# هذذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هذذ

الهَذّ والهَذَذُ: سرعة القطع وسرعة القراءة؛ هَذَّ القرآن يَهُذُّه هَذًّا. يقال: هو يَهُذُّ القرآنَ هَذًّا، ويهذُّ الحديث هذًّا أَي يَسْرُده؛ وأَنشد:
كَهَذِّ الأَشاءَةِ بالمِخْلَبِ
وإِزْمِيلٌ هَذٌّ وهَذُوذٌ أَي حادّ. وفي حديث ابن عباس: وقال له رجل: قرأْت المُفَصَّل الليلة، فقال: أَهَذًّا كَهذِّ الشعر؟ أَراد أَتَهُذُّ القرآن هَذًّا فتسرع فيه كما تسرع في قراءة الشعر، ونصبه على المصدر. وشَفْرَة هَذُوذٌ: قاطعة. وسكين هذوذ: قَطَّاع. وضرباً هَذَاذَيْك أَي هَذًّا بعد هذّ، يعني قطعاً بعد قطع؛ قال الشاعر:
ضَرْباً هَذَاذَيْك وطَعْناً وخْضَا
قال سيبويه: وإِن شاء حمله على أَن الفعل وقع في هذه الحال؛ وقول الشاعر:فَبَاكَرَ مَخْتُوماً عليه سيَاعُه
هذاذيْك حتى أَنْفَدَ الدَّنَّ أَجْمَعَا
فسره أَبو حنيفة فقال: هَذَاذَيْك هذًّا بعد هذّ أَي شرباً بعد شرب. يقول: باكر الدن مملوءاً وراح وقد فرّغه. وتقول للناس إِذا أَردت أَن يكفُّوا عن الشيء: هذاذيكَ وهَجاجَيْك، على تقدير الاثنين؛ قال عبد بني الحسحاس:إِذا شُقَّ بُرْدٌ شُقَّ بالبرد مثلُه،
هذاذيك حتى ليس للبُرْدِ لابِسُ
تزعم النساء أَنه إِذا شَقَّ عند البِضاع شيئاً من ثوب صاحبه دام الود بينهما وإِلا تهاجرا.
واهتذذت الشيء: اقتطعته بسرعة؛ قال ذو الرمة:
وعَبْدُ يَغُوثٍ تَحْجِلُ الطيرُ حولَه،
قد اهْتَذَّ عَرْشَيْه الحُسامُ المُذَكَّرُ
ويروى: قد احتز. يريد بعبد يغوثَ هذا عَبْدَ يَغُوثَ بن وقَّاص الحارثي ولم يقتل في المعركة، وإِنما قتل بعد الأَسر؛ أَلا تراه يقول: وتَضْحَكُ مني شَيخة عَبْشَمِيَّة،
كأَنْ لم تَرَ قَبْلي أَسيراً يمانِيَا
الأَزهري: يقال حَجَازَيْك وهَذَاذيك؛ قال: وهي حروف خِلْقتها التثنية لا تغير. وحجازيك: أَمره أَن يحجُز بينهم. قال: ويحتمل أَن يكون معناه كف نفسك. قال: وهذاذيك يأْمره أَن يقطع أَمر القوم. وهذَّه بالسيف هذًّا: قطعه كهَذَأَهُ. وسيف هَذْهاذٌ وهُذَاهِذٌ: قطَّاع. وقَرَبٌ هَذْهاذٌ: بَعيدٌ صَعْب.

### Türkçe

**الهَذّ** ve **الهَذَذُ**: kesmenin sürati ve okumanın sürati; **هَذَّ القرآن** **يَهُذُّه** **هَذًّا**. Denir ki: o, Kur’ân’ı **هَذًّا** **يَهُذُّ**; ve hadisi **هذًّا** **يهذُّ**, yani onu ardı ardına dizer; ve inşad etti:
كَهَذِّ الأَشاءَةِ بالمِخْلَبِ

Ve **إِزْمِيلٌ** **هَذٌّ** ve **هَذُوذٌ**, yani keskin. İbn Abbâs hadîsinde: ve ona bir adam dedi: “Bu gece **المُفَصَّل**’i okudum”; dedi ki: “Şiirin **هَذّ**’i gibi mi **أَهَذًّا**?” Muradı: “Kur’ân’ı **هَذًّا** mı **تَهُذُّ**, onda şiir okumada süratlendiğin gibi süratlenirsin?”; ve onu masdar üzerine nasbetti. Ve **شَفْرَة** **هَذُوذٌ**: kesici. Ve bıçak **هذوذ**: çok kesen. Ve “**ضرباً هَذَاذَيْك**”, yani **هَذًّا** sonra **هَذّ**; yani kesişten sonra kesiş; şair dedi:
ضَرْباً هَذَاذَيْك وطَعْناً وخْضَا

Sîbeveyh dedi: ve isterse onu, fiilin bu hâlde vuku bulduğu üzerine hamleder; ve şairin sözü:
فَبَاكَرَ مَخْتُوماً عليه سيَاعُه
هذاذيْك حتى أَنْفَدَ الدَّنَّ أَجْمَعَا

Bunu Ebû Hanîfe tefsir etti, dedi ki: **هَذَاذَيْك** “**هذًّا** sonra **هذّ**”, yani içişten sonra içiş. Der ki: küp dolu iken sabah erkenden geldi ve onu boşaltmış olarak döndü. Ve insanlara, bir şeyden vazgeçmelerini istediğinde dersin: **هذاذيكَ** ve **هَجاجَيْك**, ikinin takdiri üzere; Abd Benî’l-Hasḥâs dedi:
إِذا شُقَّ بُرْدٌ شُقَّ بالبرد مثلُه،
هذاذيك حتى ليس للبُرْدِ لابِسُ

Kadınlar iddia ederler ki, eğer **البِضاع** yanında arkadaşının elbisesinden bir şeyi yırtarsa, aralarındaki sevgi devam eder; yoksa birbirlerinden uzaklaşırlar.

Ve **واهتذذت الشيء**: onu süratle kopardım; Zû’r-Rumme dedi:
وعَبْدُ يَغُوثٍ تَحْجِلُ الطيرُ حولَه،
قد اهْتَذَّ عَرْشَيْه الحُسامُ المُذَكَّرُ

Ve rivayet olunur: “**قد احتز**”. **عبد يغوث** ile muradı, Hârisî **عَبْدَ يَغُوثَ بن وقَّاص**’tır; ve muharebede öldürülmedi, ancak esaretten sonra öldürüldü; görmez misin ki o şöyle diyor:
وتَضْحَكُ مني شَيخة عَبْشَمِيَّة،
كأَنْ لم تَرَ قَبْلي أَسيراً يمانِيَا

Ezherî: denir ki **حَجَازَيْك** ve **هَذَاذيك**; dedi ki: bunlar, yaratılışı tesniye olan harflerdir, değişmez. Ve **حجازيك**: aralarında engel koymasını ona emretmektir. Dedi ki: ve “nefsini tut” mânasına olması da muhtemeldir. Dedi ki: ve **هذاذيك** ona, kavmin işini kesmesini emreder. Ve onu kılıçla **هذًّا** **هذَّه**: onu, **كهَذَأَهُ** gibi kesti. Ve kılıç **هَذْهاذٌ** ve **هُذَاهِذٌ**: çok kesen. Ve **قَرَبٌ** **هَذْهاذٌ**: uzak, zor.
