# هجد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هجد

هَجَدَ يَهْجُدُ هُجوداً وأَهْجَدَ: نام. وهَجَد القوم هُجُوداً: نامُوا. والهاجِدِ: النائِمُ. والهاجِد والهَجُود: المُصَلي بالليل، والجمع هُجودٌ وهُجّد؛ قال مرة بن شيبان:
أَلا هَلَكَ امْرُؤٌ قامَتْ عليه،
بِجَنْبِ عُنَيْزَةَ، البَقَرُ الهُجُودُ
وقال الحطيئة:
فَحَيَّاكِ وُدٌّ ما هداكِ لِفِتْيَةٍ
وخُوصٍ، بأَعلى ذِي طُوالة، هُجَّدِ
وكذلك المُتَهَجِّدِ يكون مُصَلِّباً. وتَهَجَّدَ القوم: استيقظوا للصلاة أَو غيرها؛ وفي التنزيل العزيز: ومن الليل فَتَهَجَّدْ به نافلةً لك؛ الجوهري: هَجَدَ وتهَجَّدَ أَي نام ليلاً. وهَجَدَ وتَهَجَّدَ أَي سَهِرَ، وهو من الأَضدادِ، ومنه قيل لصلاة الليل: التَّهَجُّدُّ. والتهْجِيدُ: التَّنْويمُ؛ قال لبيد يصف رفيقاً له في السفر غلبه النعاس: ومَجُودٍ من صبُاباتِ الكَرَى،
عاطِفِ النُّمْرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ
قلتُ: هَجِّدْنا فقد طالَ السُّرَى،
وقَدَرْنا إِن خَنا الدَّهْر غَفَلْ
كأَنه قال نَوِّمْنا فإِنَّ السُّرَى طالَ حتى غَلَبنا النومُ. والمَجُودُ: الذي أَصابه الجَوْدُ من النعاس مِثْلُ المَجُودِ الذي أَصابَه الجَوْدُ من المَطر؛ يقول: هو مُنَعَّمٌ مُتْرَفٌ فإِذا صار في السفر تَبَذَّلَ وتَبَذُّلُه صَبْرُهُ على غير فراش ولا وِطاء. ابن بُزرُج: أَهْجَدْتُ الرجل أَنَمْتُه وهَجَّدْتُه أَيْقَطْتُه. وقال غيره: هَجَّدْتُ الرجل أَنمتُه، وأَهْجَدْتُه: وجدته نائماً. ابن الأَعرابي: هَجَّدَ الرجل إِذا صلَّى بالليل، وهَجَدَ إِذا نام بالليل. وقال غيره: وهَجَدَ إِذا نام وذلك كله في آخر الليل؛ قال الأَزهري: والمعروف في كلام العرب أَن الهاجد هو النائم. وهَجَدَ هُجوداً إِذا نام. وأَما المُتَهَجِّدُ، فهو القائم إِلى الصلاة من النوم، وكأَنه قيل له مُتَهَجِّد لإِلقائه الهُجُود عن نفسه، كما يقال للعابد مُتَحَنِّثٌ لإِلقائه الحِنْثَ عن نفسه. وفي حديث يحيى بن زكريا، عليهما السلام: فنظر إِلى مُتَهَجِّدي بيت المقدس أَي المصلِّين بالليل. يقال: تهجَّدت إِذا سَهِرْت وإِذا نِمْت، وهو من الأَضداد. وأَهْجَدَ البعيرُ: وضع جرانَه على الأَرض.

### Türkçe

**هَجَدَ** **يَهْجُدُ** **هُجوداً** ve **أَهْجَدَ**: uyudu. Ve **هَجَد** kavim **هُجُوداً**: uyudular. Ve **الهاجِدِ**: uyuyan. Ve **الهاجِد** ve **الهَجُود**: geceleyin namaz kılan; çoğulu **هُجودٌ** ve **هُجّد**’dür; Merre b. Şeybân dedi ki:
Acaba helâk oldu mu, üzerine kalktı,
‘Unayze’nin yanında, **البَقَرُ الهُجُودُ**.

Ve Hutay’e dedi ki:
Seni selâmladı bir sevgi; seni delikanlılara kim hidayet etti,
Ve **خُوصٍ**’a; Zî Tuvâle’nin yukarısında, **هُجَّدِ**.

Ve كذلك **المُتَهَجِّدِ** (de) **مُصَلِّباً** olur. Ve **تَهَجَّدَ** kavim: namaz için yahut başkası için uyandılar; ve aziz tenzilde: “Ve geceden, onunla **فَتَهَجَّدْ**; senin için bir nafile olarak”; Cevherî: **هَجَدَ** ve **تهَجَّدَ** yani geceleyin uyudu. Ve **هَجَدَ** ve **تَهَجَّدَ** yani uykusuz kaldı; o, zıt anlamlılardandır; ondan dolayı gece namazına **التَّهَجُّدُّ** denildi. Ve **التهْجِيدُ**: uyutma; Lebîd, yolculukta kendisini uyuklama bastıran bir arkadaşını vasfederek dedi ki:
Ve **مَجُودٍ**’dan, uyku ağırlıklarının taşmalarından,
Yastıkları çeviren; **صَدْقِ المُبْتَذَلْ**.
Dedim: **هَجِّدْنا**; çünkü gece yürüyüşü uzadı,
Ve takdir ettik: eğer zaman hıyanet ederse, gaflet (vardır).

Sanki dedi: Bizi uyut; çünkü gece yürüyüşü uzadı, ta ki uyku bize galip geldi. Ve **المَجُودُ**: kendisine, yağmurdan **الجَوْدُ** isabet eden **المَجُودِ** gibi, uyuklamadan **الجَوْدُ** isabet eden kimsedir; diyor ki: o, nimet içinde, müreffeh; sonra yolculukta olunca sadeleşir; ve onun sadeleşmesi, döşeksiz ve yataksız sabretmesidir. İbn Büzruc: **أَهْجَدْتُ** adamı: onu uyuttum; ve **هَجَّدْتُه**: onu uyandırdım. Ve başkası dedi: **هَجَّدْتُ** adamı: onu uyuttum; ve **أَهْجَدْتُه**: onu uyur buldum. İbnü’l-A‘râbî: **هَجَّدَ** adam, geceleyin namaz kıldığı zaman; ve **هَجَدَ**, geceleyin uyuduğu zaman. Ve başkası dedi: ve **هَجَدَ** uyuduğu zaman; ve bu, hepsi gecenin sonundadır; Ezherî dedi: ve Arapların sözünde bilinen, **الهاجد**’in uyuyan olduğudur. Ve **هَجَدَ** **هُجوداً**: uyuduğu zaman. Amma **المُتَهَجِّدُ**: uykudan namaza kalkan kimsedir; sanki ona **مُتَهَجِّد** denildi, **الهُجُود**’u kendinden atması sebebiyle; nitekim âbide, günahı kendinden atması sebebiyle **مُتَحَنِّثٌ** denildiği gibi. Ve Yahyâ b. Zekeriyyâ hadîsinde, ikisine de selâm olsun: “Beytü’l-Makdis’in **مُتَهَجِّدي**’ne baktı” yani geceleyin namaz kılanlara. Denir: **تهجَّدت**: uykusuz kaldığın zaman ve uyuduğun zaman; o, zıt anlamlılardandır. Ve **أَهْجَدَ** deve: çenesini yere koydu.
