# هجرس (ه-ج-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ج - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**
**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine; yani: göğsüyle onların üzerine yükseldi. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan deve; yani: iki yanı geniş; aynı şekilde adam.
Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: Mızraklar **اسْجهرَّتِ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir vadinin içinde, **مُسْجَهِرٍّ** (olan), dalgalanan

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından; ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni kendi **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onun şiddetleri ve onun musibetleri.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri cüsseli olan. Aslanı vasfederken dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir
Kendisinin atından aslan: **أبا فِراسِ**

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsi)nde de (kullanılır). Dedi ki: **يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا** Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte hızlı gitme.

**جرهد**: Kavim **أجْرَهدَّ**: kastı kastettiler. Ve yol **اجرهدَّ**; yani: sürdü, devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabın içinde, ondan, serabın içinde, serabın burnu
Göründüğü zaman: yükleri olan, iki yanı (yük)lü **دُهانِـجٌ**
Serabda, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra, dağın uçlarını andıran.
Ve **الدَّهْنَجُ**: yeşil çakıl; ondan yüzük taşları kazınır; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu sürmende; denilir ki: ata binen ilk kişi Âdem’in oğludur.
Katil; kardeşinin üzerine حمل etti; bir atı sürdü ve dedi: **هجِ الدّم**; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** üzerine kısalttılar.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: Develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
İşlemeli bir kuyruğu olanı, **هَبْرَجا** olarak, izlerler

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denilir ki: o ketendendir. Dedi ki:
"Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz"
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denilir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.
Ve **هَمْلَجْ** olmuştur. Ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
"**قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا**"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهِجْرِسُ بالكسر: الثعلبُ. ويقال: الهَجارِسُ جميع ما تعسَّسَ من السباع ما دون الثعلب وفوق اليربوع.

##### Türkçe

**الهِجْرِسُ** kesre ile: tilki. Ve denilir: **الهَجارِسُ**, yırtıcılardan gece dolaşanların hepsi; tilkiden aşağı ve **اليربوع**’dan yukarı olan.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهِجْرِسُ، بالكسر: ولد الثعلب، وعَمَّ بعضهم به نَوْعَ الثعالب: واستعاره الحطيئة للفرزدق فقال:
أَبْلِغ بَني عَبْسٍ، فإِنَّ نِجارَهُمْ
لُؤْمٌ، وإِنَّ أَباهُمُ كالهِجْرِسِ
وروي عن المفضل أَنه قال: الهقالِس والهَجارِسُ الثعالب، وأَنشد: وتَرَى المَكَاكِيَ بالهَجِيرِ نحيبُها،
كُدْرٌ بَواكِرُ، والهَجارِس تَنْحَبُ
وقيل: الهَجارِسُ جميع ما تَعَسَّسَ من السِّباع ما دون الثعلب وفوق اليَرْبوع؛ قال الشاعر:
بعَيْنَيْ قَطامِيٍّ نَما فوْقَ مَرْقَبٍ،
غَدَّا شَبِماً يَنْقَضُّ بين الهَجارِسِ
الليث: الهِجْرِسُ من أَولاد الثعالب، قال: وقد يوصف به اللئيم؛ وأَنشد: وهِجْرِس مَسْكَنُه الفَدافِدُ
وقال: رَمَتْني الأَيام عن هَجارِسِها أَي شدائدها. وفي الحديث: أَن عُيَيْنَة بن حصن مدَّ رجليه بين يدي سيدنا رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، فقال له فلان: يا عَيْنَ الهِجْرِسِ، أَتَمُدُّ رجليك بين يدي رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؟ الهِجْرِس: ولد الثعلب. والهِجْرِس أَيضاً: القِرْد. أَبو مالك: أَهل الحجاز يقولون الهِجْرِس القرْد، وبنو تميم يجعلونه الثعلب. والهِجْرسُ: اسم:

##### Türkçe

**الهِجْرِسُ**, kesre ile: tilkinin yavrusu; bazıları onu tilkilerin bir türü hakkında genelleştirdi:

Hutay’e onu Ferazdak için ödünç aldı da şöyle dedi:
Ablig Benî Abs’e; çünkü onların soyu
alçaklıktır; ve şüphesiz babaları **كالهِجْرِسِ** gibidir.

Mufaddal’dan rivayet olundu ki o şöyle dedi: **الهقالِس** ve **الهَجارِسُ** tilkilerdir; ve okudu:
Ve **الهَجِيرِ**’de **المَكَاكِيَ**’yi görürsün, onun iniltisi,
bulanık, erkenciler; ve **الهَجارِس** inler.

Ve denildi: **الهَجارِسُ**, yırtıcılardan tilkiden aşağı ve
**اليَرْبوع**’dan yukarı olan, gece gözetleyenlerin hepsidir; şair dedi:
Bir **قَطامِيٍّ**’nin iki gözüyle, bir gözetleme yerinin üstünde büyüdü,
sabahleyin **شَبِماً**, **الهَجارِسِ** arasında dalıp iner.

Leys: **الهِجْرِسُ** tilkilerin yavrularındandır; dedi: ve onunla alçak kimse vasfedilir; ve okudu:
Ve bir **هِجْرِس**, meskeni **الفَدافِدُ**’dir.

Ve dedi: Günler beni onun **هَجارِسِ**’lerinden, yani şiddetlerinden attı. Ve hadiste: **عُيَيْنَة بن حصن** efendimiz Allah’ın Resulü’nün, Allah ona salât ve selâm etsin, huzurunda iki ayağını uzattı; bunun üzerine falan ona dedi: Ey **عَيْنَ الهِجْرِسِ**, Allah’ın Resulü’nün, Allah ona salât ve selâm etsin, huzurunda iki ayağını mı uzatıyorsun? **الهِجْرِس**: tilkinin yavrusu. Ve **الهِجْرِس** ayrıca: maymun. Ebû Mâlik: Hicaz ehli **الهِجْرِس**’e maymun der; Benî Temîm ise onu tilki yapar. Ve **الهِجْرسُ**: isim:

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهجرس- بالكسر-: القرد، بلغة أهل الحجاز، قاله أبو مالك. وفي العباب: أبو زيد، قال: وبنو تميم يجعلونه الثعلب، ونقله الجوهري عن أبي عمرو، أو ولده، نقله الليث. قال: ويوصف به اللئيم. والهجرس: الدب، ومنه المثل الآتي. أو الهجرس من السباع: كل ما يعسعس بالليل مما كان دون الثعلب وفوق اليربوع، والجمع هجارس، نقله الجوهري، وأنشد قول الشاعر، قيل: هو حميد بن ثور، ولم يوجد في شعره:
  بعيني قطامى نما فوق مرقـب                      غدا شبما ينقض فوق الهجارس وفي المثل: أزنى من هجرس أي الدب، أو القرد، وكلاهما مشهوران بذلك، وأغلم من هجرس أي القرد خاصة، والهجارس الجمع لما ذكر. والهجارس: شدائد الأيام، يقال: رمتني الأيام عن هجارسها، نقله الليث. والهجارس: القطقط الذي في البرد مثل الصقيع والرذاذ، عن ابن عباد. وكزبرج، علم، ولو قال: وعلم، لأصاب؛ لأن تقييده بزبرج غير محتاج إليه، كما هو ظاهر، وكأنه يعني بذلك هجرس بن كليب ابن وائل. ومن أمثالهم: أجبن من هجرس، أي ولد الثعلب، أو القرد؛ لأنه لا ينام إلا وفي يده حجر مخافة الذئب أن يأكله، ذكره القمي في أمثاله.

##### Türkçe

**الهجرس**- kesre ile-: maymun; Hicaz ehlinin dilinde; bunu Ebû Mâlik söylemiştir. Ve el-ʿUbâb’da: Ebû Zeyd, dedi ki: Benû Temîm onu tilki yaparlar; el-Cevherî bunu Ebû ʿAmr’dan veya onun oğlundan nakletmiştir; el-Leys onu nakletmiştir. Dedi ki: Ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve **الهجرس**: ayı; ondan aşağıdaki mesel (gelir). Yahut yırtıcılardan **الهجرس**: gecede **يعسعس** eden her şey; tilkiden aşağı ve **اليربوع**’dan yukarı olan; çoğulu **هجارس**’tır; el-Cevherî onu nakletmiştir; ve şairin sözünü inşâd etti; denildi ki: o Humeyd b. Sevr’dir; ve onun şiirinde bulunmadı:
  بعيني قطامى نما فوق مرقـب                      غدا شبما ينقض فوق **الهجارس**
Ve meselde: **أزنى من هجرس** yani ayı; yahut maymun; ve ikisi de bununla meşhurdur. Ve **أغلم من هجرس** yani özellikle maymun; ve **الهجارس** zikredilenin çoğuludur. Ve **الهجارس**: günlerin şiddetleri; denilir ki: “Günler beni **هجارسها**’sından attı”; el-Leys onu nakletmiştir. Ve **الهجارس**: soğukta, kırağı ve çiseleme gibi olan **القطقط**; İbn ʿAbbâd’dan. Ve **كزبرج**; bir özel ad; eğer “ve bir özel ad” deseydi, isabet ederdi; çünkü onu **زبرج** ile kayıtlamak ona muhtaç değildir, göründüğü üzere; sanki bununla Vâil oğlu Küleyb’in oğlu Hecras’ı kastediyor. Ve onların mesellerinden: **أجبن من هجرس**; yani tilkinin yavrusu, yahut maymun; çünkü kurt onu yemesin diye korkudan, elinde taş olduğu hâlde olmaksızın uyumaz; el-Kummî bunu Emsâl’inde zikretmiştir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَجْرَسَ
هَجْرَسَ هَجَاْرِسُ 47 ,
a.  Ills, misfortunes.

b.  Hail-stones.

هِجْرِس
هِجْرِس 53 , ( pl. هَجَاْرِسُ 47 ),
a.  Fox; cub.

b.  Ape.

c.  Bear.

هَِجْرَِع
هَِجْرَِع
a.  Stupid; insane.

b.  Meagre; long.

c.  Greyhound, harrier.

##### Türkçe

**هَجْرَسَ**
**هَجْرَسَ** **هَجَاْرِسُ** 47 ,
a. İller, musibetler.

b. Dolu taneleri.

**هِجْرِس**
**هِجْرِس** 53 , (çoğ. **هَجَاْرِسُ** 47 ),
a. Tilki; yavru.

b. Maymun.

c. Ayı.

**هَِجْرَِع**
**هَِجْرَِع**
a. Ahmak; deli.

b. Cılız; uzun.

c. Tazı, av köpeği.
