**: denize doğru alçalanlardır.
el-Müberred dedi: Nisbet(te) ancak “**رجل تَهَامٍ**” dediler; çünkü asl(ı) **تَهَمَة**’dir; sonra bir ألف artırdıklarında nisbet yâ’sını hafiflettiler; “**رجل يَمانٍ**” ve “**شآمٍ**” dedikleri gibi: **اليَمَن** ve **الشام**’a nisbet ettikleri zaman bir ألف artırdılar ve yâ’yı hafiflettiler.

**مته** : el-Leys: **المَتْهُ**: boşluk ve sapıklıkta **التَّمتُّه**’dür. Rü’be dedi:
بالحَقّ والباطِل والتَّمتُّهِ
Başkası dedi: **التمتُّه**’nin aslı **التمدُّه**’dir; o, **التمدُّح**’tır. Ve **تَمَتَّه**: kendisinde olmayanla övündüğü zaman. Rü’be dedi:
تمَتَّهِي ما شئتِ أن تَمتهي
el-Mufaddal dedi: **التَّمتُّه**: kendisinde olmayanla övgü talebidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والتاء وما يثلثهما)
(هتر) الهاء والتاء والراء: أُصَيل يدلُّ على باطلٍ وسَيِّئٍ من القول، وأُهْتِرَ الرّجُل: خَرِف من الكِبَر. ومعنى هذا [أنّه] يتكلّم بالهِتْرِ، وهو السَّقَط من القَول. والأصل فيه هذا، ثمَّ يقال رجل مُستَهْتِرٌ: لا يُبالِي ما قِيلَ لـه، أي كلُّ الكلامِ عنده ساقط. وتَهاتَرَ الرّجُلانِ ادّعى كلُّ واحدٍ منهما على صاحبه باطلاً. وهَتَرَه: مزَّقَ عِرضَه بباطلٍ هَتْراً، وهتَّره تهتيراً أيضاً. وقولهم للدَّاهية والأمر العَجَب: هِتْرٌ، هو من الإبدال، والأصل هِكْرٌ، وقد ذكرناه.‏
(هتع) الهاء والتاء والعين. قال أبو بكر(1): هَتَع الرجلُ إلينا: أقبلَ، مثل هَطع، إذا أقْبَلَ مسرعاً.‏
(هتف) الهاء والتاء والفاء: كلمة واحدة، هي الهَتْف: الصَّوت. وهَتَفَت الحمامةُ: صوَّتَتْ تَهتِف. وقَوسٌ هَتَّافةٌ وهَتْفَى هُتافاً: ذاتُ صوت. قال الهذليّ(2):‏
عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏
(هتك) الهاء والتاء والكاف: أصلٌ يدلُّ على شَقٍّ في شَيء. والهَتْك: شَقُّ السِّتر عمَّا وراءَه. وهُتِكَ عَرشُ فلانٍ: هُدَّ وشُقّ. وسِرنا هُتْكةً من اللَّيل، أي ساعةً. وهاتَكْناها: سِرْنا في دُجاها. والمعنى أنَّا شَقَقْنا الظَّلام.‏
(هتم) الهاء والتاء والميم: كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيء. يقال: هَتَمْتُ الشَّيءَ. والهُتامة: ما تهتَّمَ من شيءٍ. والهَتْمُ: كَسْر الثَّنَايا من أصلها؛ ورجلٌ أهتَم.‏
(هتن) الهاء والتاء والنون كلمةٌ واحدة. هتَنَتِ السَّماء هَتْناً وهُتُوناً، مثل هتلَتْ.‏
(هتي) الهاء والتاء والحرف المعتلّ. يقولون: المُهاتاةُ كالمعاطاة. يقال: هاتِ، أي أعْطِ، فتقول: ما أُهاتِيكَ، أي لا أُعْطِيك.‏
فإذا هُمِز تغير المعنى. تقول تَهَتَّأَ الثوب: خَلُق، وهي هذه وحدها. قال أبو بكر: وهتأ الشّيءَ يهتأ، إذا كَسَرَهُ وطْئاً برجله.‏
--------------ــ
(1) في الجمهرة (1: 22).‏
(2) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185).‏

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **التاء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**هتر**) **الهاء** ve **التاء** ve **الراء**: Asıl bir köktür; sözden bâtıl ve kötü olana delâlet eder. Ve **أُهْتِرَ** adam: yaşlılıktan bunadı. Bunun mânâsı, [şu ki] o **الهِتْرِ** ile konuşur; o da sözün düşüğü (sakatı)dır. Asıl bunun üzerinedir; sonra “adam **مُستَهْتِرٌ**” denir: kendisine ne denildiğine aldırmaz; yani bütün söz onun yanında düşüktür. Ve **تَهاتَرَ** iki adam: her biri, arkadaşına karşı bâtıl bir şey iddia etti. Ve onu **هَتَرَه**: bâtıl ile, **هَتْراً** olarak, ırzını parçaladı; ve onu **هتَّره** de, **تهتيراً** olarak, yine (böyledir). Ve onların, musibet ve acayip iş için söyledikleri: **هِتْرٌ**; bu, ibdâlden (harf değiştirmeden)dir; aslı **هِكْرٌ**dur; onu zikretmiştik.

(**هتع**) **الهاء** ve **التاء** ve **العين**. Ebû Bekir dedi: Adam bize doğru **هَتَع**: yöneldi; **هَطع** gibi; (yani) süratle yöneldiği zaman.

(**هتف**) **الهاء** ve **التاء** ve **الفاء**: tek bir kelimedir; o **الهَتْف**tir: ses. Ve güvercin **هَتَفَت**: ses çıkardı; **تَهتِف** olarak seslenir. Ve **هَتَّافةٌ** ve **هَتْفَى** bir yay, **هُتافاً**: ses sahibi. Hüzeli dedi:

عَلَى عَُِجْسٍ هَتَّافةِ المِذْرَوَيـ *** ـنِ زَوْراءَ مضجَعةٍ في الشِّمالِ‏

(**هتك**) **الهاء** ve **التاء** ve **الكاف**: bir asıldır; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Ve **الهَتْك**: perdenin, arkasında olana dair, yarılmasıdır. Ve falanın arşı **هُتِكَ**: yıkıldı ve yarıldı. Ve geceden **هُتْكةً** yürüdük; yani bir saat. Ve onu **هاتَكْناها**: onun karanlığında yürüdük. Mânâ, bizim karanlığı yardığımızdır.

(**هتم**) **الهاء** ve **التاء** ve **الميم**: bir kelimedir; bir şeyin kırılmasına delâlet eder. Denir: “Şeyi **هَتَمْتُ**.” Ve **الهُتامة**: bir şeyden parçalanıp dökülen şeydir. Ve **الهَتْمُ**: ön dişlerin kökünden kırılmasıdır; ve **أهتَم** bir adam.

(**هتن**) **الهاء** ve **التاء** ve **النون** tek bir kelimedir. Gök **هتَنَتِ**: **هَتْناً** ve **هُتُوناً** olarak; **هتلَتْ** gibi.

(**هتي**) **الهاء** ve **التاء** ve illetli harf. Derler: **المُهاتاةُ** **كالمعاطاة**. Denir: **هاتِ**; yani “ver”; sonra dersin: “Ben sana **ما أُهاتِيكَ**”; yani “sana vermem.”

Hemzelendiği zaman mânâ değişir. Dersin: **تَهَتَّأَ** elbise: eskidi; ve bu, yalnız budur. Ebû Bekir dedi: Ve **وهتأ** şeyi **يهتأ**; ayağıyla basarak onu kırdığı zaman.

--------------ــ
(1) el-Cemhere’de (1: 22).
(2) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (2: 185).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ت م
هتم أسنانه ورجل أهتم وامرأة هتماء هتماً‏.‏
الهتم‏:‏ انكسار الثنايا من أصلها‏.‏

##### Türkçe

ه ت م
**هتم** dişlerini; ve bir adam **أهتم**; ve bir kadın **هتماء**; **هتماً**.
**الهتم**: ön dişlerin kökünden kırılmasıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هَتَم فاه يَهْتِمُه هَتْماً: أَلْقى مُقدَّم أَسنانه. والهَتَمُ: انكسارُ
الثنايا من أُصولها خاصة، وقيل: من أَطرْافِها، هَتِم هَتَماً وهو أَهْتَم بيِّن الهَتَم وهَتْماء. والهَتْماءُ من المِعْزى: التي انكسرت ثَنِيَّتُها. وأَهْتَمْتُه إِهْتاماً إِذا كَسَرْت أَسنانه، وأَقْصَمْتُه إِذا كَسَرْتَ بعض سِنِّه، وأَشْتَرْتُه في العيْنِ، حتى قَصِم وهَتِم وشَتِر، وضربه فهتَمَ فاه. وتَهَتَّمت أَسنانُه أَي تكسَّرَت. وفي الحديث: أَن أَبا عبيدة كان أَهْتَمَ الثنايا انقلعت ثناياه يوم أُحُد لما جَذَب بها الزَّرَدَتَين اللتين نَشبِتا في خدّ سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وفي الحديث: نَهى أَن يُضَحَّى بِهَتْماءَ؛ هي التي انكسرت ثناياها من أَصلها وانقلعت. وتَهَتَّم الشيءُ: تكسّر؛ قال جرير:
إِن الأَراقِمَ لن يَنال قَديمَها
كلْبٌ عَوى، مُتَهَتِّمُ الأَسنان
والهُتامة: ما تكَسّر من الشيء.
والهَيْتَم: شجرة من شجر الحَمْض جَعْدة؛ حكى ذلك أَبو حنيفة وقال: ذُكر ذلك عن شُبَيْل بن عَزْرة وكان راويةً؛ وأَنشد لرجل من بني يربوع: رَعَتْ بِقِران الحَزْنِ رَوْضاً مُواصِلاً
عَمِيماً من الظِّلاَّمِ، والهَيْتَمِ الجَعْدِ
(* قوله «بقران» كذا في الأصل والمحكم، والذي في تكملة الصاغاني: بقرار).والأَهتم: لقب سِنان بن سُمَيّ
بن سنان بن خالد بن مِنْقَر لأَنه هُتِمَتْ ثَنِيَّتُه يوم الكُلاب. وهاتِمٌ وهتَيْمٌ: اسمان؛ قال ابن سيده: وأُرى هُتَيْماً تصغير ترخيم.

##### Türkçe

**هَتَم** onun ağzını **يَهْتِمُه** **هَتْماً**: ön dişlerinin ön kısmını düşürdü. Ve **الهَتَمُ**:
özellikle kesici dişlerin köklerinden kırılmasıdır; ve denildi ki: uçlarından. **هَتِم** **هَتَماً**; o, **أَهْتَم**dır, **الهَتَم**ı açık (belli) olan; ve **هَتْماء**. Ve **الهَتْماءُ** keçiden: kesici dişi kırılmış olan. Ve **أَهْتَمْتُه** **إِهْتاماً**: dişlerini kırdüğüm zaman; ve **أَقْصَمْتُه**: dişinin bir kısmını kırdığın zaman; ve **أَشْتَرْتُه** gözde; ta ki **قَصِم** ve **هَتِم** ve **شَتِر** oldu. Ve ona vurdu da ağzını **هَتَمَ** etti. Ve dişleri **تَهَتَّمت**: yani kırılıp parçalandı. Ve hadiste: Ebû Ubeyde’nin kesici dişleri **أَهْتَمَ** idi; Uhud günü, Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanağına saplanan iki zırh halkasını onunla çektiği vakit kesici dişleri sökülüp çıktı. Ve hadiste: **هَتْماءَ** ile kurban kesmeyi yasakladı; o, kesici dişleri kökünden kırılmış ve sökülüp çıkmış olandır. Ve şey **تَهَتَّم** etti: kırılıp parçalandı; Cerîr dedi ki:
İnn el-arâkıme len yenâle kadîmehâ
kelbun ‘avâ, mutehettimu’l-esnân
Ve **الهُتامة**: şeyden kırılıp parçalanan şey.
Ve **الهَيْتَم**: **الحَمْض** ağacından, kıvırcık bir ağaçtır; bunu Ebû Hanîfe nakletti ve dedi ki: bu, Şübeyl b. Azre’den zikredildi; o bir râvi idi; ve Yerbû‘ oğullarından bir adam için inşad etti:
Ra‘at bi-qırâni’l-ḥazni rawḍan muwâṣilan
‘amîman mina’ẓ-ẓillâmi, wa’l-**هَيْتَمِ**’l-ja‘di
(* Onun “bقران” sözü: asılda ve el-Muḥkem’de böyle; Sâgânî’nin Tekmilesi’nde olan ise: بقرار). Ve **الأَهتم**: Sinân b. Sumeyy b. Sinân b. Hâlid b. Minkar’ın lakabıdır; çünkü el-Kulâb günü kesici dişi **هُتِمَتْ**. Ve **هاتِمٌ** ve **هتَيْمٌ**: iki isimdir; İbn Sîde dedi ki: ve ben **هُتَيْماً**’ı, terhîm küçültmesi görüyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( هَتَمَ فاهُ يَهْتِمُهُ ) هَتْمًا : ( ألقى مقدَّمَ أسنانِهِ ، كَأَهْتَمَهُ ) : إذا كسر أسنانَهُ ، وأقْصَمَهُ : إذا كَسَرَ بعضَ سنِّه . | ( و ) هَتِمَ ( كفرِحَ : انكسرت ثناياهُ ، من أصولها ) خاصَّة ، وقيل : من أطرافها ( فهو أهْتَمُ ) ، بَيِّنُ الهَتَمِ ، ومنه الحديث : ( ( أن أبا عبيدة كان أهْتَمَ الثَّنايا ) ) . | ( وتَهَتَّم ) الشيء : ( تَكَسَّر ) ، قال جرير : % ( إنَّ الأراقِمَ لَنْ يَنَالَ قَديمَهَا % كَلْبٌ عَوَى مُتَهَتِّمُ الأسْنَانِ ) % | ( والهَيْتَمُ ، كحيدرٍ : شجر من الحَمْضِ ) جعدٌ ، حكى ذلك أبو حنيفة ، وقال : ذكر ذلك عن شبيل بن عَزرةَ ، وكان راوية ، وأنشد لرجل من بني يَرْبوعٍ : % ( رَعَتْ بِقِرانِ الحَزْنِ رَوْضًا مُواصِلاً % عَميمًا من الظَّلام والهَيْتَمِ الجَعْدِ ) % | ( لُغة في المُثَلَّثَة ) ، الأولى أن يقول :

المُثَلَّثَةُ لُغَةٌ فِيهِ . | ( والهَتِمَةُ ، كَسَفينَةٍ : الصَّغِيرَةُ مِنَ الحَمْضِ ) ، وكَأَنَّها سُمِّيَتْ ، لِتَكَسُّرِهَا . | ( وَكَصَاحِبٍ ، وَزُبَيْرٍ : اسْمَانِ ) ، قَالَ ابْنُ سِيدَهْ : وأَرَى هَتيَمْاً : تَصْغِيرَ تَرْخِيمٍ . | ( و ) الهُتَامَةُ ، ( كَثُمَامَةٍ : مَا تَكَسَّرَ مِنَ الشَّيءِ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . | ( والأَهْتَمُ : لَقَبُ سِنَانِ بنِ ) سُمَيِّ بنِ سِنان بنِ ( خالِدِ ) بنِ مِنْقَر ؛ ( لأَنَّ ثَنِيَّتَهُ هُتْمَتْ يَوْمَ الكُلاَبِ ) ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ . | ( وَهَتَمَةُ : ع ، بِجَبَلِ سَلْمَى ، أَحَدَ جَبَلَيْ طَيِّءٍ . | ( و ) يُقَالُ : ( مَا زَالَ يُهتَّمُهُ بالضَّرْبِ تَهْتيِماً ، أَيْ ( يُضَعِّفُهُ . وتَهَاتَمَا : تَهَاتَرا ) . [ ] ومِمَّا يُسْتَدرَكُ عَلَيه : | الهَتْمَاء مِنَ الكُبُوشِ : الَّتِي انْكَسَرَتْ ثَنَايَاهَا مِنْ أَصْلِهَا ، وانْقَلَعَتْ . | والهَيَاتِمُ ، كَأنَّهُ جَمْعُ الهَيْتَمِ : قَرْيَةٌ بِمِصْرَ مِن أَعْمَالِ الغَرْبِيَّةِ ، وقَدْ وَرَدْتُهَا ، وإِنَّمَا جَمِعَتْ بَمَا حَوْلَهَا مِنَ القُرَى ، وفي النِّسْبَةِ يُرَدُّ إلى المفْرَدِ ، ومِنْ ذِلكَ الشِّهَابُ أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيَّ بنِ حَجَر الهَيْتَمِيُّ ، نَزِيلُ مَكَّةَ ، ويقالُ : هِيَ مَحَلَّةُ أَبِى الهَيْثَمِ ، بالمُثَلَّثَةِ ، فَغَيَّرَتْهَا العَامَّةُ ، وُلِدَ بَهَا في أَوَاخِرِ سَنَة تِسْعٍ وَتِسْعِينَ وَثَمَانِمِئَةٍ ، ومَاتَ بِمَكَّةَ سَنَةَ أَرْبَعٍ وَسَبْعِينَ وتِسْعمِئةٍ . | وبَنُو هُتَيْمٍ ، كَزُبَيْرِ : أَلأَمُ قَبِيلَةٍ مِنَ العَرَب ، وهُمْ يَنْزِلُونَ أَطْرَافَ مِصْرَ ، ويقالُ : إِنَّهُمْ بَطْنٌ مِنَ التُّرابين ، وَقَالَ الحَافَظُ : عَرَبٌ مَسَاكِينُ ، يَسْتَجْدُونَ مِنْ رَكْبِ الشَّامِ . | قَالَ : وَعَامِرٌ ، وأَخُوهُ طَارِقٌ ، ابْنَا الهَيْتَمِ بنِ عَوْفِ بنِ عَمْرِو بنِ كِلاَب بنِ رَبِيعَةَ ، قَتَلَهُمَا الحَنْتَفُ بنُ السَّجْفِ .

| [ ] ومما يستدرك عليه :

##### Türkçe

| ( **هَتَمَ فاهُ يَهْتِمُهُ** ) **هَتْمًا**: (dişlerinin ön kısmını attı; **كَأَهْتَمَهُ** gibi): dişlerini kırdığı zaman; ve **أقْصَمَهُ**: dişinin bir kısmını kırdığı zaman. | ( ve ) **هَتِمَ** (sevinmek gibi: ön dişleri köklerinden kırıldı) özellikle; ve denildi: uçlarından (o hâlde o **أهْتَمُ**dur), **بَيِّنُ الهَتَمِ**; ve ondan hadis: ( (Ebû Ubeyde ön dişleri **أهْتَمَ** idi) ). | ( ve **تَهَتَّم** ) şey: (parçalandı/kırılıp döküldü), Cerîr dedi: % ( Şüphesiz **الأراقِمَ** onun eskisine asla erişmeyecektir % dişleri parçalanmış uluyan bir köpek ) % | ( ve **الهَيْتَمُ** , Haydar gibi: **الحَمْضِ**den bir ağaçtır ) kıvırcık; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve dedi: bu, Şübeyl b. Azra’dan zikredildi; o bir râvî idi; ve Benî Yerbû‘dan bir adam için inşâd etti: % ( **الحَزْنِ**in iki çıkıntısında bitişik bir bahçeyi otladı % karanlık ve kıvırcık **الهَيْتَمِ**den gür ) % | ( **المُثَلَّثَة**de bir lügattir ), ilkinin şöyle demesi daha uygundur:

**المُثَلَّثَةُ** onda bir lügattir. | ( ve **الهَتِمَةُ** , سفينة gibi: **الحَمْضِ**den küçük olan ) ve sanki o, kırılıp parçalanması sebebiyle adlandırılmıştır. | ( ve صاحب ve زبير gibi: iki isimdir ), İbn Sîde dedi: ve ben **هَتيَمْاً**ı, bir ترخيم küçültmesi olarak görüyorum. | ( ve ) **الهُتَامَةُ** , ( ثمامة gibi: şeyden kırılıp parçalanan şey ) Cevherî onu nakletti. | ( ve **الأَهْتَمُ**: Sinân b. ) Sümeyy b. Sinân b. ( **خالِدِ** ) b. Minkar’ın lakabıdır; (çünkü **ثَنِيَّتَهُ** **يَوْمَ الكُلاَبِ** günü **هُتْمَتْ** oldu), Sıhâh’ta olduğu gibi. | ( ve **هَتَمَةُ**: bir yer adıdır, Selmâ dağında, Tayyi’’in iki dağından biri. | ( ve ) denilir: (vurmakla onu **تَهْتيِماً** olarak sürekli **يُهتَّمُهُ**; yani (onu zayıflatır). Ve **تَهَاتَمَا**: birbirlerine sövdüler). [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: | **الهَتْمَاء** koçlardan: ön dişleri kökünden kırılmış ve sökülmüş olan. | **الهَيَاتِمُ**—sanki **الهَيْتَمِ**in çoğulu gibidir—Mısır’da Garbiyye amellerinden bir köydür; ben ona vardım; ancak o, çevresindeki köylerle birlikte çoğul yapılmıştır; nisbetle tekile döndürülür; ve bundan **الشِّهَابُ أَحْمَدُ** b. Muhammed b. Ali b. Hacer **الهَيْتَمِيُّ**, Mekke sakini; ve denilir: o, **أَبِى الهَيْثَمِ** mahallesidir, **المُثَلَّثَة** ile; halk onu değiştirmiştir; sekiz yüz doksan dokuz senesinin sonlarında orada doğdu; ve dokuz yüz yetmiş dört senesinde Mekke’de öldü. | Ve Benû **هُتَيْمٍ**, Zübeyr gibi: Arapların en aşağılık bir kabilesidir; Mısır’ın uçlarında konaklarlar; ve denilir: onlar Turâbîn’den bir koldur; ve Hâfız dedi: yoksul Araplardır; Şam kervanından dilenirler. | Dedi: ve Âmir ve kardeşi Târık, **الهَيْتَمِ** b. Avf b. Amr b. Kilâb b. Rabîa’nın iki oğludur; onları Hantef b. Secef öldürdü.

| [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَتَمَ
هَتَمَ I ( n. ac. هَتْم 1 ),
a.  Struck on the mouth, knocked out the teeth of.

هَتِمَ
هَتِمَ A ( n. ac. هَتَم 4 ),
a.  Had the front-teeth broken off.

هَتَّمَ
هَتَّمَ II ,
a.  Belaboured, trounced, thrashed.

أَهْتَمَ
أَهْتَمَ IV ,
a.  see I .

b.  [ acc. &  Bi ], Suspected of.

تَهَتَّمَ
تَهَتَّمَ V ,
a.  Was broken.

أَهْتَمُ
أَهْتَمُ 14 , ( pl. هُتْم 3 ,  أَهَاْتِمُ 37 ),
a.  Broken-toothed, toothless.

هُتَاْمَة
هُتَاْمَة 24t ,
a.  Piece, bit, fragment.

##### Türkçe

**هَتَمَ**
**هَتَمَ** I ( mastar-ı fiil: **هَتْم** 1 ),
a. Ağıza vurdu, dişlerini düşürdü.

**هَتِمَ**
**هَتِمَ** A ( mastar-ı fiil: **هَتَم** 4 ),
a. Ön dişleri kırılmış oldu.

**هَتَّمَ**
**هَتَّمَ** II ,
a. Dövdü, hırpaladı, patakladı.

**أَهْتَمَ**
**أَهْتَمَ** IV ,
a. I’e bak.

b. [ acc. & Bi ], -den şüphelenildi.

**تَهَتَّمَ**
**تَهَتَّمَ** V ,
a. Kırıldı.

**أَهْتَمُ**
**أَهْتَمُ** 14 , ( çoğulu **هُتْم** 3 , **أَهَاْتِمُ** 37 ),
a. Dişleri kırık, dişsiz.

**هُتَاْمَة**
**هُتَاْمَة** 24t ,
a. Parça, kırıntı, fragman.
