# هجو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AC%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هجو

: ( و*!هَجاهُ *!هَجْواً *!وهِجاءً ) ، ككِساءٍ : ( شَتَمَهُ بالشِّعْرِ ) وعَدَّدَ فيه مَعايِبَه ؛ وهو مجازٌ .
قال اللّيْثُ : هو الوَقِيعَةُ في الأشْعارِ ؛ وأَنْشَدَ القالِي :

وكلّ جراحةٍ توسّى فَتَبْرا
ولا يبرا إذا جَرَحَ *!الهِجَاءُ وفي الحديثِ : ( إنَّ فلاناً *!هَجانِي *!فاهْجُه اللهُمّ مَكانَ هَجَائي ، أَي جازِ على *!هِجائِه إيَّايَ جَزاءَ هِجائِه ؛ وهذا كقوله ، جلَّ وعزَّ : ﴿وجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئةٌ مِثْلُها﴾ .
وفي حديثٍ آخر : ( اللهُمَّ إنَّ عَمْرو بن العاصِ هَجَاني ، وهو يَعْلَم أَنِّي لسْتُ بشاعِرٍ ، *!فاهْجُه اللهُمَّ والْعَنْه عدَدَ ما *!هَجَاني ) .
وقال الجَوْهرِي : *!هَجَوْتُه فهو *!مَهْجُوٌّ ، ولا تَقْلُ هجَيْتُه .
( *!وهاجَيْتُه : *!هَجَوْتُه *!وهَجَاني .
( وبينَهم *!أُهْجِيَّةٌ *!وأُهْجُوَّةٌ ) ، بالضَّمِّ فيهما ، *!ومُهاجاةٌ ( *!يَتَهاجَوْنَ بها ) ، أَي يَهْجُو بعضُهم بعضاً ، والجَمْعُ *!الأَهاجي ، وهو مجازٌ .
( *!والهِجاءُ ، ككِساءٍ : تَقْطِيعُ اللَّفْظَةِ بحُرُوفِها ؛ و ) قد ( هَجَّيْتُ الحُرُوفَ ) تَهْجِيةً ، ( *!وتَهَجَّيْتُها ) بمعْنًى ؛ ومنه حُرُوفُ *!التَّهَجِّي : لمَا يَتَرَكَّبُ منه الكَلامُ .
( و ) مِن المجازِ : ( هذا على *!هِجاءِ هذا ) : أَي ( على شَكْلِهِ ) ، كذا في المُحْكم .
وفي الأساس على قَدْره طُولاً وشَكْلاً .
( *!وهَجُوَ يَوْمُنا : كَسَرُوَ ) وكَرُمَ ( اشْتَدَّ حَرُّه ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه وابن

القطَّاع وابنُ دُرَيْدٍ .
( *!والهَجاةُ : الضِّفْدَعُ ) ، والمَعْروفُ الهاجَةُ .
( *!وأَهْجَيْتُ ) هذا ( الشِّعْرَ : وجَدْتُه *!هِجاءً .
( *!والمُهْتَجُونَ : *!المُهَاجُونَ ) .
وممَّا يُسْتدركَ عليه :
*!هَجَوْتُ الحُروفَ *!هَجْواً : قَطعْتُها ؛ قال الجَوْهرِي : أنْشَدَ ثَعْلب :
يا دارَ أسْماءَ قد أَقْوَتْ بأَنْشاجِ
كالوَحْيِ أَو كإِمام الكاتِبِ *!الهاجِي قلْتُ : هو لأبي وَجْزةَ السَّعْدي .
*!والتّهْجاءُ : *!الهَجْوُ ؛ وأنْشَدَ الجَوْهرِي للجَعْدِي *!يَهْجُو لَيْلى الأَخْيَلِيّة :
دَعي عنْك *!تَهْجاءَ الرِّجالِ وأَقْبِلي
على أَذْلَغِيَ يَمْلأُ أُسْتَكِ فَيْشَلاورجُلٌ *!هَجَّاءٌ ، ككتَّان : كَثيرُ الهَجْوِ .
والمرأَةُ *!تَهْجُو زَوْجَها : أَي تَذُمَّ صُحْبَتَه ؛ نقلَهُ الجوهري .
وفي التّهْذيب : *!تَهْجُو صُحْبَةَ زَوْجِها أَي تَذُمُّها وتَشْكُو صُحْبَتَه .
وقال أبو زيْدٍ : *!الهِجاءُ القِراءَةُ ، قالَ : وقلْتُ لرُجلٍ من بَني قَيْس : أَتَقْرَأُ مِن القُرْآنِ شيئاً فقالَ : واللهِ ما *!أَهْجُو منه شيئاً ؛ يريدُ ما أَقْرأُ منه حَرْفاً .
قالَ : ورَوَيْتُ قَصِيدةً فما أَهْجُو منها بَيْتَيْن : أَي ما أَرْوي .

### Türkçe

: ( **هَجاهُ** **هَجْواً** **وهِجاءً** ) , **ككِساءٍ** : ( onu şiirle sövdü ) ve onda ayıplarını saydı; ve o mecazdır.
Leys dedi: o, şiirlerdeki saldırıdır; ve el-Kālî inşad etti:

Ve her yara teselli edilir de iyileşir
ve iyileşmez, eğer **الهِجَاءُ** yaralarsa. Ve hadiste: (Şüphesiz falan kimse beni **هَجانِي**; öyleyse Allah’ım onu benim hicvimin yerine hicvet; yani onun beni **هِجائِه**’ine, onun hicvinin cezası olarak karşılık ver; ve bu, O’nun—aziz ve celil—şu sözü gibidir: ﴿Bir kötülüğün cezası, onun benzeri bir kötülüktür﴾.
Ve başka bir hadiste: (Allah’ım, şüphesiz Amr b. el-Âs beni hicvetti; ve o, benim şair olmadığımı bilir; öyleyse Allah’ım onu hicvet ve ona lanet et, beni **هَجَاني** ettiği sayısınca).
Ve el-Cevherî dedi: **هَجَوْتُه**; o da **مَهْجُوٌّ**’dur; ve “**هجَيْتُه**” deme.
( **وهاجَيْتُه** : onu **هَجَوْتُه** ve o da beni **وهَجَاني**.
( Aralarında **أُهْجِيَّةٌ** ve **أُهْجُوَّةٌ** )—ikisi de damme ile—ve **مُهاجاةٌ** ( onunla **يَتَهاجَوْنَ بها** ), yani birbirlerini hicvederler; çoğulu **الأَهاجي**’dir; ve o mecazdır.
( **والهِجاءُ** , **ككِساءٍ** : lafzı harfleriyle parçalamaktır; ve ) gerçekten ( harfleri **هَجَّيْتُ الحُرُوفَ** ) **تَهْجِيةً** olarak, ( ve onları **تَهَجَّيْتُها** ) anlamca; bundan da **التَّهَجِّي** harfleri: sözün kendisinden terkip edildiği şey içindir.
( Ve ) mecazdandır: ( bu, bunun **هِجاءِ** üzerinedir ): yani ( onun şekli üzerinedir ); el-Muḥkem’de böyledir.
Ve el-Esâs’ta: onun ölçüsü üzere, uzunlukça ve şekilce.
( **وهَجُوَ يَوْمُنا : كَسَرُوَ** ) ve kerume ( sıcağı şiddetlendi ); bunu İbn Sîde ve İbn

el-Kattâ‘ ve İbn Düreyd nakletti.
( **والهَجاةُ** : kurbağadır ), bilinen ise **الهاجَةُ**’dir.
( **وأَهْجَيْتُ** ) bu ( şiiri: onu **هِجاءً** buldum.
( **والمُهْتَجُونَ** : **المُهَاجُونَ** ) .
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**هَجَوْتُ الحُروفَ** **هَجْواً** : onları kestim/parçaladım; el-Cevherî dedi: Sa‘leb inşad etti:
Ey Esmâ’nın yurdu, **أَنْشاجِ** ile ıssız kaldın
vahiy gibi yahut yazıcının imamı gibi, **الهاجِي**. Dedim: o, Ebû Vecze es-Sa‘dî’nindir.
**والتّهْجاءُ** : **الهَجْوُ**’dur; ve el-Cevherî, el-Ca‘dî’nin **يَهْجُو** Leylâ el-Ahyeliyye’yi hicvetmesine dair inşad etti:
Erkeklerin **تَهْجاءَ**’ını bırak ve yönel
benim **أَذْلَغِيَ**’me; senin **أُسْتَكِ**’ini doldurur da **فَيْشَلا**. Ve **هَجَّاءٌ** bir adam, **ككتَّان**: hicvi çok olan.
Ve kadın, kocasını **تَهْجُو** eder: yani onun arkadaşlığını yerer; el-Cevherî onu nakletti.
Ve et-Tehzîb’de: kocasının arkadaşlığını **تَهْجُو** eder; yani onu yerer ve onun arkadaşlığından şikâyet eder.
Ve Ebû Zeyd dedi: **الهِجاءُ** okumadır; dedi ki: Ben Benî Kays’tan bir adama dedim: Kur’ân’dan bir şey okur musun? O da dedi: Vallahi ondan hiçbir şey **أَهْجُو** etmiyorum; yani ondan bir harf okumuyorum.
Dedi ki: Bir kaside rivayet ettim de ondan iki beyit **أَهْجُو** etmiyorum: yani rivayet etmiyorum.
