# هجر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: هجر

الهَجْرُ: ضد الوصل. وقد هَجَرَهُ هَجْراً وهِجْراناً. والاسم الهِجْرَةُ. والمُهاجرة من أرضٍ إلى أرضٍ: تركُ الأولى للثانية. والتَهاجُرُ: التقاطعُ. والهَجْرُ أيضاً: الهَذَيانُ. وقد هَجَرَ المريض يَهْجُرُ هَجْراً، فهو هاجِرٌ والكلام مَهْجورٌ. قال أبو عبيد: يروى عن إبراهيم ما يثبِّتُ هذا القول في قوله تعالى: "إنَّ قومي اتَّخَذوا هذا القرآن مَهْجوراً"، قال: قالوا فيه غير الحق. ألم ترَ إلى المريض إذا هَجَرَ قال غير الحقّ. والهُجْرُ بالضم: الاسم من الإهْجارِ. وهو الإفْحاشُ في المنطق، والخَنا. قال الشماخ:
كماجِدَةِ الأعْراقِ قال ابن ضَرَّةٍ		عليها كلاماً جارَ فيه وأَهْجَرا
وكذلك إذا أكثر الكلام فيما لا ينبغي. ورماه بهاجِراتٍ ومُهْجِراتٍ، أي بفضائح. والهَجْرُ والهاجِرَةُ: نصف النهار عند اشتداد الحرّ. قال ذو الرمّة:
وبَيْداءَ مِقْفارٍ يكـاد ارتـكـاضُـهـا		بآل الضُحى والهَجْرُ بالطرفِ يَمْصَحُ
تقول منه: هَجَّرَ النهارُ. قال امرؤ القيس:
فدعْها وسلِّ الهَمَّ عنك بجَسْرَةٍ		ذَمولٍ إذا صام النهارُ وهَجَّرا
ويقال: أتينا أهلنا مُهْجِرينَ، كما يقال: مؤصلينَ، أي في وقت الهاجِرَةِ والأصيلِ. والتهجيرُ والتَهَجُّرُ: السير في الهاجرةِ. وتَهَجَّرَ فلان، أي تشبَّه بالمهاجرينَ. وفي الحديث: "هاجروا ولا تَهَجَّروا". الفراء: يقال ناقةٌ مُهْجِرَوٌ، أي فائقةٌ في الشحم والسير. وبعيرٌ مُهْجِرٌ. ويقال: هو الذي يتناعَتُهُ الناسُ ويَهْجرونَ بذكره، أي ينعتونه. وهذا أَهْجَرُ من هذا، أي أكرمُ. يقال في كلِّ شيء. والهَجيرُ: يبيسُ الحمضِ الذي كسرته الماشية. وهُجِرَ، أي تُرِكَ. قال ذو الرمّة:
ولم يبقَ بالخَلْصاءِ ممَّا عَنَتْ له		من الرُطْبِ إلاَّ يَبْسُها وهَجيرُها
والهَجيرُ: الهاجِرَةُ. والهَجيرُ: الحوض الكبير. والهِجِّيرُ، مثال الفِسِّيقِ: الدأب والعادةُ. وكذلك الهِجِّيرى والإهْجيرى. يقال: ما زال ذاك هِجِّيراهُ وإهْجيراهُ وإجْرِيَّاهُ، أي عادته ودأبه. الأصمعيّ: الهِجارُ: حبل يشدُّ في رسغ رِجل البعير، ثم يشدُّ إلى حَقِوِهِ إن كان عُرياناً، فإن كان مرحولاً شدَّ في الحَقَبِ. تقول منه: هَجَرْتُ البعيرَ أهْجُرُهُ هَجْراً. وهِجارُ القوس: وترُها. ويقال: المَهْجور الفحلُ يشدُّ رأسه إلى رجله.

### Türkçe

**الهَجْرُ**: kavuşmanın zıddı. Ve onu **هَجَرَهُ**; **هَجْراً** ve **هِجْراناً** (ile) terk etti. İsim **الهِجْرَةُ**’dir. Ve bir yerden bir yere **المُهاجرة**: birincisini ikincisi için terk etmektir. Ve **التَهاجُرُ**: birbirinden kesilmedir. Ve **الهَجْرُ** ayrıca: sayıklamadır. Ve hasta **هَجَرَ**; **يَهْجُرُ**; **هَجْراً** (diye) sayıklar; o hâlde o **هاجِرٌ**’dir ve söz **مَهْجورٌ**’dur. Ebû Ubeyd dedi: İbrâhîm’den, Yüce Allah’ın sözü olan: “إنَّ قومي اتَّخَذوا هذا القرآن **مَهْجوراً**” (âyetindeki) bu sözü sağlamlaştıran (bir rivayet) nakledilir; dedi ki: onda hak olmayanı söylediler. Hastaya bakmaz mısın, **هَجَرَ** ettiği zaman hak olmayanı söyler.

Ve **الهُجْرُ** (ötre ile): **الإهْجارِ**’dan isimdir. Ve o, sözde çirkinleştirmedir; ve edepsizliktir. Şemmâh dedi:
كماجِدَةِ الأعْراقِ قال ابن ضَرَّةٍ		عليها كلاماً جارَ فيه وأَهْجَرا
Ve yine, uygun olmayan şey hakkında sözü çoğalttığı zaman (böyledir). Ve onu **بهاجِراتٍ** ve **مُهْجِراتٍ** ile attı; yani rezilliklerle.

Ve **الهَجْرُ** ve **الهاجِرَةُ**: sıcağın şiddetlendiği vakitte gün ortasıdır. Zû’r-Rumme dedi:
وبَيْداءَ مِقْفارٍ يكـاد ارتـكـاضُـهـا		بآل الضُحى والهَجْرُ بالطرفِ يَمْصَحُ
Ondan şöyle dersin: **هَجَّرَ** gündüz. İmru’ul-Kays dedi:
فدعْها وسلِّ الهَمَّ عنك بجَسْرَةٍ		ذَمولٍ إذا صام النهارُ وهَجَّرا
Ve denir: ehlimize **مُهْجِرينَ** olarak geldik; denildiği gibi: **مؤصلينَ**; yani **الهاجِرَةِ** ve **الأصيلِ** vaktinde. Ve **التهجيرُ** ve **التَهَجُّرُ**: **الهاجرةِ**’de yürümektir. Ve falan **تَهَجَّرَ**; yani muhacirlere benzemeye çalıştı. Hadiste: “هاجروا ولا **تَهَجَّروا**”. Ferrâ: denir: **ناقةٌ مُهْجِرَوٌ**; yani yağda ve yürüyüşte üstün. Ve **بعيرٌ مُهْجِرٌ**. Ve denir: o, insanların onu vasıflandırdığı ve onun zikriyle **يَهْجرونَ** ettiği kimsedir; yani onu vasıflandırırlar. Ve bu, bundan daha **أَهْجَرُ**’dır; yani daha keremlidir. Her şey hakkında söylenir.

Ve **الهَجيرُ**: davarın kırdığı ekşinin kurusudur. Ve **هُجِرَ**; yani terk edildi. Zû’r-Rumme dedi:
ولم يبقَ بالخَلْصاءِ ممَّا عَنَتْ له		من الرُطْبِ إلاَّ يَبْسُها وهَجيرُها
Ve **الهَجيرُ**: **الهاجِرَةُ**’dir. Ve **الهَجيرُ**: büyük havuzdur. Ve **الهِجِّيرُ**, **الفِسِّيقِ** misali: sebat ve âdettir. Ve yine **الهِجِّيرى** ve **الإهْجيرى**. Denir: o, onun **هِجِّيراهُ**’u ve **إهْجيراهُ**’u ve **إجْرِيَّاهُ**’u olmaya devam etti; yani onun âdeti ve sebatı.

Asmaî: **الهِجارُ**: devenin ayağının bileğine bağlanan bir iptir; sonra eğer çıplak ise beline bağlanır; eğer semerli ise **الحَقَبِ**’e bağlanır. Ondan şöyle dersin: deveyi **هَجَرْتُ**; onu **أهْجُرُهُ**; **هَجْراً** (diye bağladım). Ve **هِجارُ القوس**: onun kirişidir. Ve denir: **المَهْجور** aygırdır; başı ayağına bağlanır.
