# هذذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هذذ

الهذ: سرعة القطع، وسرعة القراءة، وقد هذ القرآن يهذه هذا، يقال، هو يهذ القرآن هذا، إذا أسرع فيه وتابعه، وهو مجاز، وكذا هذ الحديث، إذا سرده، وفي حديث ابن عباس  قال له رجل: قرأت المفضل الليلة، فقال: أهذا كهذ الشعر  أراد أتهذ القرآن هذا فتسرع فيه كما تسرع في قراءة الشعر? ونصبه على المصدر كالهذذ، محركة، والهذاذ، بالضم، والاهتذاذ قال، ذو الرمة:
  وعبد يغوث يحجل الطير حولهقد اهتذ عرشيه الحسام المذكر الهذ: قطع كل شيء. والهذوذ، كصبور: القطاع، يقال: سكين هذوذ: قاطعة، كالهذاذ ككتان،والهذهاذ والهذاهذ، بالضم، والهذ، بالكسر. ضربا هذاذيك، أي هذا بعد هذ، أي قطعا بعد قطع، قال الشاعر:
  ضربا هذاذيك وطعنا وخضا قال سيبويه: وإن شاء حمله على أن الفعل وقع في هذه الحال، وقول الشاعر:
  فباكر مختوما عليه سياعههذاذيك حتى أنفد الدن أجمعا

  فسره أبو حنيفة فقال: هذاذيك: هذا بعد هذ، أي شربا بعد شرب يقول: باكر الدن مملوءا وراح وقد فرغه. وتقول للناس إذا أردت أن يكفوا عن الشيء: هذاذيك وهجاجيك، على تقدير الاثنين، قال عبد بني الحسحاس:
  إذا شق برد شق بالبرد مثلههذاذيك حتى ليس للبرد لابس هكذا أنشده الجوهري. قال الصاغاني: والرواية:
  إذا شق بالـبـرد بـرقـع                      دواليك حتى كلنا غير لابس والقافية مكسورة، انتهى. تزعم النساء أنه إذ شق عند البضاع شيئا من ثوب صاحبه دام الود بينهما، وإلا تهاجرا، وقال الأزهري: يقال: حجازيك وهذاذيك. وهذه بالسيف هذا: قطعه، كهذاه. وقرب هذهاذ: بعيد صعب، أوسريع، وهذا عن الصاغاني. وجمل هذاذ، ككتان: سابق متقدم في سرعة المشي. قال عمرو بن حميل:
  كل سلوف للقطا بـذاذ
  قطاع أقران القطا هذاذ والهذاهذ، بالفتح: الذين يقولون لكل من رأوه: هذا منهم ومن خدمهم، نقله الصاغاني. وفي بعض النسخ: أو من خدمهم. ومما يستدرك عليه: سيف هذهاذ، قطاع، كهذاهذ، كعلابط، وإزميل هذ: قطاع وناب هذاذ، كغراب، كذلك، قال عمرو بن حميل:
  إذا انتحى بنـابـه الـهـذاذ
  أفرى عروق الودج الغواذي

### Türkçe

**الهذ**: kesmenin sürati ve okumanın sürati; ve muhakkak ki **هذ** Kur’an’ı, **يهذه** **هذا**; denilir ki: o, Kur’an’ı **يهذ** **هذا**, onda süratli olduğu ve onu peş peşe getirdiği zaman; ve o mecazdır. Yine bunun gibi: **هذ** hadisi, onu ard arda söylediği zaman. İbn Abbas’ın hadîsinde: bir adam ona dedi ki: “Bu gece **المفضل**’i okudum.” O da dedi ki: “Bu, şiiri **هذ** etmek gibi midir?” Kur’an’ı **تهذ** **هذا** edip onda süratlenmeni, şiir okumada süratlendiğin gibi, mi istedi? Ve onu masdar üzerine nasbetti; **الهذذ** gibi, harekeli; ve **الهذاذ**, zamme ile; ve **الاهتذاذ**. Dedi; ذو الرمة:

  وعبد يغوث يحجل الطير حولهقد اهتذ عرشيه الحسام المذكر

**الهذ**: her şeyin kesilmesi. Ve **الهذوذ**, **صبور** vezninde: kesici; denilir ki: **سكين هذوذ**: kesici; **الهذاذ** gibi, **كتان** vezninde; ve **الهذهاذ** ve **الهذاهذ**, zamme ile; ve **الهذ**, kesre ile. “**ضربا هذاذيك**”, yani **هذا**dan sonra **هذ**, yani kesmeden sonra kesme. Şair dedi:

  ضربا هذاذيك وطعنا وخضا

Sîbeveyh dedi ki: ve isterse onu, fiilin bu hâlde vuku bulması üzerine hamleder. Ve şairin sözü:

  فباكر مختوما عليه سياعههذاذيك حتى أنفد الدن أجمعا

Bunu Ebû Hanîfe tefsir etti ve dedi ki: **هذاذيك**: **هذا**dan sonra **هذ**, yani içmeden sonra içme; der ki: küp dolu iken erkenden geldi ve gitti; hâlbuki onu boşaltmıştı. Ve insanlara, bir şeyden vazgeçmelerini istediğin zaman, iki (şey) takdiri üzere: **هذاذيك** ve **هجاجيك** dersin. عبد بني الحسحاس dedi:

  إذا شق برد شق بالبرد مثلههذاذيك حتى ليس للبرد لابس

Cevherî onu böyle rivayet etti. Sâgânî dedi ki: rivayet:

  إذا شق بالـبـرد بـرقـع                      دواليك حتى كلنا غير لابس

Kafiye kesrelidir; bitti. Kadınlar, eğer **البضاع** yanında, arkadaşının elbisesinden bir şeyi yırtarsa, aralarındaki sevginin devam ettiğini; yoksa birbirlerinden uzaklaştıklarını iddia ederler. Ezherî dedi ki: denilir ki: **حجازيك** ve **هذاذيك**. Ve kılıçla **هذا** etti: onu kesti; **هذاه** gibi. Ve **هذهاذ** yakın: uzak, zor; yahut süratli; ve bu, Sâgânî’dendir. Ve **جمل هذاذ**, **كتان** vezninde: yürüyüş süratinde öne geçen, ileri giden. عمرو بن حميل dedi:

  كل سلوف للقطا بـذاذ
  قطاع أقران القطا هذاذ

Ve **الهذاهذ**, fetha ile: gördükleri her kimse için “bu, onlardandır ve hizmetçilerindendir” diyenler; Sâgânî onu nakletti. Bazı nüshalarda: “yahut hizmetçilerindendir.” Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **سيف هذهاذ**: kesici; **هذاهذ** gibi, **علابط** vezninde. Ve **إزميل هذ**: kesici. Ve **ناب هذاذ**, **غراب** vezninde: yine öyle. عمرو بن حميل dedi:

  إذا انتحى بنـابـه الـهـذاذ
  أفرى عروق الودج الغواذي
