# هذأ (ه-ذ-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ذ - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: هذء

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: هذء

باب الهاء والذال و و ا ي ء معهما
ه و ذ، ه ذ ي، ه ذ ء مستعملات هوذ: الهَوْذَةُ: القطاة الأنثى. وهَوْذَةُ اسم رجل .
هذي: الهَذَيانُ كلام غير معقول. مثل كلام المبرسم والمعتوه. يَهْذي هَذَياناً.
هذا وهاذه، الهاء فيهما زائدةٌ، والأسم: ذا وذه. وهذه الهاء للصلة وليست للتأنيث، ولكنها تنبيهً.
هذأ: الهَذْاُء أوحى من الهَذِّ. يقال: هَذَأْتُهُ بالسيف هَذْءاً، وهَذَوْته هذواً. وسيف هذَاءٌ.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الذال** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما

**ه و ذ**، **ه ذ ي**، **ه ذ ء** kullanımdadır. **هوذ**: **الهَوْذَةُ**: dişi **القطاة**. Ve **هَوْذَةُ** bir adam adıdır.

**هذي**: **الهَذَيانُ** akla uygun olmayan sözdür. **المبرسم** ve **المعتوه** sözü gibi. **يَهْذي** **هَذَياناً**.

**هذا** ve **هاذه**; içlerindeki **الهاء** ziyadedir; isim: **ذا** ve **ذه**’dir. Ve bu **الهاء** sıla içindir ve dişillik için değildir; fakat o, bir uyarıdır.

**هذأ**: **الهَذْاُء** **الهَذِّ**’den daha vahşidir. Denilir: **هَذَأْتُهُ** kılıçla **هَذْءاً**, ve **هَذَوْته** **هذواً**. Ve **سيف** **هذَاءٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: هَذَأْتُ الشيء هَذْأً: قطعْتُهُ. وتَهَذَّأَتِ القَرحَةُ: فسدتْ وتقطَّعتْ.

##### Türkçe

الأصمعيّ: **هَذَأْتُ** şeyi **هَذْأً**: onu kestim. Ve **تَهَذَّأَتِ** yara: bozuldu ve parçalandı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهَاء والذال
هذى ، هذأ ، هوذ .
هذأ : قال أبو زيد فيما رَوَى عنه ابن هاني : هَذأْتُ العَدُوَّ هذْأً ، إذا أَبَرْتَهُمْ وأفنيتهم .
قال : وهذأْتُه بلساني ، إذا آذَيْتَه .
وقال الليث : الهَذْءُ أَوحَى من الهَذِّ ، يقال : هَذأْتُه بالسَّيف هذْءاً ، وسيف هذَّاء .
وقال أبو زيد : هذَأْتُ اللحمَ بالسكين هذْءاً : إذا قطعْتَه به ، وهذْأْتُه بلساني : إذا أسمَعْتَه ما يكرَه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ إذا فسدت القرحة وتقطعت .
قيل : تهذّأت تهذُّأ وأَرِضَتْ أرضاً وتذيأت تَذيُّؤاً .
هذى : قال الليث : الهَذَيان : كلامٌ غيرُ معقول مثل كلام المُبَرْسَم والمَعْتوه ، يقال : هذَى يَهْذِي .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هذَى ، إذا هَذَر بكلام لا يُفهم ، وذَها ، إذا تكبّر ، بالذَّال قلت : لم أَسْمَع ذَهَا ، إذا تكبر لغيره .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا فَسَدَت القُرحة وتقطعت قيل : تَهذَّأَتْ تَهذُّؤاً ، وتذيّأتْ تذَيُّؤاً .
أما هذا وهذان ، فالهاء في هذا : تنبيه ، وذا : إشارةٌ إلى شيء حاضر ، والأصل : إذا ضُمّ إليها : ها ، وتفسيرهما في كتاب الذال .
وقال النضر : قال أبو الدُّقيش لرجل قال : أين فلان ؟ فقال : هو ذا . قلتُ : ونحو ذلك حفظتُه عن أعرابِ بني مُضَرّس وغيرهم .
وقال أبو بكر بن الأنباريّ : قال بعض أهل الحجاز : هُوَذَا بفتح الواو ، وقال أبو بكر : وهذا خطأ منه ، لأن العلماء الموثوق بعلمهم اتفقوا على أن هذا من تحريف العامة . والعَرَبُ إذا أرادت مَعْنى هُوَذَا قالت : هأنذا أَلقَى فلاناً ، ويقول الاثنان : ها نحن ذانِ نلقاه .
ويقول الرجال : ها نحن أولاء نلقاه .
ويقال المخاطب : ها أَنت ذا تلقى فلاناً ، وللاثنين : ها أنتما ذانِ ، وللجماعة : ها أنتمْ أُولاء . ويقال للغائب : هاهو ذا يلقاه ، وهاهما ذانِ ، وهاهم أُولاء ، ويُبنَى التأنيث على التذكير ، وتأويل قولهم : هأنذا ألقاه قد قَرُب لقائي إياه .
اللحياني : هذَوْتُ وهذَيتُ بمعنى .
هوذ : قال ابن شميل : الهَاذةُ : شجرة لها أغصانٌ سَبِطة لا ورق لها ، وجمعها الهاذُ . قلت : هكذا رُوِي عن النضر ، والذي سمعناه من العَرَب وحصلناه لأئمة اللغة الحاذّ في الأشجار .
وقال الليث : الهَوْذة : القطاة الأنثى قلت : وبها سمي الرجل هَوْذَة .

##### Türkçe

باب **الهَاء** ve **الذال**
**هذى** ، **هذأ** ، **هوذ** .

**هذأ** : Ebû Zeyd, İbn Hânî’nin ondan rivayet ettiği şeyde dedi ki: **هَذأْتُ العَدُوَّ هذْأً**; onları yok ettiğin ve tükettiğin zaman.

Dedi ki: **وهذأْتُه بلساني**; ona eziyet ettiğin zaman.

Leys dedi ki: **الهَذْءُ** , **الهَذِّ**’den daha “çabuk/seri”dir; denir ki: **هَذأْتُه بالسَّيف هذْءاً**; ve (denir ki:) **وسيف هذَّاء**.

Ebû Zeyd dedi ki: **هذَأْتُ اللحمَ بالسكين هذْءاً**: onu onunla kestiğin zaman; ve **وهذْأْتُه بلساني**: ona hoşlanmadığı şeyi işittirdiğin zaman.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: yara bozulduğu ve parçalandığı zaman.

Denildi: **تهذّأت تهذُّأ**; ve **أَرِضَتْ أرضاً**; ve **تذيأت تَذيُّؤاً**.

**هذى** : Leys dedi ki: **الهَذَيان**: akla uygun olmayan bir söz; **المُبَرْسَم** ve **المَعْتوه**’un sözü gibi; denir ki: **هذَى يَهْذِي**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **هذَى**; anlaşılmayan bir sözle gevezelik ettiği zaman; ve **ذَها**; kibirlendiği zaman; **بالذَّال** dedim: başkası için kibirlendiği zaman **ذَهَا**’yı işitmedim.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: yara bozulduğu ve parçalandığı zaman denilir: **تَهذَّأَتْ تَهذُّؤاً**; ve **تذيّأتْ تذَيُّؤاً**.

أما **هذا** ve **هذان**; **هذا**’daki **الهاء**: uyarma/dikkat çekme (edatı)dır; ve **ذا**: حاضر bir şeye işarettir; asıl (şudur): ona **ها** eklendiği zaman; ikisinin açıklaması **الذال** kitabındadır.

Nadr dedi ki: Ebû’d-Dukkayş, “Falan nerede?” diyen bir adama dedi ki; o da dedi ki: **هو ذا**. Dedim: bunun benzerini Benî Mudarres bedevîlerinden ve başkalarından da ezberledim.

Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi ki: Hicaz ehlinin bazısı: **هُوَذَا** (vavın fethasıyla) dedi; Ebû Bekr dedi ki: bu, ondan bir hatadır; çünkü ilimleri güvenilir âlimler, bunun avamın tahrifinden olduğu üzerinde ittifak ettiler. Arap, **هُوَذَا** mânâsını istediği zaman şöyle der: **هأنذا أَلقَى فلاناً**; iki kişi de der ki: **ها نحن ذانِ نلقاه**.

Erkekler der ki: **ها نحن أولاء نلقاه**.

Muhataba denir: **ها أَنت ذا تلقى فلاناً**; iki kişiye: **ها أنتما ذانِ**; cemaate: **ها أنتمْ أُولاء**. Gaibe denir: **هاهو ذا يلقاه**; ve **هاهما ذانِ**; ve **هاهم أُولاء**. Dişillik, erillik üzerine bina edilir; onların **هأنذا ألقاه** sözünün te’vili: onunla buluşmam yaklaştı.

Lihyânî: **هذَوْتُ** ve **هذَيتُ** mânâca (aynıdır).

**هوذ** : İbn Şümeyl dedi ki: **الهَاذةُ**: yapraksız, düz/sarkık dalları olan bir ağaçtır; çoğulu **الهاذُ**’dur. Dedim: Nadr’dan böyle rivayet edildi; Arap’tan işittiğimiz ve dil imamları için elde ettiğimiz ise ağaçlarda **الحاذّ**dır.

Leys dedi ki: **الهَوْذة**: dişi **القطاة**. Dedim: erkek **هَوْذَة** onunla adlandırıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

هَذَأَه بالسيف وغيره يَهْذَؤُه هَذْءاً: قَطَعَه قَطْعاً أَوْحَى من الهَذِّ. وسَيْفٌ هَذَّاءٌ: قاطِعٌ. وهَذَأَ العَدُوَّ هَذْءاً: أَبارَهم وأَفناهم. وهَذَأَ الكلامَ إِذا أَكثر منه في خَطَإِ. وهَذَأَه بلسانه هَذْءاً: آذاه وأَسْمَعَه ما يَكْرَه. وتَهَذَّأَتِ القَرْحةُ تَهَذُّؤاً وتَذَيَّأَتْ تَذَيُّؤاً: فَسَدَتْ وتَقَطَّعَت. وهَذَأْتُ اللحم بالسِّكِّين هَذْءاً إِذا قَطَعْتَه به.

##### Türkçe

**هَذَأَه** kılıçla ve onun dışında (bir şeyle): onu **يَهْذَؤُه** **هَذْءاً** (şeklinde) kesti; **الهَذِّ**’den daha hızlı bir kesişle kesti. Ve **سَيْفٌ هَذَّاءٌ**: kesici.

Ve **هَذَأَ العَدُوَّ** **هَذْءاً**: onları helâk etti ve onları yok etti.

Ve **هَذَأَ الكلامَ**: onda hatada çokça bulunduğu zaman (böyledir).

Ve **هَذَأَه بلسانه** **هَذْءاً**: ona eziyet etti ve ona hoşlanmadığı şeyi işittirdi.

Ve **تَهَذَّأَتِ القَرْحةُ** **تَهَذُّؤاً** ve **تَذَيَّأَتْ** **تَذَيُّؤاً**: bozuldu ve parçalandı.

Ve **هَذَأْتُ اللحم بالسِّكِّين** **هَذْءاً**: onu onunla kestiğim zaman (böyledir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هذأه بالسيف وغيره، كمنعه يهذؤه هذأ: قطعه قطعا أوحى أسرع من الهذ المضعف، وسيف هذاء وهذأ أي قاطع وهذأ العدو: أبارهم من البوار، أي أهلكهم، هكذا رواه ابن هانئ عن أبي زيد، وفي بعض النسخ: أبادهم، بالدال، أي أفناهم، وهذأ فلانا بلسانه هذأ، آذاه، وأسمعه ما يكره نقله الصاغاني، وهذأت الإبل: تساقطت. وهذئ من البرد، بالكسر أي هلك، مثل هرئ. وهذأ الكلام إذا أكثر منه في خطإ. وتهذأت القرحة تهذؤا، وتذيأت تذيؤا: فسدت وتقطعت. وهذأت اللحم بالسكين هذأ، إذا قطعته به. والهذأة بالفتح: المسحاة، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**هذأه** kılıçla ve onun dışındakilerle; **منعه** gibi: onu **يهذؤه** **هذأ**: onu keser, (öyle) bir kesişle ki **الهذ** (yıpratıcı olan)dan daha hızlıdır. Ve **سيف هذاء** ve **هذأ**: yani kesici. Ve **هذأ العدو**: onları **أبارهم** ( **البوار**’dan), yani onları helâk etti; onu İbn Hânî, Ebû Zeyd’den böyle rivayet etti. Bazı nüshalarda: **أبادهم** ( **الدال** ile), yani onları yok etti. Ve **هذأ فلانا بلسانه هذأ**: ona eziyet etti ve ona hoşlanmadığı şeyi işittirdi; es-Sağânî onu nakletti. Ve **هذأت الإبل**: döküldü.

Ve **هذئ** soğuktan, kesre ile; yani helâk oldu; **هرئ** gibi. Ve **هذأ الكلام**: onda hatada çoğalttığı zaman. Ve **تهذأت القرحة تهذؤا** ve **تذيأت تذيؤا**: bozuldu ve parçalandı. Ve **هذأت اللحم بالسكين هذأ**: onu onunla kestiğin zaman. Ve **الهذأة** fetih ile: kazma-kürek (toprak kazıma aleti); es-Sağânî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَذَأَ
1 هَذَأَ ذ , aor. هَذَاَ , inf. n. هَذْءٌ, He cut a thing (As. S, K) [quickly], with a sword, &c. (TA.) It signifies a quicker act than does هَذَّ. (K.) ― -b2- هَذَأَ He destroyed the enemy. (K, TA.) ― -b3- هَذَأهُ بِلِسَانِهِ, (K, * TA,) inf. n. هَذْءٌ, (TA,) He hurt, or offended, [or cut,] him with his tongue; (TA;) made him to hear what he disliked. (K.) ― -b4- هَذَأَتِ الاِبِلُ The camels fell down, [and, app., died,] one after another: syn. تَسَاقَطَتْ. (K.) ― -b5- هَذِئَ مِنَ البَرْدِ, [aor. ??,] He perished of cold. (K.) ― -b6- هَذَأَ الكَلَامَ He was loquacious, with error. (TA.)

تهذّأ
5 تهذّأ ذ It (a wound, or an ulcer.) became putrid, or rotten, and dissundered, or ragged. (S, K.)

هَذْأَةٌ
هَذْأَةٌ ذ i. q. مِسْحَاةٌ [q. v., in arts. سحى and سحو.] (K.)

هَذَّأٌ
هَذَّأٌ ذ and ↓ هَذَّآءٌ A sharp sword, (TA [but the orthography is not quite clear].) [See also art. هذى.]

هَذَّآءٌ
هَذَّآءٌ ذ : see هَذَّأٌ.

هٰذَا
هٰذَا ذ : see art. ذا.

##### Türkçe

هَذَأَ
1 **هَذَأَ** **ذ** , muzâri‘ **هَذَاَ** , mastar ismi **هَذْءٌ**, O, bir şeyi (As. S, K) [çabucak], kılıç vb. ile kesti. (TA.) Bu, **هَذَّ**’nin ifade ettiğinden daha hızlı bir fiili ifade eder. (K.) ― -b2- **هَذَأَ** O, düşmanı helâk etti. (K, TA.) ― -b3- **هَذَأهُ بِلِسَانِهِ**, (K, * TA,) mastar ismi **هَذْءٌ**, (TA,) O, onu diliyle incitti veya gücendirdi, [yahut kesti]; (TA;) ona hoşlanmadığı şeyi işittirdi. (K.) ― -b4- **هَذَأَتِ الاِبِلُ** Develer birbiri ardınca yere düştüler, [ve görünüşe göre öldüler]: eş anlamlısı **تَسَاقَطَتْ**. (K.) ― -b5- **هَذِئَ مِنَ البَرْدِ**, [muzâri‘ ??,] O, soğuktan helâk oldu. (K.) ― -b6- **هَذَأَ الكَلَامَ** O, hatayla geveze oldu. (TA.)

تهذّأ
5 **تهذّأ** **ذ** O (bir yara veya bir çıban) irinlendi yahut çürüdü ve ayrıldı, yahut yırtık pırtık oldu. (S, K.)

هَذْأَةٌ
**هَذْأَةٌ** **ذ** **مِسْحَاةٌ** ile aynı (i. q.). [bk. سحى ve سحو maddelerinde.] (K.)

هَذَّأٌ
**هَذَّأٌ** **ذ** ve aşağıdaki **هَذَّآءٌ** Keskin bir kılıç, (TA [fakat imlâ tamamen açık değildir].) [Ayrıca bk. هذى maddesi.]

هَذَّآءٌ
**هَذَّآءٌ** **ذ** : bk. **هَذَّأٌ**.

هٰذَا
**هٰذَا** **ذ** : bk. **ذا** maddesi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: هذء

هَذَأَ
هَذَأَ A ( n. ac. هَذْء 1 ),
a.  Cut through, severed.

b.  Struck down, routed; destroyed.

c.  Hurt, offended.

d.  Fell down; died.

هَذِىَ
ha*iY^a A ( n. ac. هَذَأ [ 4 ] )
a.  [ Min ], Perished from ( cold ).

تَهَذَّأَ
تَهَذَّأَ V ,
a.  Burst ( tumour ).

هَذْأَة
هَذْأَة [ 1t ],
a.  Spade, shovel.

هٰذَا
هٰذَا
a.  This, this one ( see ذَا ).

##### Türkçe

هَذَأَ
**هَذَأَ** A (n. ac. **هَذْء** 1),
a. Kesti, kopardı.

b. Yere serdi, bozguna uğrattı; yok etti.

c. İncitti, gücendirdi.

d. Düştü; öldü.

هَذِىَ
**هَذِىَ** A (n. ac. **هَذَأ** [4])
a. [Min], (soğuktan) helâk oldu.

تَهَذَّأَ
**تَهَذَّأَ** V,
a. Patladı (tümör).

هَذْأَة
**هَذْأَة** [1t],
a. Bel, kürek.

هٰذَا
**هٰذَا**
a. Bu, şu (bk. **ذَا**).
