# هثمل (ه-ث-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AB%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AB%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ث - م - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AB%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَثْملة: الفساد والاختلاط.
هجل: الهَجْل: المطمئن من الأَرض نحو الغائط. الأَزهري: الهَجْل الغائط يكون منفرجاً بين الجبال مطمئنّاً مَوْطِئه صُلْب، والجمع أَهْجال وهِجال وهُجول؛ قال أَبو زُبيد:
تحنُّ للظِّمْءِ مما قد أَلَمَّ بها
بالهَجْل منها كأَصْوات الزَّنابير
قال ابن بري: والذي في شعره الزَّنانِير، بالنون، وهي الحصى الصِّغار؛ فأَما قوله:
لها هَجَلاتٌ سَهْلة، ونِجادُها
دَكادِكُ لا تُؤْبي بهنّ المَراتِعُ
فزعم أَبو حنيفة أَنه جمع هَجْل؛ قال ابن سيده: وردّ عليه ذلك بعض اللغويين وقال: إِنما هو جمع هَجْلة، قال: يقال هَجْل وهَجْلة كما يقال سَلّ وسَلَّة وكَوٌّ وكَوَّة، وأَنا لا أَثِق بهَجْلة ولا أَتَيَقَّنها، وإِنما هَجْل وهَجَلات عندي من باب سُرادِق وسُرادِقات وحَمَّام وحمَّامات، وغير ذلك من المذكر المجموع بالتاء. والهَجِيل من الأَرض: كالهَجْل؛ قال ابن الأَعرابي: الهَجْل ما اتسع من الأَرض وغَمَضَ؛ قال أَبو النجم: والخيلُ يَرْدِين بهَجْل هاجِلِ
فَوارِطاً، قُدَّام زَحْفٍ رافِلِ
والهَجْل والهَبْرُ: مطمئن يُنْبِت وما حَوْله أَشدّ ارتفاعاً، وجمعه هُجول وهُبور. وأَهْجَل القومُ فهُم مُهْجِلون.
والهَجِيلُ: الحوْض الذي لم يحكم عمَله.
والهَجُول: البَغِيُّ من النساء. والهَجُول من النساء: الواسعة، وقيل: الفاجِرة؛ وقوله أَنشده ثعلب:
عُيون زَهاها الكُحْل، أَما ضَمِيرُها
فعَفٌّ، وأَما طَرْفُها فهَجُول
قال ابن سيده: عندي أَنه الفاجِر؛ وقال ثعلب هنا: إِنه المطمئن من الأَرض، وهو منه خطأ. والهَوْجَل من النساء
(* قوله «والهوجل من النساء إلخ»
قال في شرح القاموس: وشدده الشاعر للضرورة): كالهَجُول:
قلت تعلَّق فَيْلَقاً هَوْجَلاَّ
والهَوْجَل: المفازة الذاهبة في سيرها. والهَوْجَل: المفازة البعيدة التي ليست بها أَعلام. والهَوْجَل: الأَرض التي لا مَعالم بها، وقال يحيى بن نُجيم: الهَوْجل الطريق الذي لا علم به، وأَنشد:
إِليك، أَميرَ المؤمنين، رَمَتْ بنا
هُمومُ المُنَى، والهَوْجَل المُتَعَسِّف
ويقال: فَلاةٌ هَوْجَل إِذا لم يهتدوا بها؛ وقال في ترجمة قسا: وهَجْلٍ من قَساً ذَفِرِ الخُزامى،
تهادى الجِرْبِياءُ به الحَنِينا
(* قوله «وهجل من قساً إلخ» تقدم في مادة ذفر بلفظ:
بهجل من قساً ذفر الخزامى، * تداعى الجربياء به حنينا).
وقال: الهَجْل المطمئن من الأَرض، والهَوْجَل الأَرض التي لا نبت فيها؛ وقال ابن مقبل:
وجَرْداءَ خَرْقاءِ المَسارِح هَوْجَلٍ،
بها لاسْتِداء الشَّعْشَعانات مَسْبَحُ
والهَوْجَل: الأَرض تأْخذ مرَّة هكذا ومرّة هكذا، وفي المحكم: أَرض هَوْجَل تأْخذ مرّة كذا ومرّة كذا. والهَوْجَل: الناقة السريعة الذاهبة في سيرها، وقيل: هي الناقة التي كأْنَّ بها هَوَجاً من سرعتها؛ قال الكميت: وبعد إِشارتهم بالسِّيا
طِ هَوْجاء ليلتَها هَوْجَل
(* قوله «وبعد اشارتهم» في التكملة: وقبل اشارتهم).
أَي في ليلتها. وناقة هَوْجَل: للسريعة الوَسْاع، وأَرض هَوْجَل مشتق منه؛ قال جندل:
والآلُ في كلِّ مُرادٍ هَوْجَلِ،
كأَنَّه بالصَّحْصَحان الأَنْجَلِ
قُطْنٌ سُخام بأَيادِي غُزَّلِ
والهَوْجَل: الدليل الحاذِق. والهَوْجَل: البطيء المُتَواني الثقيلُ الوَخِم، وقيل: هو الأَحمق. والهَوْجَل: الرجل الذاهِب في حُمْقِه. ومشيٌ هَوْجَل: مُسْترخ؛ قال العجاج:
في صَلَبٍ لَدْنٍ ومَشْيٍ هَوْجَلِ
وهَجَّلْت بالرجل: أَسمعته القبيحَ وشتَمْته. أَبو زيد: هَجَّلْت الرجلَ وبالرجل تَهْجِيلاً وسَمَّعْت به تسميعاً إِذا أَسمعته القبيح وشتمته. ابن بُزُرْج: لا تَهَجَّلنّ في أَعراض الناس أَي لا تَقَعَنّ فيهم. والهَوْجَل: الرجل الأَهْوَج؛ وقال أَبو كبير:
فأَتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مُبَطَّناً
سُهُداً، إِذا ما نام لَيلُ الهَوجلِ
والمُهْجَل: المُهْمَل. ومالٌ مُهْجَل ومُسْجَل إِذا كان مُضَيَّعاً مُخَلّى. وهَجَلَتِ المرأَة بعينها ورَمَشَت وغَيَّقَت ورَأْرَأَتْ إِذا أَدارتها بغَمْزِ الرجل. والهَوْجَل: أَنْجَر السفينة. والهَوْجَل: بَقايا النُّعاس. ابن الأَعرابي: هَوْجَلَ الرجلُ إِذا نام نومة خفيفة؛ وأَنشد: إِلاَّ بقايا هَوْجَل النعاسِ
والهاجِلُ: النائم. والهاجِلُ: الكثير السفَر.
وهَجَل بالقَصَبَة وغيرها إِذا رمى بها، وأَما الذي في الحديث: أَن النبي،
صلى الله عليه وسلم، دخل المسجد وإِذا فِتْية من الأَنصار يَذْرَعون المسجد بقصَبة فأَخذ القَصَبَة فهَجَل بها أَي رمى بها؛ قال أَبو منصور: لا أَعرف هَجَل بمعنى رمى، ولكن يقال نَجَل وزَجَل بالشيء رمى به. وهَجْنْجَل: اسم، وقد كنوا بأَبي الهَجَنْجَل؛ قال:
ظلَّت وظَلَّ يومُها حَوْبَ حَلِ،
وظَلَّ يومٌ لأَبي الهَجَنْجَلِ
أَي وظلَّ يومُها مقولاً فيه حَوْبَ حَلِ؛ قال ابن جني: دخول لام التعريف في الهَجَنْجَل مع العلمية يدل أَنه في الأَصل صفة كالحرث والعباس (*
ومما يستدرك عليه ما في التهذيب ونصه: وامرأَة مهجلة وهي التي افضى قبلها ودبرها؛ وقال الشاعر:
ما كان اهلاً اين يكذب منطقي * سعد بن مهجلة
العجان فليق).

##### Türkçe

**الهَثْملة**: bozulma ve karışma.

هجل: **الهَجْل**: yerin, **الغائط**’a doğru olan alçak (çukur) kısmı. el-Ezherî: **الهَجْل** **الغائط**tır; dağlar arasında açık (geniş) olur, yeri alçak, basılan yeri serttir. Çoğulu **أَهْجال** ve **هِجال** ve **هُجول**’dür; Ebû Zübeyd dedi ki:

Susuzluğa özlem duyar, ona gelip çatan şeyden dolayı
onda **الهَجْل** ile, **الزَّنابير** sesleri gibi

İbn Berrî dedi ki: Onun şiirinde olan **الزَّنانِير**’dir, **النون** ile; o, küçük çakıl taşlarıdır; ama onun sözü:

Onun **هَجَلات**’ı kolaydır, ve yüksek yerleri
tümseklerdir; otlaklar onlarla (onlar sebebiyle) engellenmez

Ebû Hanîfe, onun **هَجْل**’in çoğulu olduğunu iddia etti; İbn Sîde dedi ki: Bazı lugatçılar ona bunu reddetti ve dedi ki: O ancak **هَجْلة**’nin çoğuludur. Dedi ki: **هَجْل** ve **هَجْلة** denir; tıpkı **سَلّ** ve **سَلَّة** denildiği gibi ve **كَوٌّ** ve **كَوَّة**. Ben **هَجْلة**’ye güvenmem ve onu kesinleştirmem; benim yanımda ancak **هَجْل** ve **هَجَلات**; **سُرادِق** ve **سُرادِقات** ve **حَمَّام** ve **حمَّامات** babındandır ve bunun dışındaki, **التاء** ile çoğul yapılmış müzekkerdendir. Yerden **الهَجِيل**: **الهَجْل** gibidir; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهَجْل** yerden genişleyip alçalan şeydir; Ebû’n-Necm dedi ki:

Atlar, **هَجْل** **هاجِل**’de düşürürler
önden, sürünen bir yürüyüşün önünde, sürüklenen

**الهَجْل** ve **الهَبْرُ**: alçak bir yer; bitirir, ve onun çevresi daha şiddetli yükselmiştir; çoğulu **هُجول** ve **هُبور**’dur. Kavim **أَهْجَل** etti; artık onlar **مُهْجِلون**’dur.

**الهَجِيلُ**: yapımı sağlamlaştırılmamış havuz.

**الهَجُول**: kadınlardan fahişe. Kadınlardan **الهَجُول**: geniş (olan); ve denildi ki: günahkâr (fâcir); Sa‘leb’in okuduğu sözü:

Gözler; sürme onları süsledi; ama içi
iffetlidir; ama bakışı **هَجُول**’dür

İbn Sîde dedi ki: Benim yanımda o, günahkârdır; Sa‘leb burada dedi ki: O, yerin alçak kısmıdır; bu, ondan bir hatadır. Kadınlardan **الهَوْجَل**
(* onun sözü: «والهوجل من النساء إلخ» Kāmûs şerhinde dedi ki: Şair onu zaruret için şeddeli yaptı): **الهَجُول** gibidir:

Dedim: bir orduya ilişti, **هَوْجَلاَّ**

**الهَوْجَل**: yürüyüşünde giden çöl. **الهَوْجَل**: içinde işaretler olmayan uzak çöl. **الهَوْجَل**: alametleri olmayan yer; Yahyâ b. Nüceym dedi ki: **الهَوْجل** alameti olmayan yoldur; ve okudu:

Sana, müminlerin emîri, attı bizi
ümidlerin kaygıları ve zorla giden **الهَوْجَل**

Ve denir: **فَلاةٌ هَوْجَل**; onda yol bulamadıklarında. Ve Kasâ tercümesinde dedi ki:

Kasâ’dan **هَجْل** ve **ذَفِرِ الخُزامى**;
**الجِرْبِياءُ** onda **الحَنِينا** ile salınır

(* onun sözü: «وهجل من قساً إلخ» **ذفر** maddesinde şu lafızla geçti:
Kasâ’dan **بهجل** **ذفر الخزامى**، * **تداعى الجربياء به حنينا**).

Ve dedi ki: **الهَجْل** yerin alçak kısmıdır; **الهَوْجَل** ise içinde bitki olmayan yerdir; İbn Mukbil dedi ki:

Çıplak, yırtık; otlakları **هَوْجَل** olan,
onda **الشَّعْشَعانات**’ın yüzmesi için bir yüzme yeri vardır

**الهَوْجَل**: yer; bir defa şöyle, bir defa böyle alır. Ve **المحكم**’de: **أَرض هَوْجَل**; bir defa şöyle, bir defa böyle alır. **الهَوْجَل**: yürüyüşünde giden hızlı deve; ve denildi ki: o, hızından dolayı sanki onda bir **هَوَج** varmış gibi olan devedir; el-Kumeyt dedi ki:

Ve onların işaretlerinden sonra, **السِّيا**
t ile, gecesi **هَوْجَل** olan **هَوْجاء**

(* onun sözü: «وبعد اشارتهم» **التكملة**’de: ve onların işaretlerinden önce).

Yani, onun gecesinde. **ناقة هَوْجَل**: hızlı, geniş adımlı olan içindir; ve **أَرض هَوْجَل** ondan türemiştir; Cündel dedi ki:

Serap, her istenen yerde **هَوْجَل**’dir,
sanki o, **الصَّحْصَحان الأَنْجَل** ile
eğiricilerin ellerinde isli pamuktur

**الهَوْجَل**: usta kılavuz. **الهَوْجَل**: ağır, gevşek, tembel, ağırkanlı, bıktırıcı; ve denildi ki: o, ahmaktır. **الهَوْجَل**: ahmaklığında giden adam. **مشيٌ هَوْجَل**: gevşek; el-‘Accâc dedi ki:

Sert bir (zemin) üzerinde, yumuşak; ve **مَشْيٍ هَوْجَلِ**

**هَجَّلْت** adamla: ona çirkini işittirdim ve onu sövdüm. Ebû Zeyd: **هَجَّلْت** adamı ve adamla **تَهْجِيلاً**; ve **سَمَّعْت** onunla **تسميعاً**; ona çirkini işittirdiğinde ve sövdüğünde. İbn Buzurc: insanların ırzları hakkında sakın **تَهَجَّلنّ**; yani onlara sakın düşmeyin.

**الهَوْجَل**: **الأَهْوَج** adam; Ebû Kebîr dedi ki:

Onu getirdi; kalbi ürkek, içi dolu,
uykusuzluklar; **الهَوجل** gecesi uyuduğu zaman

**المُهْجَل**: ihmal edilmiş. **مالٌ مُهْجَل** ve **مُسْجَل**: zayi edilmiş, bırakılmış olduğunda. Kadın gözünü **هَجَلَت** ve kırptı ve **غَيَّقَت** ve **رَأْرَأَتْ**: erkeğin göz kırpmasıyla onu çevirdiğinde. **الهَوْجَل**: geminin **أَنْجَر**’i. **الهَوْجَل**: uyuklamanın kalıntıları. İbnü’l-A‘râbî: adam **هَوْجَلَ** etti; hafif bir uyku uyuduğunda; ve okudu:

Ancak, uykunun **هَوْجَل** kalıntıları

**الهاجِلُ**: uyuyan. **الهاجِلُ**: çok yolculuk eden.

**هَجَل** etti, kamışla ve başkasıyla: onunla attığında. Ama hadiste olan: Peygamberin, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, mescide girdiği; bir de Ensar’dan gençler, mescidi bir kamışla ölçüyorlardı; kamışı aldı ve onunla **هَجَل** etti; yani onunla attı. Ebû Mansûr dedi ki: **هَجَل**’i “attı” manasında bilmem; fakat **نَجَل** ve **زَجَل** denir, bir şeyle: onunla attı.

**هَجْنْجَل**: bir isimdir; ve **أَبي الهَجَنْجَل** ile künyelenmişlerdir; dedi ki:

Günü, **حَوْبَ حَلِ** diye söylenir olarak sürdü;
ve **أَبي الهَجَنْجَلِ** için bir gün sürdü

Yani, günü, hakkında **حَوْبَ حَلِ** denilir olarak sürdü. İbn Cinnî dedi ki: **الهَجَنْجَل**’de, özel isimlik ile birlikte **لام**-ı tarifin girişi, onun aslında **الحرث** ve **العباس** gibi bir sıfat olduğuna delalet eder
(* ve ona ek olarak istidrâk edilen şey: **التهذيب**’de olan ve metni: **امرأَة مهجلة**; o, önü ve arkası açılmış olandır; şair dedi ki:
**ما كان اهلاً اين يكذب منطقي * سعد بن مهجلة
العجان فليق**).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AB%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( الهَثْمَلَةُ ) ، بِالمُثَلَّثَة ، أَهْمَلَهُ | الجَوْهَرِيُّ والصّاغاني ، وَفِي | اللِّسان : هُوَ ( الفَسادُ والاخْتِلَاطُ ) . | |

##### Türkçe

| ( **الهَثْمَلَةُ** ) , **بِالمُثَلَّثَة** , onu el-Cevherî ve es-Sâğânî ihmâl etti; ve Lisân’da: o, ( **الفَسادُ والاخْتِلَاطُ** )dır. | |
