# هجدم (ه-ج-د-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ج - د - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

الهاء والجيم
**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine (karşı) **تَجَهْضَمَ** etti; yani: göğsüyle onların üzerine yükseldi. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan deve; yani: iki yanı geniş. Aynı şekilde adam da.
Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: Mızraklar **اسْجهرَّتِ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir örtülü vadide, **مُسْجَهِرٍّ** (olan) bir **رفرف**

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından. Ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni onların **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onların şiddetleri ve belaları.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri (cüsseli) olan. Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir
Atından aslan: **أبا فِراسِ**

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsi)nde de (kullanılır). Dedi ki: **يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا** Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: Kavim **أجْرَهدَّ** etti: kastı kastettiler. Ve yol **اجرهدَّ**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabda ondan serabda bir serabın burnu
Göründüğü vakit, yükleri olan iki hörgüçlü bir **دُهانِـجٌ**
Serabda dağın uçlarını, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra benzetti.
Ve **الدَّهْنَجُ**: yeşil çakıl; ondan yüzük taşları kazınır; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda; denir ki: ata binen ilk kimse Âdem’in oğlu.
Katil; kardeşinin üzerine حمل etti de bir atı azarladı ve dedi: **هجِ الدّم**; sonra diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** üzerine kısalttılar.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: Develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
**يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا**

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
**"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"**
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi; sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan bir topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.
Ve **هَمْلَجْ**: ve **مُهَمْلَجٌ** yer: nazlı, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
**"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هِجْدَمْ: زجر للفَرَس، وقال كراع: إِنما هو هِجْدُمّْ. بكسر الهاء وسكون الجيم وضمّ الدال وشدّ الميم، وبعضهم يُخَفّف الميمَ. وإِجْدَمُوهِجْدَمْ على البدل كلاهما: من زجر الخيل إِذا زُجَرت لتمضِي؛ قال الليث: الهِجْدَمُ
لغة في إِجْدَمْ في إِقْدامِك الفَرس وزَجرِكَه. يقال: أَوَّلُ مَن ركبَ الفرسَ ابنُ آدمَ القاتِلُ حَمَلَ على أَخيه فزَجرَ فرساً وقال: هِجِ الدَّمَ، فلما كثر على الأَلسنة اقتصر على هِجْدَمْ وإِخْدَمْ.

##### Türkçe

**هِجْدَمْ**: at için bir azarlama (sürme nidası); Kırâ‘ dedi ki: O ancak **هِجْدُمّْ**’dur. **الهاء**’nın kesresi, **الجيم**’in sükûnu, **الدال**’ın zammı ve **الميم**’in şeddelenmesiyle; bazısı **الميم**’i hafifletir.

**وإِجْدَمُوهِجْدَمْ** bedel üzere ikisi de: atları sürmekten; yürüsün diye azarlanıp sürüldüğü zaman. Leys dedi ki: **الهِجْدَمُ**, atı ileri sürmen ve onu azarlayıp sürmen hususunda **إِجْدَمْ**’de bir dildir (lehçedir). Denilir: ata binen ilk kimse, Âdem’in oğlu, katil olan (kişidir); kardeşinin üzerine hamle etti de bir atı azarlayıp sürdü ve dedi ki: **هِجِ الدَّمَ**; diller üzerinde çoğalınca **هِجْدَمْ** ve **إِخْدَمْ** üzerine iktisar edildi (kısaltıldı).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( هِجْدَمْ ، بكسر الهاء ) وفتح الدال ، أهمله الجوهري ، وقال الليث : ( لغة في إجْدَمْ ، في إقدامك الفرس ) وزَجْرِكَهُ ، ولو قال : هِجْدَمْ ،

كَدِرْهَمٍ : زَجْرٌ لِلْفَرَسِ ، لَغَةٌ فِي إِجْدَمْ ، كَانَ أَلْيَقَ فِي الاخْتَصَارِ . | وكِلاَهُمَا عَلَى البَدَلِ ، مِنْ زَجْر الخَيْلِ إذاَ زُجِرَتْ لِتَمْضِيَ ، وَقَالَ كُرَاعٌ : إِنَّمَا هُوَ : هِجْدُمُّ ، بِضَمِّ الدِّالِ وشَدِّ المِيمِ ، وبَعْضُهُمْ يُخَفِّفُ المِيمَ ، قَالَ اللَّيْثُ : ( يُقَالُ : أَوَّلُ مَنْ رَكِبَهُ ابْنُ آدَمَ القَاتِلُ ، حَمَلَ عَلَى أخِيهِ ، فَزَجَرَ الفَرَسَ ، فَقَالَ : هِجِ الدَّمَ ، فَخُفِّف ) لَمَّا كَثُرَ عَلَى الأَلْسِنَةِ ، واقْتُصِرَ عَلَى : هِجْدَمْ ، وإجْدَمْ .

##### Türkçe

| (**هِجْدَمْ**; **الهاء**’nın kesresiyle) ve **الدال**’ın fethasıyla; el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: “(**إجْدَمْ**’de bir lugattır; ‘atı sürmende’ ve onu azarlamanda).” Eğer “**هِجْدَمْ**,

**كَدِرْهَمٍ**: ata azarlama; **إِجْدَمْ**’de bir lugat” deseydi, ihtisarda daha uygun olurdu. | Ve ikisi de bedel üzerinedir; atları, yürüsünler diye azarlama cinsindendir, azarlanıp yürümeleri için. Kurâ‘ dedi ki: “Ancak o, **هِجْدُمُّ**’dur; **الدِّالِ**’ın zammıyla ve **المِيمِ**’in şeddelenmesiyle.” Bazıları **المِيمَ**’i hafifletir. Leys dedi ki: “Denilir ki: ‘Ona binen ilk kimse, Âdem’in oğlu olan katildir; kardeşine حمل etti; atı azarladı da dedi ki: **هِجِ الدَّمَ**; sonra hafifletildi’ ” diller üzerinde çoğalınca; ve **هِجْدَمْ** ve **إجْدَمْ** üzerine iktisar edildi.
