# هتم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هتم

هَتَم فاه يَهْتِمُه هَتْماً: أَلْقى مُقدَّم أَسنانه. والهَتَمُ: انكسارُ
الثنايا من أُصولها خاصة، وقيل: من أَطرْافِها، هَتِم هَتَماً وهو أَهْتَم بيِّن الهَتَم وهَتْماء. والهَتْماءُ من المِعْزى: التي انكسرت ثَنِيَّتُها. وأَهْتَمْتُه إِهْتاماً إِذا كَسَرْت أَسنانه، وأَقْصَمْتُه إِذا كَسَرْتَ بعض سِنِّه، وأَشْتَرْتُه في العيْنِ، حتى قَصِم وهَتِم وشَتِر، وضربه فهتَمَ فاه. وتَهَتَّمت أَسنانُه أَي تكسَّرَت. وفي الحديث: أَن أَبا عبيدة كان أَهْتَمَ الثنايا انقلعت ثناياه يوم أُحُد لما جَذَب بها الزَّرَدَتَين اللتين نَشبِتا في خدّ سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وفي الحديث: نَهى أَن يُضَحَّى بِهَتْماءَ؛ هي التي انكسرت ثناياها من أَصلها وانقلعت. وتَهَتَّم الشيءُ: تكسّر؛ قال جرير:
إِن الأَراقِمَ لن يَنال قَديمَها
كلْبٌ عَوى، مُتَهَتِّمُ الأَسنان
والهُتامة: ما تكَسّر من الشيء.
والهَيْتَم: شجرة من شجر الحَمْض جَعْدة؛ حكى ذلك أَبو حنيفة وقال: ذُكر ذلك عن شُبَيْل بن عَزْرة وكان راويةً؛ وأَنشد لرجل من بني يربوع: رَعَتْ بِقِران الحَزْنِ رَوْضاً مُواصِلاً
عَمِيماً من الظِّلاَّمِ، والهَيْتَمِ الجَعْدِ
(* قوله «بقران» كذا في الأصل والمحكم، والذي في تكملة الصاغاني: بقرار).والأَهتم: لقب سِنان بن سُمَيّ
بن سنان بن خالد بن مِنْقَر لأَنه هُتِمَتْ ثَنِيَّتُه يوم الكُلاب. وهاتِمٌ وهتَيْمٌ: اسمان؛ قال ابن سيده: وأُرى هُتَيْماً تصغير ترخيم.

### Türkçe

**هَتَم** onun ağzını **يَهْتِمُه** **هَتْماً**: ön dişlerinin ön kısmını düşürdü. Ve **الهَتَمُ**:
özellikle kesici dişlerin köklerinden kırılmasıdır; ve denildi ki: uçlarından. **هَتِم** **هَتَماً**; o, **أَهْتَم**dır, **الهَتَم**ı açık (belli) olan; ve **هَتْماء**. Ve **الهَتْماءُ** keçiden: kesici dişi kırılmış olan. Ve **أَهْتَمْتُه** **إِهْتاماً**: dişlerini kırdüğüm zaman; ve **أَقْصَمْتُه**: dişinin bir kısmını kırdığın zaman; ve **أَشْتَرْتُه** gözde; ta ki **قَصِم** ve **هَتِم** ve **شَتِر** oldu. Ve ona vurdu da ağzını **هَتَمَ** etti. Ve dişleri **تَهَتَّمت**: yani kırılıp parçalandı. Ve hadiste: Ebû Ubeyde’nin kesici dişleri **أَهْتَمَ** idi; Uhud günü, Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanağına saplanan iki zırh halkasını onunla çektiği vakit kesici dişleri sökülüp çıktı. Ve hadiste: **هَتْماءَ** ile kurban kesmeyi yasakladı; o, kesici dişleri kökünden kırılmış ve sökülüp çıkmış olandır. Ve şey **تَهَتَّم** etti: kırılıp parçalandı; Cerîr dedi ki:
İnn el-arâkıme len yenâle kadîmehâ
kelbun ‘avâ, mutehettimu’l-esnân
Ve **الهُتامة**: şeyden kırılıp parçalanan şey.
Ve **الهَيْتَم**: **الحَمْض** ağacından, kıvırcık bir ağaçtır; bunu Ebû Hanîfe nakletti ve dedi ki: bu, Şübeyl b. Azre’den zikredildi; o bir râvi idi; ve Yerbû‘ oğullarından bir adam için inşad etti:
Ra‘at bi-qırâni’l-ḥazni rawḍan muwâṣilan
‘amîman mina’ẓ-ẓillâmi, wa’l-**هَيْتَمِ**’l-ja‘di
(* Onun “bقران” sözü: asılda ve el-Muḥkem’de böyle; Sâgânî’nin Tekmilesi’nde olan ise: بقرار). Ve **الأَهتم**: Sinân b. Sumeyy b. Sinân b. Hâlid b. Minkar’ın lakabıdır; çünkü el-Kulâb günü kesici dişi **هُتِمَتْ**. Ve **هاتِمٌ** ve **هتَيْمٌ**: iki isimdir; İbn Sîde dedi ki: ve ben **هُتَيْماً**’ı, terhîm küçültmesi görüyorum.
