# هذر (ه-ذ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ذ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والذال والراء معهما
ه ذ ر مستعمل فقط هذر: الهَذَر: الكلامُ الذي لا يُعْبَأُ به. هَذَرَ في مَنْطقه يَهْذِرُ هَذْراً.
ورجلٌ هذّار ومَهْذار

##### Türkçe

هâ, **الذال** ve râ ile birlikte olan bâb

ه ذ ر yalnızca kullanılmıştır: **هذر**: **الهَذَر**: kendisine aldırış edilmeyen söz. Konuşmasında **هَذَرَ**; **يَهْذِرُ** **هَذْراً**.

Ve **هذّار** ve **مَهْذار** bir adam.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

هَذَرَ في منطقه يَهْذِرُ ويَهْذُرُ هَذْراً. والاسم الهَذَرُ بالتحريك، وهو الهَذَيانُ. والرجل هَذِرٌ وهُذَرَةٌ وهَذَّارٌ، ومِهْذارٌ. قال الراجز:
إنِّي أُذَرِّي حَسَبي أنْ أشْتَما
بهَذرِ هَذارٍ يَمُجُّ البَلْغَما
وأهذَرَ في كلامه، أي أكثر. ورجلٌ هِذْرِيانٌ: خفيف الكلام والخدمةِ.

##### Türkçe

**هَذَرَ** konuşmasında **يَهْذِرُ** ve **يَهْذُرُ**; **هَذْراً** (diye). İsim **الهَذَرُ** (harekeli olarak); o, **الهَذَيانُ**’dır. Adam **هَذِرٌ** ve **هُذَرَةٌ** ve **هَذَّارٌ** ve **مِهْذارٌ** (dur). Râciz dedi ki:
إنِّي أُذَرِّي حَسَبي أنْ أشْتَما
بهَذرِ هَذارٍ يَمُجُّ البَلْغَما
Ve **أهذَرَ** sözünde; yani çoğalttı. Ve bir adam **هِذْرِيانٌ**: söz ve hizmet bakımından hafif (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ذ ر
هذر
استعمل منه : هذر .
هذر : قال الليث : الهَذَر : الكلام الّذي لا يُعْبَأ به ، يقال : هَذَرَ الرجلُ فَهو يَهذِر في مَنطِقه هَذْراً ، وهو رجُل هَذَّار مِهذار ، والجميعُ : المهاذير وقال غيرُه : رجل هُذَرَةٌ بُذَرَةٌ ، ورجلٌ هِذْرِيَانُ : إذا كان غَثَّ الكَلام كثيرَه .

##### Türkçe

ه ذ ر
**هذر**
Ondan kullanılan: **هذر**.
**هذر**: el-Leys dedi: **الهَذَر**: kendisine aldırış edilmeyen söz; denilir ki: adam **هَذَرَ**; böylece o, konuşmasında **هَذْراً** olarak **يَهذِر**; ve o, **هَذَّار** **مِهذار** bir adamdır; hepsi (çoğulu): **المهاذير**. Başkası dedi: **هُذَرَةٌ** **بُذَرَةٌ** bir adam; ve **هِذْرِيَانُ** bir adam: eğer sözü zayıf, çoğu (da) çok ise.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والذال وما يثلثهما)
(هذر) الهاء والذال والراء: كلمةٌ واحدة هي الهَذَر، وهو الهَذَيان. ورجلٌ مِهذارٌ وهذَرَة وهِذْرِيانٌ، أي كثير الكلامِ في خَطَل.‏
(هذف) الهاء والذال والفاء. يقال سائقٌ هذَّافٌ: جادٌّ.‏
(هذل) الهاء والذال واللام: أُصَيلٌ يدلُّ على صِغَرٍ وخِفَّةٍ وسُرعة. منه الهُذْلُول: الرجل الخفيف. وهَوْذَلَ الرّجُل: مَشَى بسُرعة. وهَوْذَلَ السِّقاء: تَمخّضَ.‏
ومن الباب: الهَذاليل: تِلالٌ صِغار، الواحد هُذْلول، سمِّيت بها لصِغَرِها. ومن بعض هذا قياسُ اسمِ هُذَيْل.‏
(هذم) الهاء والذال والميم: كلمةٌ صحيحة، تدلُّ على قَطعٍ لشيء. وهَذْم السَّيف: قَطْعُه. وسَيفٌ مِهْذَمٌ وهُذَامٌ وهَيْذَامٌ. ويسمَّى الشُّجاع هَيذاماً، تشبيهاً له بهذا السَّيف.‏
(هذي) الهاء والذال *والحرف المعتلُّ: كلمةٌ واحدة: الهَذَيانُ: كلامٌ لا يُعقَل ككلام المَعتُوه. يقال: هَذَى يَهذِي. وحكى ابنُ دريدٍ في المهموز(1): هَذَأْتُ اللّحم بالسِّكِّين هَذْءاً: قَطعتُه.‏
(هذب) الهاء والذال والباء: كلمةٌ تدلُّ على تَنقِيَةِ شيءٍ مما يَعِيبه. يقال: شيءٌ مهذَّبٌ: منقَّىً مما يَعِيبُه. وأصله الإهذاب: السُّرعةُ في الطَّيَرانِ والعَدْو، ومعناه أنّه لا يُمكِنُ التعلُّق به. يقال مَرَّ الفرَسُ يُهْذِبُ. ومَشَى الهَيْذَبَى. كذلك المهذَّبُ لا يُتعلّق منه بعَيب. والله أعلمُ بالصَّواب.‏
--------------ــ
(1) في الجمهرة (3: 291).‏

ـ

##### Türkçe

(هâ ve **ذال** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**هذر**) **الهاء** ve **الذال** ve **الراء**: tek bir kelimedir; o da **الهَذَر**’dir; o da **الهَذَيان**’dır. Ve bir adam **مِهذار** ve **هذَرَة** ve **هِذْرِيان** (olur); yani bozuk söz içinde çok konuşandır.‏

(**هذف**) **الهاء** ve **الذال** ve **الفاء**. Denir: **سائقٌ هذَّافٌ**: ciddi(dir).‏

(**هذل**) **الهاء** ve **الذال** ve **اللام**: küçüklüğe ve hafifliğe ve sürate delâlet eden bir asıldır. Ondan **الهُذْلُول**: hafif adam. Ve **هَوْذَلَ الرّجُل**: süratle yürüdü. Ve **هَوْذَلَ السِّقاء**: çalkalandı.‏
Ve bâbdan: **الهَذاليل**: küçük tepeler; teki **هُذْلول**; küçüklükleri sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve bunun bir kısmından **هُذَيْل** isminin kıyası (vardır).‏

(**هذم**) **الهاء** ve **الذال** ve **الميم**: sahih bir kelimedir; bir şeyin kesilmesine delâlet eder. Ve **هَذْم السَّيف**: onun kesmesi(kesimi)dir. Ve **سَيفٌ مِهْذَمٌ** ve **هُذَامٌ** ve **هَيْذَامٌ**. Ve yiğit **هَيذاماً** diye adlandırılır; onu bu kılıca benzetme olarak.‏

(**هذي**) **الهاء** ve **الذال** ve illetli harf: tek bir kelime: **الهَذَيانُ**: bunak sözü gibi akledilmeyen söz. Denir: **هَذَى يَهذِي**. Ve İbn Düreyd, hemzeli(ler)de(1) nakletti: **هَذَأْتُ اللّحم بالسِّكِّين هَذْءاً**: onu kestim.‏

(**هذب**) **الهاء** ve **الذال** ve **الباء**: bir şeyin, onu ayıplayan şeylerden arındırılmasına delâlet eden bir kelimedir. Denir: **شيءٌ مهذَّبٌ**: onu ayıplayan şeylerden arındırılmış. Aslı **الإهذاب**’dır: uçmada ve koşmada sürat; ve mânâsı, ona tutunmanın mümkün olmamasıdır. Denir: **مَرَّ الفرَسُ يُهْذِبُ**. Ve **مَشَى الهَيْذَبَى**. Aynı şekilde **المهذَّبُ**’den ayıp bakımından tutunulmaz. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏

--------------ــ
(1) el-Cemhere’de (3: 291).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ذ ر
رجل مهذار ومهذارة وهذريان‏.‏
قال‏:‏ هذريان هذر هذّاءة موشك السقطة ذو لببٍّ نثر وقد هذر في منطقه يهذر ويهذر هذراً وهذرا يقال‏:‏ سكت عشراً ونطق هذراً‏.‏

##### Türkçe

ه ذ ر
**رجل مهذار** ve **مهذارة** ve **هذريان**.
Dedi: **هذريان**: **هذر**; **هذّاءة**; düşmeye yakın, saçılmış bir özlü-söz sahibi. Ve konuşmasında **هذر** etti; **يهذر** ve **يهذر**; **هذراً** ve **هذرا**. Denilir: On (kere) sustu ve **هذراً** konuştu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَذَرُ: الكلام الذي لا يُعْبَأُ به. هَذرَ كلامُه هَذَراً: كثر في الخطإِ والباطل. والهَذَرُ: الكثير الرديء، وقيل: هو سَقَطُ الكلام. هَذَرَ الرجلُ في منطقه يَهْذِرُ ويَهْذُر هَذْراً، بالسكون، وتَهْذاراً وهو باء يدل على التكثير، والاسم الهَذَرُ، بالتحريك، وهو الهَذَيانُ، والجل هَذِرٌ،بكسر الذال؛ قال سيبويه: هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْتُ فَتُلْحِقُ الزوائدَ وتبنيه بناء آخر كما أَنك قلت في فَعَلْتُ فَعَّلْتُ، ثم ذكر المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالتَّهْذارِ ونحوها، قل: وليس شيء من هذا مَصْدَرَ فَعَّلْتُ، ولكن لما أَردتَ التكسير بنيتَ المصدر على هذا، كما بنيت فَعَلْت على فَعَّلت. وأَهْذَر الرجلُ في كلامه: أَكثر. ورجل هِذْرِيانٌ إِذا كان غَثَّ الكلام كثيره. الجوهري: رجل هِذْرِيانٌ خفيف الكلام والخدمة؛ قال عبد العزيز بن زُرارَةَ الكِلابيُّ يصف كَرَمَهُ وكثرة خَدَمِه، فضيوفه يأْكلون من الجَزُورِ التي نحرها لهم على أَيّ نوع يشتهون مما يصنع لهم من مَشْوِيٍّ ومطبوخ وغير ذلك من غير أَن يَتَوَلَّوْا ذلك بأَنفسهم لكثرة خَدَمِهم والمسارعين إِلى ذلك: إِذا ما اشْتَهَوْا منها شِواءً، سَعَى لهم
به هِذْرِيانٌ للكرام خَدُومُ
قوله منها أَي من الجزور. وحكى ابن الأَعرابي: من أَكْثَرَ أَهْذَر أَي جاء بالهَذَرِ ولم يقل أَهْجَرَ. ورجل هَذِرٌ وهَذُرٌ وهُذَرَةٌ وهُذُرَّةٌ؛ قال طُرَيْحٌ:
واتْرُكْ مُعانَدَةَ اللَّجُوجِ، ولا تكن
بين النَّدِيِّ هُذُرَّةً تَيَّاها
وهَذَّار وهَيْذارٌ وهَيْذارَةٌ وهِذْرِيانٌ ومِهْذارٌ؛ قال الشاعر: إِنِّي أُذَرِّي حَسَبي أَن يُشْتَما
بِهَذْرِ هَذَّارٍ يَمُجُّ البَلْغَما
والأُنثى هَذِرَةٌ ومِهْذارٌ، والجمع المَهاذِيرُ. قال ابن سيده: ولا يجمع مِهْذارٌ بالواو والنون لأَن مؤنثه لا يدخله الهاء. الأَزهري: يقال رجل هُذَرَةٌ بُذَرَةٌ، ومَنْطِقٌ هِذْرِيانٌ؛ أَنشد ثعلب: لها مَنْطِقٌ لا هِذْرِيانٌ طَمَى به
سَفَاءٌ، ولا بادِي الجَفاءِ جَشِيبُ
وفي الحديث: لا تَتَزَوَّجنَّ هَيْذَرَةً؛ هي الكثيرة الهَذْرِ من الكلام، والميم زائدة*قوله: والميم زائدة؛ هكذا في الأصل وفي النهاية لابن الاثير. ولا أثر لهذا الحرف الزائد في الحديث المرويّ. وفي حديث أُم معْبَدٍ: لا نَزْرٌ ولا هَذْرٌ أَي لا قليل ولا كثير. ابن الأَثير: وفي حديث سلمان، رضي الله عنه: مَلْغاةُ أَوّلِ الليلِ مَهْذَرَةٌ لآخره، قال: هكذا جاء في رواية وهو من الهَذْر السُّكونِ، قال: والرواية بالنون. وفي حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه: ما شَبِعَ رسول الله، صلي الله عليه وسلم، من الكِسَرِ اليابسة حتى فارق الدنيا، وقد أَصبحتم تَهْذِرُونَ الدنيا أَي تتوسعون فيها؛ قال الخطابي: يريد تَبْذِيرَ المال وتفريقَه في كل وَجْهٍ، قال: ويروى وتَهُذُّون، وهو أَشبه بالصواب، يعني تقتطعونها إِلى أَنفسكم وتجمعونها أَو تُسْرِعُون إِنفاقها.

##### Türkçe

**الهَذَرُ**: önemsenmeyen söz. **هَذرَ كلامُه هَذَراً**: hatada ve bâtılda çoğaldı. Ve **الهَذَرُ**: çok olan kötü (şey); ve denildi ki: o, sözün döküntüsüdür. **هَذَرَ الرجلُ في منطقه يَهْذِرُ ويَهْذُر هَذْراً**—sükûn ile—ve **تَهْذاراً**; ve o, çokluğu göstermeye delâlet eden **باء** iledir; isim **الهَذَرُ**—hareke ile—ve o **الهَذَيانُ**dır; ve adam **هَذِرٌ**—**ذال**’ın kesriyle—; Sîbeveyh dedi: bu, masdarın içinde çok olduğu babdır; **فَعَلْتُ**’tan (gelince) ziyadeleri ilhak edersin ve onu başka bir bina üzere bina edersin; sanki sen **فَعَلْتُ**’ta **فَعَّلْتُ** demişsin gibi. Sonra **التَّفْعال** üzere gelen masdarları, **التَّهْذارِ** ve benzerleri gibi, zikretti; dedi ki: bunun hiçbir şeyi **فَعَّلْتُ**’un masdarı değildir; fakat sen kırmayı (çoğaltmayı) murad ettiğinde masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلْت**’ı **فَعَّلت** üzerine bina ettiğin gibi. Ve **أَهْذَر الرجلُ في كلامه**: çoğalttı. Ve **رجل هِذْرِيانٌ**: söz zayıf olup çoğu olunca. Cevherî: **رجل هِذْرِيانٌ**: söz ve hizmetçe hafif (çabuk) olan; Abdülazîz b. Zurâre el-Kilâbî, onun keremini ve hizmetçilerinin çokluğunu vasfederek dedi; misafirleri, kendileri için boğazladığı **الجَزُورِ**dan, kendileri için yapılan kızartılmış, pişmiş ve bunun dışındaki şeylerden, hangi türü isterlerse yerler; bunu, hizmetçilerinin çokluğundan ve buna koşanlardan dolayı, kendileri bizzat üstlenmezler:

إِذا ما
اشْتَهَوْا منها شِواءً، سَعَى لهم
به هِذْرِيانٌ للكرام خَدُومُ

Onun “**منها**” sözü: yani deveden. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “Kim çoğaltırsa **أَهْذَر** eder” yani **الهَذَرِ** ile geldi; **أَهْجَرَ** demedi. Ve adam **هَذِرٌ** ve **هَذُرٌ** ve **هُذَرَةٌ** ve **هُذُرَّةٌ**; Turayh dedi:

واتْرُكْ مُعانَدَةَ اللَّجُوجِ، ولا تكن
بين النَّدِيِّ هُذُرَّةً تَيَّاها

Ve **هَذَّار** ve **هَيْذارٌ** ve **هَيْذارَةٌ** ve **هِذْرِيانٌ** ve **مِهْذارٌ**; şair dedi:

إِنِّي أُذَرِّي حَسَبي أَن يُشْتَما
بِهَذْرِ هَذَّارٍ يَمُجُّ البَلْغَما

Dişisi **هَذِرَةٌ** ve **مِهْذارٌ**; cem‘i **المَهاذِيرُ**. İbn Sîde dedi: **مِهْذارٌ** vav ve nûn ile cem‘ edilmez; çünkü onun müennesi **هاء**’yı içine almaz. Ezherî: denir ki: adam **هُذَرَةٌ بُذَرَةٌ**, ve konuşma **هِذْرِيانٌ**; Sa‘leb inşâd etti:

لها مَنْطِقٌ لا هِذْرِيانٌ طَمَى به
سَفَاءٌ، ولا بادِي الجَفاءِ جَشِيبُ

Hadiste: “**لا تَتَزَوَّجنَّ هَيْذَرَةً**”; o, sözden **الهَذْرِ**i çok olan (kadın)dır; ve **الميم** ziyadedir* Onun sözü: “ve **الميم** ziyadedir”; asılda ve İbnü’l-Esîr’in en-Nihâye’sinde böyledir. Rivayet olunan hadiste bu زائد harfin bir izi yoktur. Ümm Ma‘bed hadîsinde: “**لا نَزْرٌ ولا هَذْرٌ**” yani ne az ne çok. İbnü’l-Esîr: Selmân hadîsinde—Allah ondan razı olsun—: “**مَلْغاةُ أَوّلِ الليلِ مَهْذَرَةٌ لآخره**”; dedi: rivayette böyle geldi ve o, sükûnlu **الهَذْر**dendir; dedi: rivayet nûn iledir. Ebû Hureyre hadîsinde—Allah ondan razı olsun—: “Resûlullah—Allah ona salât ve selâm etsin—kuru ekmek kırıntılarından doyuncaya kadar yemedi, ta dünyadan ayrılıncaya dek; siz ise sabahladınız, dünyayı **تَهْذِرُونَ** ediyorsunuz” yani onda genişliyorsunuz; Hattâbî dedi: malı saçıp her yöne dağıtmayı murad eder; dedi: “**وتَهُذُّون**” diye de rivayet olunur; ve o, doğruya daha benzer; yani onu kendinize doğru kesip alıyorsunuz ve onu topluyorsunuz yahut onun harcanmasını hızlandırıyorsunuz.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ذ ر * * هَذَرَ * في منطقه وبابه ضرب ونصر والاسم * الهَذَرُ * بفتحتين وهو الهذيان فهو * هَذِرٌ * بكسر الذال و * هُذَرَةٌ * بوزن هُمَزَة و * هَذَّارٌ * بالتشديد و * مِهْذَارٌ * و * أَهْذَرَ * في كلامه أكثر

##### Türkçe

* ه ذ ر * **هَذَرَ** konuşmasında; babı ضرب ve نصر’dır. İsim **الهَذَرُ** iki fetha iledir ve o hezeyandır; o hâlde o **هَذِرٌ** (ذال’in kesresiyle) ve **هُذَرَةٌ** (هُمَزَة vezninde) ve **هَذَّارٌ** (teşdîd ile) ve **مِهْذَارٌ**’dır. Ve **أَهْذَرَ** konuşmasında çoğalttı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هذر كلامه، كفرح، هذرا: كثر في الخطإ والباطل. والهذر، محركة: الكثير الرديء، أو هو سقط الكلام، أو الكلام الذي لا يعبأ به. وهذر الرجل في منطقه يهذر، بالكسر، ويهذر بالضم، هذرا بالفتح، وتهذارا، والاسم الهذر، بالتحريك. والتهذار من المصادر التي جاءت على التفعال، وهو بناء يدل على التكثير، قد ذكره سيبويه في الكتاب. وفي حديث أم معبد:  لا نزر ولا هذر  ، أي لا قليل ولا كثير. وأهذر الرجل: هذى وأكثر في كلامه، وحكى ابن الأعرابي: من أكثر أهذر، أي جاء بالهذر. ولم يقل: أهجر. قلت: ونقل الزمخشري في الأساس: من أكثر أهجر. ورجل هذر، ككتف، وهذر، كندس، وهذرة، كهمزة، وهذرة، بضم الأول والثاني وتشديد الراء المفتوحة، قال طريح:
  واترك معاندة اللجوج ولا تكن                      بين النـدي هـذرة تـياهـا وهذار، كشداد، وهيذار وهيذارة، كبيذار وبيذارة بمعنى، وهذريان، بكسر الأول والثالث، ومهذار ومهذارة ومهذر، كمنبر، وجمع المهذار المهاذير، قال ابن سيده: ولا يجمع مهذار بالواو والنون لأن مؤنثه لا يدخله الهاء، وهي هذرة وهيذرة ومهذار، أي كثيرة الهذر من الكلام، ويقال رجل هذريان، إذا كان غث الكلام كثيره، وقال الجوهري: رجل هذريان: خفيف الكلام والخدمة. قال عبد العزيز بن زرارة الكلابي يصف كرمه وكثرة خدمه، فضيوفه يأكلون من الجزور التي نحرها لهم على أي نوع يشتهون مما يصنع لهم من مشوي ومطبوخ وغير ذلك، من غير أن يتولوا ذلك بأنفسهم لكثرة خدمهم والمسارعين إلى ذلك:
  إذا ما اشتهوا منها شواء سعى لهم                      به هذريان لـلـكـرام خـدوم ويوم هاذر: شديد الحر، وقد هذر اليوم: اشتد حره. ومما يستدرك عليه: الهيذرة: المرأة الكثيرة الكلام، وفي حديث سلمان: ملغاة أول الليل مهذرة لآخره، وهو من الهذر بمعنى السكون، قاله ابن الأثير. وتهذير المال: تفريقه وتبذيره، قاله الخطابي.

##### Türkçe

**هذر** onun sözü, **كفرح** (vezninde), **هذرا**: hata ve bâtılda çok oldu. Ve **الهذر**, harekeli: çok olan kötü (şey); yahut o, sözün döküntüsüdür; yahut kendisine aldırış edilmeyen sözdür. Ve adam, konuşmasında **يهذر** eder, kesre ile; ve zamme ile **يهذر** eder; fetha ile **هذرا** (olarak), ve **تهذارا** (olarak); isim **الهذر**’dür, hareke ile. Ve **التهذار**, **التفعال** üzere gelen masdarlardandır; o, çokluk ifade eden bir binadır; onu Sîbeveyh **الكتاب**’da zikretmiştir. Ve Ümm Ma‘bed hadîsinde:  **لا نزر ولا هذر**  , yani ne az ne çok. Ve adam **أهذر** etti: saçmaladı ve sözünde çoğalttı; İbnü’l-A‘râbî nakletti: “Kim çoğaltırsa **أهذر** eder”, yani **الهذر** ile geldi. Ve “**أهجر** etti” demedi. Dedim: Zemahşerî **الأساس**’ta nakletti: “Kim çoğaltırsa **أهجر** eder.” Ve bir adam **هذر**, **ككتف** (gibi); ve **هذر**, **كندس** (gibi); ve **هذرة**, **كهمزة** (gibi); ve **هذرة**, birincinin ve ikincinin zammesiyle ve fethalı **الراء**’ın şeddelenmesiyle; Tarîh dedi ki:
  Ve inatçı huysuzla çekişmeyi bırak ve olma                      meclis arasında **هـذرة** onun kibri
Ve **هذار**, **كشداد** (gibi); ve **هيذار** ve **هيذارة**, **كبيذار** ve **بيذارة** (gibi) anlamca; ve **هذريان**, birincinin ve üçüncünün kesresiyle; ve **مهذار** ve **مهذارة** ve **مهذر**, **كمنبر** (gibi); ve **المهذار**’ın çoğulu **المهاذير**’dir. İbn Sîde dedi: **مهذار** vav ve nûn ile çoğul yapılmaz; çünkü onun müennesi **الهاء**’yı içine almaz; ve o **هذرة** ve **هيذرة** ve **مهذار**’dır; yani sözden **الهذر**’i çok olan. Ve “adam **هذريان**” denir; eğer sözü değersiz, çoğu (da) çok ise. Cevherî dedi: “adam **هذريان**”: söz ve hizmetçe hafif (çabuk) olandır. Abdülazîz b. Zurâre el-Kilâbî, cömertliğini ve hizmetinin çokluğunu vasfederek dedi; böylece misafirleri, onlar için kestiği deveden, kendilerine yapılan kızartma, pişmiş ve bunun dışındakilerden, hangi türü isterlerse onu yerler; hizmetçilerinin çokluğundan ve buna koşuşanlardan dolayı bunu bizzat üstlenmeksizin:
  Ne zaman ondan bir kızartma isteseler, onlar için koşar                      onunla **هذريان**; kerem sahiplerine hizmetçi
Ve **يوم هاذر**: şiddetli sıcak; ve gün **هذر** etti: sıcağı şiddetlendi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الهيذرة**: sözü çok olan kadın. Ve Selmân hadîsinde: “gecenin evvelinde boş söz, sonunda **مهذرة**”; o, sükûn anlamında **الهذر**’dendir; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Ve **تهذير المال**: onu dağıtmak ve saçıp savurmak; bunu Hattâbî söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَذِرَ كَلَامُهُ
1 هَذِرَ كَلَامُهُ ذ , aor. هَذَرَ , (A, K,) inf. n. هَذَرٌ, (TA,) His speech, or talk, was much, or abundant, and erroneous and false or vain or frivolous. (A, K.) ― -b2- هَذَرَ, aor. هَذُرَ and هَذِرَ , He talked much; babbled. was loquacious, or garrulous: (JK:) [or he talked irrationally:] or هَذَرَ فِى مَنْطِقِهِ. aor. هَذُرَ and هَذِرَ . inf. n. هَذْرٌ (S, Msb, K) and تَهْذَارٌ, (K,) which latter has an intensive signification, (TA,) he confounded in his speech, and talked what was not fit or meet or proper: (Msb:) or he talked much and badly: or erroneously: (K:) or he talked nonsense; he talked irrationally, foolishly, or deliriously: (S;) as also ↓ اهذر: (K:) and فِى كَلَامِهِ ↓ اهذر he talked much; babbled; was loquacious, or garrulous. (S, TA.)

4 أَهْذَرَ see 1, in two places.

لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ
لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ ذ Not little nor much: (TA:) or not scanty, so as to indicate impotence, nor much and corrupt: said of the speech of Mohammad. (K, art. نزر.) [See هَذَرٌ, from which it is altered to assimilate it in form to نَزْرٌ.]

هَذَرٌ
هَذَرٌ ذ , a subst. from هَذَرَ فِى مَنْطِقِهِ, (S, Msb,) Much talk; babble: (JK:) or nonsense; or ??? rational, foolish, or delirious, talk: (S:) or confused and improper speech: (Msb:) or speech, or talk, that is much and bad: or erroneous: (A, K:) or that is not regarded as of any ??? or worth. (TA.) See also هَذْرٌ.

هَذُرٌ
هَذُرٌ ذ : see هَذِرٌ.

هَذِرٌ
هَذِرٌ ذ , an epithet from هَذَرَ, applied to a man, [signifying, Loquacious; garrulous; babbling; a great talker; a bubbler. or nonsensical, irrational, foolish, or delirious, in his talk: or one who speaks confusedly and improperly: or who speaks, or talks, much and badly: or erroneously:] (JK, S, K:) as also, [but in an intensive sense.] ↓ هَذُرٌ (K) and ↓ هُذَرَةٌ (S, K) and ↓ هُذُرّةٌ (K) and ↓ هَذَّارٌ (S, K) and ↓ هَيْذَارٌ (K) and ↓ هِذْرِيَانٌ (JK, A, K) and ↓ مَهْذَرٌ (K) and ↓ مِهْذَارٌ, (JK, S, A, Msb, K,) [signifying, very loquacious, &c.:] and, [but in a doubly intensive sense.] ↓ هَيْذَارَةٌ (JK, K) and ↓ مِهْذَارَةٌ, (JK, A, K.) [signifying very very loquacious, &c.:] fem. هَذِرَةٌ (K) and ↓ هَيْذَرَةٌ (TA) and ↓ مِهْذَارٌ [without ة]: (K:) or ↓ هِذْرِيَانٌ signifies one who talks badly, or corruptly, and much: (TA:) or light in speech and in service: (S, TA:) the pl. of ↓ مِهْذَارٌ is مَهَاذيرُ, not مِهْذَارُونَ. (ISd, TA.)

هُذَرَةٌ
هُذَرَةٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

هُذُرَّةٌ
هُذُرَّةٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

هِذْرِيَانٌ
هِذْرِيَانٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

هَذَّارٌ
هَذَّارٌ ذ see هَذِرٌ; the third, in two places.

هَيْذَرَةٌ
هَيْذَرَةٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

هَيْذارٌ
هَيْذارٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

هَيْذَارَةٌ
هَيْذَارَةٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

مَهْذِرٌ
مَهْذِرٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

مَهْذَارٌ
مَهْذَارٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

مَهْذَارَةٌ
مَهْذَارَةٌ ذ : see هَذِرٌ; the third, in two places.

##### Türkçe

**هَذِرَ كَلَامُهُ**
1 **هَذِرَ كَلَامُهُ** ذ, muzâri‘ı **هَذَرَ**, (A, K,) mastarı **هَذَرٌ**, (TA,) Onun sözü yahut konuşması çok yahut bol idi; ve hatalı ve bâtıl yahut boş yahut laubali idi. (A, K.) ― -b2- **هَذَرَ**, muzâri‘ı **هَذُرَ** ve **هَذِرَ**, Çok konuştu; gevezelik etti; çok konuşan yahut geveze idi: (JK:) [yahut akıldışı konuştu:] yahut **هَذَرَ فِى مَنْطِقِهِ**. muzâri‘ı **هَذُرَ** ve **هَذِرَ**. mastarı **هَذْرٌ** (S, Msb, K) ve **تَهْذَارٌ**, (K,) ki bu ikincisi şiddet (mübalağa) mânâsına bir alâmet taşır, (TA,) sözünde karıştırdı ve uygun yahut münasip yahut doğru olmayan şeyi konuştu: (Msb:) yahut çok ve kötü konuştu: yahut hatalı olarak: (K:) yahut saçma konuştu; akıldışı, ahmakça yahut hezeyanlı konuştu: (S;) bunun gibi ↓ **اهذر**: (K:) ve **فِى كَلَامِهِ** ↓ **اهذر** çok konuştu; gevezelik etti; çok konuşan yahut geveze idi. (S, TA.)

4 **أَهْذَرَ** 1’e bak, iki yerde.

**لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ**
**لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ** ذ Az da değil çok da değil: (TA:) yahut aczi gösterir derecede kıt değil; ve çok ve bozuk da değil: Muhammed’in sözü hakkında söylenmiştir. (K, md. **نزر**.) [Bk. **هَذَرٌ**; ondan, şekilce **نَزْرٌ**’e benzetmek için değiştirilmiştir.]

**هَذَرٌ**
**هَذَرٌ** ذ, **هَذَرَ فِى مَنْطِقِهِ**’den bir isimdir, (S, Msb,) Çok konuşma; gevezelik: (JK:) yahut saçma; yahut akıldışı, ahmakça yahut hezeyanlı konuşma: (S:) yahut karışık ve uygunsuz söz: (Msb:) yahut çok ve kötü olan söz yahut konuşma: yahut hatalı: (A, K:) yahut herhangi bir kıymet yahut değer sahibi olarak itibar edilmeyen şey. (TA.) Ayrıca **هَذْرٌ**’e bak.

**هَذُرٌ**
**هَذُرٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak.

**هَذِرٌ**
**هَذِرٌ** ذ, **هَذَرَ**’dan bir sıfattır; bir adama uygulanır; [mânâsı: Çok konuşan; geveze; gevezelik eden; çok konuşucu; gevezelikçi; yahut konuşmasında saçma, akıldışı, ahmakça yahut hezeyanlı; yahut karışık ve uygunsuz konuşan; yahut çok ve kötü konuşan; yahut hatalı konuşan:] (JK, S, K:) bunun gibi, [fakat şiddet (mübalağa) mânâsıyla] ↓ **هَذُرٌ** (K) ve ↓ **هُذَرَةٌ** (S, K) ve ↓ **هُذُرّةٌ** (K) ve ↓ **هَذَّارٌ** (S, K) ve ↓ **هَيْذَارٌ** (K) ve ↓ **هِذْرِيَانٌ** (JK, A, K) ve ↓ **مَهْذَرٌ** (K) ve ↓ **مِهْذَارٌ**, (JK, S, A, Msb, K,) [mânâsı: pek çok konuşan, vb.:] ve, [fakat iki kat şiddet (mübalağa) mânâsıyla] ↓ **هَيْذَارَةٌ** (JK, K) ve ↓ **مِهْذَارَةٌ**, (JK, A, K.) [mânâsı: çok çok konuşan, vb.:] müennesi **هَذِرَةٌ** (K) ve ↓ **هَيْذَرَةٌ** (TA) ve ↓ **مِهْذَارٌ** [ة’siz]: (K:) yahut ↓ **هِذْرِيَانٌ** çok yahut bozuk olarak konuşan kimseyi ifade eder: (TA:) yahut sözde ve hizmette hafif olan: (S, TA:) ↓ **مِهْذَارٌ**’un çoğulu **مَهَاذيرُ**’dur; **مِهْذَارُونَ** değildir. (ISd, TA.)

**هُذَرَةٌ**
**هُذَرَةٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هُذُرَّةٌ**
**هُذُرَّةٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هِذْرِيَانٌ**
**هِذْرِيَانٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هَذَّارٌ**
**هَذَّارٌ** ذ **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هَيْذَرَةٌ**
**هَيْذَرَةٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هَيْذارٌ**
**هَيْذارٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**هَيْذَارَةٌ**
**هَيْذَارَةٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**مَهْذِرٌ**
**مَهْذِرٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**مَهْذَارٌ**
**مَهْذَارٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

**مَهْذَارَةٌ**
**مَهْذَارَةٌ** ذ: **هَذِرٌ**’e bak; üçüncüsü, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَذَرَ
هَذَرَ I ,  U ( n. ac. هَذْر 1 ,  تَهْذَاْر 62 )
a.  [ Fī ], Babbled, rambled.

b.  Was sultry ( day ).

هَذِرَ
هَذِرَ A ( n. ac. هَذَر 4 ),
a.  Was rambling, incoherent; was nonsensical ( talk ).

أَهْذَرَ
أَهْذَرَ IV ,
a.  see I (a) .

هَذْر
هَذْر 1 ,
a.  Much.

هَذَر
هَذَر 4 ,
a.  Babble, garrulousness, foolery.

b.  Raving, delirium.

هَذِر
هَذِر 5 ,
a.  Babbling, garrulous; babbler, chatterer; dotard.

هَذِرَة
هَذِرَة 5t ,
a.  fem. of هَذِر 5 .

هَذُر
هَذُر 6 ,  هُذَرَة 9t ,  هُذُرَّة 13t ,  مِهْذَر 20 ,
a.  see 5 .

هَاْذِر
هَاْذِر 21 ,
a.  Sultry.

هَذَّاْر
هَذَّاْر 28 ,  مِهْذَاْر 45 ,  مِهْذَاْرَة 45t , ( pl. مَهَاْذِيْرُ 65 ),
a.  see 5 .

هَيْذَار
هَيْذَار ,  هَيْذَارَة
a.  see 5 .

هِذْرِيَان
هِذْرِيَان
a.  Voluble, glib.

b.  Swift.

##### Türkçe

هَذَرَ
**هَذَرَ** I , U ( mastar: **هَذْر** 1 , **تَهْذَاْر** 62 )
a. [Fī], gevezelik etti, saçmaladı.

b. bunaltıcı oldu (gün).

هَذِرَ
**هَذِرَ** A ( mastar: **هَذَر** 4 ),
a. saçma sapan konuşur oldu, tutarsız oldu; anlamsız oldu (söz).

أَهْذَرَ
**أَهْذَرَ** IV ,
a. I (a)’ya bak.

هَذْر
**هَذْر** 1 ,
a. çok.

هَذَر
**هَذَر** 4 ,
a. gevezelik, çok konuşurluk, budalalık.

b. sayıklama, hezeyan.

هَذِر
**هَذِر** 5 ,
a. geveze, çok konuşan; geveze, çenebaz; bunak.

هَذِرَة
**هَذِرَة** 5t ,
a. **هَذِر** 5’in müennesi.

هَذُر
**هَذُر** 6 , **هُذَرَة** 9t , **هُذُرَّة** 13t , **مِهْذَر** 20 ,
a. 5’e bak.

هَاْذِر
**هَاْذِر** 21 ,
a. bunaltıcı.

هَذَّاْر
**هَذَّاْر** 28 , **مِهْذَاْر** 45 , **مِهْذَاْرَة** 45t , (çoğulu **مَهَاْذِيْرُ** 65 ),
a. 5’e bak.

هَيْذَار
**هَيْذَار** , **هَيْذَارَة**
a. 5’e bak.

هِذْرِيَان
**هِذْرِيَان**
a. çok konuşan, dili akıcı.

b. hızlı.
