# هدر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%AF%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: هدر

باب الهاء والدّال والرّاء معهما
ه د ر،ه ر د، د ه ر، ر ه د، د ر ه، ر د ه هدر: الهَدْرُ: ما يَبْطُلُ. هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا، وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً.
وهَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً.
والحمامةُ تَهْدِر، وجرّةُ النَّبيذ تَهْدِرُ.
والأرضُ الهادرة. والعُشْبُ الهادِرُ: الكثير.
وبنو فُلانٍ هِدَرَةٌ، أي: ساقطون ليسوا بشيء.
هرد: الهُرْدِيَّةُ قَصَباتٌ مَلْويّة مَطْويّة تُضَمُّ بطاقات الكَرْم يُرْسَلُ عليها قُضبانُ الكَرْم .
وهَرَّدتُ اللّحم فهو مُهَرَّدْ، أي شَوَيْتُه فهو مَشْويٌ . وقد هَرِد اللَّحْم. نَفِجَ .
دهر: الدَّهْر: الأبد الممدود. ورجل دُهْرٌِي: قديمٌ، والدُّهْرِيُّ الذي يقولُ ببقاءِ الدَّهْرو لايُؤمِنُ بالآخرة.
ودَهْوَريُّ الصَّوتِ. أي: صُلْبُ الصَّوتِ.
والدَّهاديرُ: أوّلُ الدَّهْرِ من الزَّمانِ الماضي يُقال: كان ذلك في دَهْر الدَّهاريرُ ولا يُفْرَد منه دِهْرِير.
والدَّهْرُ: النّازلة. دَهَرَهُمْ أَمْرٌ، أي: نَزَل بِهِمْ مكروهٌ.
وما دَهْري كذا وكذا، أي: ما هِمّتي.
والدَّهْوَرةُ: جَمْعُ الشَّيء ثمّ قَذْفُه في مَهْواة.
وقوله: "لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ". يعني: ما أصابك من الدَّهْر فاللهُ فاعِلُهُ، ليس الدّهرِ، فإذا سَبَبْتَ الدَّهْر أردتَ به الله عزّ وجلّ.
رهد: الرَّهيدُ: النّاعم، والمصدر: الرَّهادة. وفتاةٌ رَهِيدةٌ، أي: رَخْصَة.
دره: أُمِيتَ فِعلُهُ، إلاّ قولهم: رجلٌ مِدْرَهُ حَرْبٍ، و هو مِدْرَهُ القومِ، أي: الدّافع عنهم.
رده: الرَّدْهُ: شِبْهُ أَكمَةٍ خَشِنَةٍ، كثيرةِ الحِجارة. والواحدةُ: رَدْهة، والجميع: رَدَهٌ. ورُبّما جاءت الرَّدْهة في وصْفِ بئرٍ تُحْفَرُ في القُفِّ، أو تكون خِلْقةٌ فيه.
ويُقالُ للبيتِ العظيم الذي لا أعظمَ منه: الرَّدْهة، وجمعُه: الرِّداهُ، وقد رَدَهتِ المرأةُ بيتَها تَرْدَهُهُ رَدْهاً.

### Türkçe

باب **الهاء** ve **الدّال** ve **الرّاء** onlarla birlikte

ه د ر،ه ر د، د ه ر، ر ه د، د ر ه، ر د ه **هدر**: **الهَدْرُ**: bâtıl olan şey. “**هَدَرَ** dâmı **يَهْدِرُ** **هَدْرا**”; ve ben onu **أَهْدَرْتُه**: **إهداراً**.

Ve deve **هَدَرَ** **يَهْدِر** **هديراً** ve **هَدْراً**.

Ve güvercin **تَهْدِر**; ve şarap küpü **تَهْدِرُ**.

Ve **الأرضُ الهادرة**. Ve **العُشْبُ الهادِرُ**: çok olan.

Ve “Benû falân **هِدَرَةٌ**”, yani: düşkünlerdir; bir şey değildirler.

**هرد**: **الهُرْدِيَّةُ**: bükülmüş, katlanmış kamışlardır; asma demetleriyle bir araya getirilir; asma çubukları onun üzerine salınır.

Ve eti **هَرَّدتُ**; o da **مُهَرَّدْ** olur; yani onu kızarttım; o da kızarmış olur. Ve et **هَرِد**: şişti.

**دهر**: **الدَّهْر**: uzatılmış ebediyet. Ve “adam **دُهْرٌِي**”: eski; ve **الدُّهْرِيُّ**: **الدَّهْر**’in kalıcılığını söyleyen ve âhirete iman etmeyen kimsedir.

Ve “**دَهْوَريُّ** ses”: yani sesin serti.

Ve **الدَّهاديرُ**: geçmiş zamandan zamanın **الدَّهْر**’inin evveli; denilir ki: “Bu, **دَهْر الدَّهاريرُ**’de idi”; ondan **دِهْرِير** tekil yapılmaz.

Ve **الدَّهْرُ**: musibet. “Onlara bir iş **دَهَرَهُمْ**”: yani onlara bir hoşlanılmayan şey indi.

Ve “Benim **دَهْري** şöyle şöyle değildir”: yani himmetim değildir.

Ve **الدَّهْوَرةُ**: şeyi toplamak, sonra onu bir uçuruma atmak.

Ve onun sözü: “**لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ**”. Yani: **الدَّهْر**’den sana isabet eden şey, Allah onun yapanıdır; **الدَّهْر** değil. Öyleyse **الدَّهْر**’e sövdüğünde onunla Aziz ve Celil olan Allah’ı kastetmiş olursun.

**رهد**: **الرَّهيدُ**: yumuşak; masdar: **الرَّهادة**. Ve “kız **رَهِيدةٌ**”: yani yumuşak.

**دره**: fiili öldürülmüştür; ancak onların sözü müstesna: “adam **مِدْرَهُ حَرْبٍ**”; ve o, kavmin **مِدْرَهُ**’udur; yani onlardan savan (defeden) kimsedir.

**رده**: **الرَّدْهُ**: taşları çok, kaba bir tümseğe benzer şey. Tekili: **رَدْهة**; hepsi: **رَدَهٌ**. Ve bazen **الرَّدْهة**, **القُفِّ**’te kazılan bir kuyunun vasfında gelir; yahut onda yaratılıştan (doğuştan) olur.

Ve kendisinden daha büyüğü olmayan büyük eve: **الرَّدْهة** denilir; çoğulu: **الرِّداهُ**. Ve kadın evini **رَدَهتِ**: onu **تَرْدَهُهُ** **رَدْهاً**.
