# هدبد (ه-د-ب-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - د - ب - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والدال
رهدن: الرَّهْدنُ: طائر شبه الحُمَّرة، يُرَهْدِنُ في مشيته كأنه يَسْتديرُ .
دهثم: مكانٌ دَهْثَمٌ: مَمِثٌ سَهْل . والدّهثم: السَّهْل الخُلُق، قال:
ثمَ تنحّت عم مَقامِ الحُوَّمِِ
لِعَطَنِ رابي المقامِ دَهْثَمِ
فرهد: الفُرْهُدُ: الحادرُ الفليظ. وفراهيد: اسم من اليَمَن من الأزد.
هبرد: تقول العرب : ثَرِيدةٌ هِبْرِدانة مِبْرِدانةٌ، مُسَعْبَنةٌ، مُسَوّاةٌ هردب: رَجُلٌ هِرْدَبَّةٌ: جبان، قليل العَقْلِ، ضخم مُضْطرب اللّحمِ.
درهم: الدَّرهمُ والدِّرْهِمُ لغتان. ورجل مُدَرْهَمٌ: كثير الدّراهم، أدْرَهَمَّ الشَّيخ أدرِهْماماً، أي كَبرِ. قال:
والله لا أسأمُ حتّى تَسأمُوا
أو أَدْرَهِمَّ هَرَماً أو تَهْرَمُوا
هدمل: الهِدْمِلُ: الثَّوبُ الخلق.ُ قال تأبط شرا:
نهضت إليها من جثومُ كأنـهـا		عجوز عليها هِدْمِلٌ ذاتُ خيعلِ
هلدم: الهِلْدِمُ: اللبدُ الجافي الغَليظ قال:
عليه من لبدِ الزمانِ هِلْدِمُهْ
لِبْد الزَمان: الشَّيب.
دلهث: الدَّلهاثُ: السريعُ المتقدمُ.
دلهم: أدلهم الظّلامُ، أي: كثف، قال:
لاهُمَّ إن الحارث بن الصمّهْ
أقبل في مهامهِ مُهمَّهْ
في ليلةٍ ليلاء مُدْلَهِمَّهْ
تَبغي رسول الله فيما تَمَهْ
هندب: الهِنْدَب، والهِنْدَباء والواحدة: هِنْدَباءة: من إحرار البقول، طيّب الطَّعْم.
هدبد: الهدَبِدُ: داء يكون في العين. وَلَبَنٌ هُدَبِد، أي ثخين.

##### Türkçe

**الهاء** ve **الدال**

**رهدن**: **الرَّهْدنُ**: **الحُمَّرة**’ye benzer bir kuş; yürüyüşünde **يُرَهْدِنُ**, sanki dönüyormuş gibi.

**دهثم**: **دَهْثَمٌ** bir yer: **مَمِثٌ** kolay. Ve **الدّهثم**: huyu kolay olan; dedi ki:
ثمَ تنحّت عم مَقامِ الحُوَّمِِ
لِعَطَنِ رابي المقامِ دَهْثَمِ

**فرهد**: **الفُرْهُدُ**: iri, kaba. Ve **فراهيد**: Yemen’den, Ezd’den bir ad.

**هبرد**: Araplar der ki: **ثَرِيدةٌ هِبْرِدانة مِبْرِدانةٌ، مُسَعْبَنةٌ، مُسَوّاةٌ**

**هردب**: **هِرْدَبَّةٌ** bir adam: korkak, aklı az, iri, eti çalkantılı.

**درهم**: **الدَّرهمُ** ve **الدِّرْهِمُ** iki lugattır. Ve **مُدَرْهَمٌ** bir adam: dirhemleri çok. **أدْرَهَمَّ** ihtiyar **أدرِهْماماً**, yani yaşlandı. Dedi ki:
والله لا أسأمُ حتّى تَسأمُوا
أو أَدْرَهِمَّ هَرَماً أو تَهْرَمُوا

**هدمل**: **الهِدْمِلُ**: eski elbise. **تأبط شرا** dedi ki:
نهضت إليها من جثومُ كأنـهـا		عجوز عليها هِدْمِلٌ ذاتُ خيعلِ

**هلدم**: **الهِلْدِمُ**: kaba kalın keçe. Dedi ki:
عليه من لبدِ الزمانِ هِلْدِمُهْ
**لِبْد الزَمان**: ak saç.

**دلهث**: **الدَّلهاثُ**: önde giden hızlı.

**دلهم**: **أدلهم** karanlık, yani: koyulaştı. Dedi ki:
لاهُمَّ إن الحارث بن الصمّهْ
أقبل في مهامهِ مُهمَّهْ
في ليلةٍ ليلاء مُدْلَهِمَّهْ
تَبغي رسول الله فيما تَمَهْ

**هندب**: **الهِنْدَب** ve **الهِنْدَباء**; teki: **هِنْدَباءة**: sebzelerin yabânîlerinden; tadı hoş.

**هدبد**: **الهدَبِدُ**: gözde olan bir hastalık. Ve **هُدَبِد** süt, yani kalın.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهُدابِدُ: اللبن الخاثر جدًّا. والهُدَبِدُ مقصورٌ منه. ويقال: بعينه هُدَبدٌ، أي عمشٌ.

##### Türkçe

**الهُدابِدُ**: pek çok katılaşmış süt. Ve **الهُدَبِدُ** ondan maksûrdur. Ve denilir: onun gözünde **هُدَبدٌ** vardır; yani çapaklanma.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهُدَبِدُ والهُدابِدُ: اللبن الخاثر جداً. ولَبَنٌ هُدَبِدٌ وفُدَفِدٌ، وهو الحامض الخاثر، وهو أَيضاً عَمَشٌ يكون في العينين، وقيل: الهُدَبِدُ الخَفَشُ، وقيل: هو ضعف البصر. ورجل هُدَبِدٌ: ضعيف البصر؛ وبِعَيْنِه هُدَبِدٌ أَي عَمَشٌ؛ قال:
إِنه لا يُبْرِئُ داءَ الهُدَبِدْ
مِثْلُ القَلايا مِنْ سَنَامٍ وكَبِدْ
قوله إِنه بضمة مُخْتَلسَة مثل قول العُجَيْرِ السَّلولي: فَبَيْناهُ يَشْري رَحْلَه قال قائلٌ:
لِمَنْ جَمَلٌ رِخْوُ المِلاطِ نجِيبُ؟
قال ابن بري: هذه الرواية هي المشهورة عند النحويين، قال: والصواب في إِنشاده على ما هو في شعر العجير: رَِخو المِلاط طَوِيلُ، لأَن القصيدة لامية؛ وبعده:
مُحلًّى بِأَطْواقٍ عِتاقٍ كأَنها
بَقايا لُجَيْنٍ، جَرْسُهُنَّ صَلِيل
المفضل: الهُدَبِدُ الشْبكَرةُ، وهو العَشاء يكون في العين؛ يقال: بعينه هُدَبِدٌ. والهدَبِدُ: الصمغ الذي يسيل من الشجَر أَسْوَدَ.

##### Türkçe

**الهُدَبِدُ** ve **الهُدابِدُ**: çok katılaşmış süt. Ve **لَبَنٌ هُدَبِدٌ**
ve **فُدَفِدٌ**; o, ekşi katılaşmış olandır; ve o, ayrıca gözlerde bulunan bir **عَمَشٌ**tur; ve denildi:
**الهُدَبِدُ** **الخَفَشُ**tur; ve denildi: o, görmenin zayıflığıdır. Ve bir adam **هُدَبِدٌ**: görmesi zayıf;
ve onun gözünde **هُدَبِدٌ** vardır, yani bir **عَمَشٌ**; dedi ki:
İnne lâ yubrî’u dâ’e **الهُدَبِدْ**
Mithlu’l-qalâyâ min senâmin ve kebidْ

Onun sözü “inne”, gizlice alınmış bir ötre iledir; **العُجَيْرِ السَّلولي**’nin sözü gibi:
Fe-beynehû yeşrî rahlehû kâle kâilun:
Li-men cemelun rakhvu’l-milâti necîbu؟

İbn Berrî dedi: Bu rivayet nahivciler yanında meşhur olandır; dedi: ve onun inşadı hususunda doğru olan, **العجير**’in şiirinde olduğu üzere: **رَِخو المِلاط طَوِيلُ**; çünkü kaside lâmiyedir; ve ondan sonra:
Muhallâ bi-atvâqin ‘itâqin ke-enne-hâ
Bekâyâ lucaynin, cersu-hunne salîl

El-Mufaddal: **الهُدَبِدُ** **الشْبكَرةُ**dir; ve o, gözde bulunan **العَشاء**dır; denilir: onun gözünde
**هُدَبِدٌ** vardır. Ve **الهدَبِدُ**: ağaçtan siyah olarak akan zamk.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهدبد، كعلبط: اللبن الخاثر جدا، قال شيخنا: وهو من الألفاظ التي استعملوها اسما وصفة ولا فعل له كالهدابد، كعلابط، ولبن هدبد وفدفد، وهو الحامضث الخاثر، قيل: الهدبد: الخفش، وقيل: هو ضعف العين، وفي غير القاموس البصر بدل العين، الهدبد: صمغ أسود يسيل من الشجر، الهدبد: الضعيف البصر، يستعمل اسما وصفة، كما تقدم، قال المفضل: الهدبد: الشبكرة، وهو العشا يكون في العين، يقال: بعينه هدبد، لا العمش، وغلط الجوهري وأنشد:
  إنه لا يبرىء داء الهدبـد                      مثل القلايا من سنام وكبد وهذا الذي ذهب إليه الجوهري هو قول لبعض أهل اللغة، والخطب في ذلك سهل، ومثل هذا لا يعد الذاهب إليه غالطا، وقال شيخنا: وقيل إنه كل ما يصيب العين. فيصح على جهة العموم، ويدل له أن المصنف نفسه فسره أولا بضعف العين، والله أعلم، فتأمل.

##### Türkçe

**الهدبد**، **كعلبط**: çok katılaşmış süt; şeyhimiz dedi ki: o, onları isim ve sıfat olarak kullandıkları, fiili olmayan lafızlardandır; **كالهدابد**، **كعلابط**; ve **لبن هدبد** ve **فدفد**; o, ekşi katılaşmış olandır. Denildi: **الهدبد**: **الخفش**; ve denildi: o, gözün zayıflığıdır. **القاموس**’tan başka yerde göz yerine görme denilmiştir. **الهدبد**: ağaçtan akan siyah zamk. **الهدبد**: görmesi zayıf olan; daha önce geçtiği üzere isim ve sıfat olarak kullanılır. **المفضل** dedi: **الهدبد**: **الشبكرة**; o, gözde olan **العشا**dır; “gözünde **هدبد** var” denir; **العمش** değil. **الجوهري** yanıldı ve şu beyti okudu:
  Şüphesiz o, **داء الهدبـد** hastalığını iyileştirmez;
  deve hörgücünden ve karaciğerden olan **القلايا** gibi.

**الجوهري**’nin gittiği bu, dil ehlinden bazısının sözüdür; bu husustaki iş kolaydır; bunun gibi bir şeyde ona giden kimse yanılmış sayılmaz. Şeyhimiz dedi ki: ve denildi ki o, göze isabet eden her şeydir. Böylece umumîlik yönüyle sahih olur; ve buna delil, musannifin kendisinin onu önce gözün zayıflığıyla tefsir etmiş olmasıdır. Allah daha iyi bilir; öyleyse düşün.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%A8%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هُدَبِدٌ
هُدَبِدٌ ذ and ↓ هُدَابِدٌ Very thick milk: (S, L, K:) sour and thick milk. (L.) The former word is a contraction of the latter. (S.) ― -b2- Also the former, Smallness of the eyes, and weakness of the sight; or nyctalopia, or the seeing better by night than in the day, and in a cloudy day than in a clear one; syn. خَفَشٌ: (L, K:) or (so in the L, in the K, and) weakness of the eye, (K,) or, of the sight: (L:) or (so in the L; in the K, and) [that weakness of the sight which is termed] عَشًا, [which is a badness of sight by night and day; or the quality of seeing by day but not by night,] (El-Mufaddal, L, K,) also termed شَبْكَرَةٌ: (El-Mufaddal, L:) or weakness of the sight, with a flowing of the tears at most times; syn. عَمَشٌ: (S, L:) or this is a mistake: (K:) or any injurious affection of the eye. (M, F.) ― -b3- Also, Weak-sighted: (L, K:) an epithet applied to a man. (L.) ― -b4- Also, Black gum (L, K) which flows from trees. (L.)

هُدَابِدٌ
هُدَابِدٌ ذ : see هُدَبِدٌ.

##### Türkçe

هُدَبِدٌ
**هُدَبِدٌ** ذ ve ↓ **هُدَابِدٌ** Çok kalın süt: (S, L, K:) ekşi ve kalın süt. (L.) Önceki kelime, sonraki kelimenin kısaltmasıdır. (S.) ― -b2- Yine önceki, gözlerin küçüklüğü ve görmenin zayıflığı; yahut gece körlüğü, yahut geceleyin gündüzden daha iyi görme ve bulutlu günde açık olandan daha iyi görme; eş anlamlısı **خَفَشٌ**: (L, K:) yahut (L’de böyle; K’de ve) gözün zayıflığı, (K,) yahut, görmenin: (L:) yahut (L’de böyle; K’de ve) [görmenin o zayıflığı ki] **عَشًا** diye adlandırılır, [ki o, gece ve gündüz görmenin kötülüğüdür; yahut gündüz görüp gece görmeme niteliğidir,] (El-Mufaddal, L, K,) ayrıca **شَبْكَرَةٌ** diye de adlandırılır: (El-Mufaddal, L:) yahut görmenin zayıflığı, çoğu vakitlerde gözyaşının akmasıyla birlikte; eş anlamlısı **عَمَشٌ**: (S, L:) yahut bu bir hatadır: (K:) yahut göze ait herhangi bir zarar verici hastalık. (M, F.) ― -b3- Yine, zayıf gören: (L, K:) bir adama uygulanan bir sıfat. (L.) ― -b4- Yine, ağaçlardan akan siyah zamk. (L, K) (L.)

هُدَابِدٌ
**هُدَابِدٌ** ذ : bkz. **هُدَبِدٌ**.
