# هتم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AA%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AA%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هتم

| ( هَتَمَ فاهُ يَهْتِمُهُ ) هَتْمًا : ( ألقى مقدَّمَ أسنانِهِ ، كَأَهْتَمَهُ ) : إذا كسر أسنانَهُ ، وأقْصَمَهُ : إذا كَسَرَ بعضَ سنِّه . | ( و ) هَتِمَ ( كفرِحَ : انكسرت ثناياهُ ، من أصولها ) خاصَّة ، وقيل : من أطرافها ( فهو أهْتَمُ ) ، بَيِّنُ الهَتَمِ ، ومنه الحديث : ( ( أن أبا عبيدة كان أهْتَمَ الثَّنايا ) ) . | ( وتَهَتَّم ) الشيء : ( تَكَسَّر ) ، قال جرير : % ( إنَّ الأراقِمَ لَنْ يَنَالَ قَديمَهَا % كَلْبٌ عَوَى مُتَهَتِّمُ الأسْنَانِ ) % | ( والهَيْتَمُ ، كحيدرٍ : شجر من الحَمْضِ ) جعدٌ ، حكى ذلك أبو حنيفة ، وقال : ذكر ذلك عن شبيل بن عَزرةَ ، وكان راوية ، وأنشد لرجل من بني يَرْبوعٍ : % ( رَعَتْ بِقِرانِ الحَزْنِ رَوْضًا مُواصِلاً % عَميمًا من الظَّلام والهَيْتَمِ الجَعْدِ ) % | ( لُغة في المُثَلَّثَة ) ، الأولى أن يقول :

المُثَلَّثَةُ لُغَةٌ فِيهِ . | ( والهَتِمَةُ ، كَسَفينَةٍ : الصَّغِيرَةُ مِنَ الحَمْضِ ) ، وكَأَنَّها سُمِّيَتْ ، لِتَكَسُّرِهَا . | ( وَكَصَاحِبٍ ، وَزُبَيْرٍ : اسْمَانِ ) ، قَالَ ابْنُ سِيدَهْ : وأَرَى هَتيَمْاً : تَصْغِيرَ تَرْخِيمٍ . | ( و ) الهُتَامَةُ ، ( كَثُمَامَةٍ : مَا تَكَسَّرَ مِنَ الشَّيءِ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . | ( والأَهْتَمُ : لَقَبُ سِنَانِ بنِ ) سُمَيِّ بنِ سِنان بنِ ( خالِدِ ) بنِ مِنْقَر ؛ ( لأَنَّ ثَنِيَّتَهُ هُتْمَتْ يَوْمَ الكُلاَبِ ) ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ . | ( وَهَتَمَةُ : ع ، بِجَبَلِ سَلْمَى ، أَحَدَ جَبَلَيْ طَيِّءٍ . | ( و ) يُقَالُ : ( مَا زَالَ يُهتَّمُهُ بالضَّرْبِ تَهْتيِماً ، أَيْ ( يُضَعِّفُهُ . وتَهَاتَمَا : تَهَاتَرا ) . [ ] ومِمَّا يُسْتَدرَكُ عَلَيه : | الهَتْمَاء مِنَ الكُبُوشِ : الَّتِي انْكَسَرَتْ ثَنَايَاهَا مِنْ أَصْلِهَا ، وانْقَلَعَتْ . | والهَيَاتِمُ ، كَأنَّهُ جَمْعُ الهَيْتَمِ : قَرْيَةٌ بِمِصْرَ مِن أَعْمَالِ الغَرْبِيَّةِ ، وقَدْ وَرَدْتُهَا ، وإِنَّمَا جَمِعَتْ بَمَا حَوْلَهَا مِنَ القُرَى ، وفي النِّسْبَةِ يُرَدُّ إلى المفْرَدِ ، ومِنْ ذِلكَ الشِّهَابُ أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيَّ بنِ حَجَر الهَيْتَمِيُّ ، نَزِيلُ مَكَّةَ ، ويقالُ : هِيَ مَحَلَّةُ أَبِى الهَيْثَمِ ، بالمُثَلَّثَةِ ، فَغَيَّرَتْهَا العَامَّةُ ، وُلِدَ بَهَا في أَوَاخِرِ سَنَة تِسْعٍ وَتِسْعِينَ وَثَمَانِمِئَةٍ ، ومَاتَ بِمَكَّةَ سَنَةَ أَرْبَعٍ وَسَبْعِينَ وتِسْعمِئةٍ . | وبَنُو هُتَيْمٍ ، كَزُبَيْرِ : أَلأَمُ قَبِيلَةٍ مِنَ العَرَب ، وهُمْ يَنْزِلُونَ أَطْرَافَ مِصْرَ ، ويقالُ : إِنَّهُمْ بَطْنٌ مِنَ التُّرابين ، وَقَالَ الحَافَظُ : عَرَبٌ مَسَاكِينُ ، يَسْتَجْدُونَ مِنْ رَكْبِ الشَّامِ . | قَالَ : وَعَامِرٌ ، وأَخُوهُ طَارِقٌ ، ابْنَا الهَيْتَمِ بنِ عَوْفِ بنِ عَمْرِو بنِ كِلاَب بنِ رَبِيعَةَ ، قَتَلَهُمَا الحَنْتَفُ بنُ السَّجْفِ .

| [ ] ومما يستدرك عليه :

### Türkçe

| ( **هَتَمَ فاهُ يَهْتِمُهُ** ) **هَتْمًا**: (dişlerinin ön kısmını attı; **كَأَهْتَمَهُ** gibi): dişlerini kırdığı zaman; ve **أقْصَمَهُ**: dişinin bir kısmını kırdığı zaman. | ( ve ) **هَتِمَ** (sevinmek gibi: ön dişleri köklerinden kırıldı) özellikle; ve denildi: uçlarından (o hâlde o **أهْتَمُ**dur), **بَيِّنُ الهَتَمِ**; ve ondan hadis: ( (Ebû Ubeyde ön dişleri **أهْتَمَ** idi) ). | ( ve **تَهَتَّم** ) şey: (parçalandı/kırılıp döküldü), Cerîr dedi: % ( Şüphesiz **الأراقِمَ** onun eskisine asla erişmeyecektir % dişleri parçalanmış uluyan bir köpek ) % | ( ve **الهَيْتَمُ** , Haydar gibi: **الحَمْضِ**den bir ağaçtır ) kıvırcık; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve dedi: bu, Şübeyl b. Azra’dan zikredildi; o bir râvî idi; ve Benî Yerbû‘dan bir adam için inşâd etti: % ( **الحَزْنِ**in iki çıkıntısında bitişik bir bahçeyi otladı % karanlık ve kıvırcık **الهَيْتَمِ**den gür ) % | ( **المُثَلَّثَة**de bir lügattir ), ilkinin şöyle demesi daha uygundur:

**المُثَلَّثَةُ** onda bir lügattir. | ( ve **الهَتِمَةُ** , سفينة gibi: **الحَمْضِ**den küçük olan ) ve sanki o, kırılıp parçalanması sebebiyle adlandırılmıştır. | ( ve صاحب ve زبير gibi: iki isimdir ), İbn Sîde dedi: ve ben **هَتيَمْاً**ı, bir ترخيم küçültmesi olarak görüyorum. | ( ve ) **الهُتَامَةُ** , ( ثمامة gibi: şeyden kırılıp parçalanan şey ) Cevherî onu nakletti. | ( ve **الأَهْتَمُ**: Sinân b. ) Sümeyy b. Sinân b. ( **خالِدِ** ) b. Minkar’ın lakabıdır; (çünkü **ثَنِيَّتَهُ** **يَوْمَ الكُلاَبِ** günü **هُتْمَتْ** oldu), Sıhâh’ta olduğu gibi. | ( ve **هَتَمَةُ**: bir yer adıdır, Selmâ dağında, Tayyi’’in iki dağından biri. | ( ve ) denilir: (vurmakla onu **تَهْتيِماً** olarak sürekli **يُهتَّمُهُ**; yani (onu zayıflatır). Ve **تَهَاتَمَا**: birbirlerine sövdüler). [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: | **الهَتْمَاء** koçlardan: ön dişleri kökünden kırılmış ve sökülmüş olan. | **الهَيَاتِمُ**—sanki **الهَيْتَمِ**in çoğulu gibidir—Mısır’da Garbiyye amellerinden bir köydür; ben ona vardım; ancak o, çevresindeki köylerle birlikte çoğul yapılmıştır; nisbetle tekile döndürülür; ve bundan **الشِّهَابُ أَحْمَدُ** b. Muhammed b. Ali b. Hacer **الهَيْتَمِيُّ**, Mekke sakini; ve denilir: o, **أَبِى الهَيْثَمِ** mahallesidir, **المُثَلَّثَة** ile; halk onu değiştirmiştir; sekiz yüz doksan dokuz senesinin sonlarında orada doğdu; ve dokuz yüz yetmiş dört senesinde Mekke’de öldü. | Ve Benû **هُتَيْمٍ**, Zübeyr gibi: Arapların en aşağılık bir kabilesidir; Mısır’ın uçlarında konaklarlar; ve denilir: onlar Turâbîn’den bir koldur; ve Hâfız dedi: yoksul Araplardır; Şam kervanından dilenirler. | Dedi: ve Âmir ve kardeşi Târık, **الهَيْتَمِ** b. Avf b. Amr b. Kilâb b. Rabîa’nın iki oğludur; onları Hantef b. Secef öldürdü.

| [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
