# هجس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هجس

الهَجْسُ: ما وقع في خَلَدِك. تقول: هَجَس في قلبي هَمٌّ وأَمْرٌ؛ وأَنشد:
وطَأْطَأَتِ النَّعامَةُ مِنْ بَعيدٍ،
وقد وقَّرْتُ هاجِسَها وهَجْسِي
النعامة: فَرَسه. وفي حديث قَباثٍ: وما هو إِلا شيء هَجَسَ في نَفْسي. ابن سيده: هَجَس الأَمرُ في نَفْسي يَهْجِسُ هَجْساً وقع في خَلَدي. والهاجِس: الخاطر، صفة غالبة غلبة الأَسماء. وفي الحديث: وما يَهْجِسُ في الضمائر أَي وما يخطر بها ويدور فيها من الأَحاديث والأَفكار. وهَجَسَ في صدري شيء يَهْجِس أَي حَدس. وفي النوادر: هَجَسَني عن كذا فانْهَجَسْتُ أَي رَدَّني فارتَدَدْت. والهَجْس: النَّبْأَةُ تسمعها ولا تفهمها. ووقعوا في مَهْجُوسَةٍ من أَمرهم أَي اختلاط؛ عن ابن الأَعرابي، وقيل: المعروف في مَرْجُوسَةٍ.
أَبو عبيدة: الهُجَيْسِيُّ ابنُ زادِ الرَّكْب وهو اسم فرس معروف (* قوله
«وهو اسم فرس معروف» في شرح القاموس، وزاد الركب: فرس الأزد الذي دفعه إليهم سليمان النبي، صلى اللَّه عليه وسلم.).
والهَجِيسَةُ: الغَريضُ من اللبَن في السِّقاء، قال: والخامِطُ والسامِطُ مثله وهو أَول تَغَيُّرِه؛ قال الأَزهري: والذي عرفته الهَجِيمةُ، قال: وأَظن الهَجِيسَةَ تصحيفاً. وفي حديث عمر: أَن السائب بن الأَقرع قال: حضرتُ طعامه فدعا بلَحْمٍ عَبِيطٍ وخُبْزٍ مُتَهَجِّسٍ؛ قال: المُتَهَجِّس الخبز الفَطِير الذي لم يختمر عجينه، أَصله من الهَجِيسَةِ، وهو الغَريضُ من اللحم، ثم استعمل في غيره، ورواه بعضهم مُتَهَجِّش، بالشين المعجمة، قال ابن الأَثير: وهو غلط.

### Türkçe

**الهَجْسُ**: senin zihninde vuku bulan şeydir. Dersin ki: Kalbimde bir keder ve bir iş **هَجَسَ** etti;

Ve inşad etti:
وطَأْطَأَتِ النَّعامَةُ مِنْ بَعيدٍ،
وقد وقَّرْتُ هاجِسَها وهَجْسِي

**النعامة**: onun atıdır. **قَباثٍ** hadîsinde: “O, ancak nefsimde **هَجَسَ** eden bir şeydir.”

İbn Sîde: “Nefsimde iş **هَجَسَ** etti, **يَهْجِسُ** **هَجْساً**: zihnimde vuku buldu.”

**والهاجِس**: hatır (akla gelen düşünce); isimlerin galebesi gibi galip bir sıfattır. Hadîste: “Ve zamirlerde **يَهْجِسُ** eden (şey)” yani “onlara hatıra gelen ve onların içinde dolaşan hadisler ve fikirlerden (olan şey).” Göğsümde bir şey **هَجَسَ** eder, **يَهْجِسُ**; yani sezdi. **النوادر**’de: “Beni şundan **هَجَسَ** etti de ben **انْهَجَسْتُ** oldum” yani “beni geri çevirdi de ben geri döndüm.” **الهَجْس**: onu işitip de anlamadığın haber kırıntısıdır. İşlerinden bir **مَهْجُوسَةٍ** içine düştüler; yani karışıklık; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve denildi ki: bilinen (lafız) **مَرْجُوسَةٍ**’dedir.

Ebû Ubeyde: **الهُجَيْسِيُّ** “**زادِ الرَّكْب**”in oğludur ve o, bilinen bir atın adıdır.
(* Sözü: “ve o, bilinen bir atın adıdır” Kāmûs şerhinde (geçer); **زاد الركب**: Ezd’in atı; onu Süleyman peygamber—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—onlara vermiştir.)

**والهَجِيسَةُ**: kırbada sütün tazesi; dedi ki: **والخامِطُ** ve **والسامِطُ** da onun gibidir ve o, onun ilk değişmesidir. Ezherî dedi ki: Benim bildiğim **الهَجِيمةُ**’dir. Dedi ki: Ve zannederim ki **الهَجِيسَةَ** bir tashîftir. Ömer hadîsinde: Sâib b. el-Akra‘ dedi ki: “Onun yemeğinde hazır bulundum; derken **لَحْمٍ عَبِيطٍ** ve **خُبْزٍ مُتَهَجِّسٍ** ile çağırdı.” Dedi ki: **المُتَهَجِّس**; hamuru mayalanmamış yufka ekmektir; aslı **الهَجِيسَةِ**’dendir ve o, etin tazesidir; sonra onun dışında (şeyde) kullanıldı. Bazıları onu **مُتَهَجِّش** diye, noktalı **الشين** ile rivayet etti. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu yanlıştır.
