# هذر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هذر

هذر كلامه، كفرح، هذرا: كثر في الخطإ والباطل. والهذر، محركة: الكثير الرديء، أو هو سقط الكلام، أو الكلام الذي لا يعبأ به. وهذر الرجل في منطقه يهذر، بالكسر، ويهذر بالضم، هذرا بالفتح، وتهذارا، والاسم الهذر، بالتحريك. والتهذار من المصادر التي جاءت على التفعال، وهو بناء يدل على التكثير، قد ذكره سيبويه في الكتاب. وفي حديث أم معبد:  لا نزر ولا هذر  ، أي لا قليل ولا كثير. وأهذر الرجل: هذى وأكثر في كلامه، وحكى ابن الأعرابي: من أكثر أهذر، أي جاء بالهذر. ولم يقل: أهجر. قلت: ونقل الزمخشري في الأساس: من أكثر أهجر. ورجل هذر، ككتف، وهذر، كندس، وهذرة، كهمزة، وهذرة، بضم الأول والثاني وتشديد الراء المفتوحة، قال طريح:
  واترك معاندة اللجوج ولا تكن                      بين النـدي هـذرة تـياهـا وهذار، كشداد، وهيذار وهيذارة، كبيذار وبيذارة بمعنى، وهذريان، بكسر الأول والثالث، ومهذار ومهذارة ومهذر، كمنبر، وجمع المهذار المهاذير، قال ابن سيده: ولا يجمع مهذار بالواو والنون لأن مؤنثه لا يدخله الهاء، وهي هذرة وهيذرة ومهذار، أي كثيرة الهذر من الكلام، ويقال رجل هذريان، إذا كان غث الكلام كثيره، وقال الجوهري: رجل هذريان: خفيف الكلام والخدمة. قال عبد العزيز بن زرارة الكلابي يصف كرمه وكثرة خدمه، فضيوفه يأكلون من الجزور التي نحرها لهم على أي نوع يشتهون مما يصنع لهم من مشوي ومطبوخ وغير ذلك، من غير أن يتولوا ذلك بأنفسهم لكثرة خدمهم والمسارعين إلى ذلك:
  إذا ما اشتهوا منها شواء سعى لهم                      به هذريان لـلـكـرام خـدوم ويوم هاذر: شديد الحر، وقد هذر اليوم: اشتد حره. ومما يستدرك عليه: الهيذرة: المرأة الكثيرة الكلام، وفي حديث سلمان: ملغاة أول الليل مهذرة لآخره، وهو من الهذر بمعنى السكون، قاله ابن الأثير. وتهذير المال: تفريقه وتبذيره، قاله الخطابي.

### Türkçe

**هذر** onun sözü, **كفرح** (vezninde), **هذرا**: hata ve bâtılda çok oldu. Ve **الهذر**, harekeli: çok olan kötü (şey); yahut o, sözün döküntüsüdür; yahut kendisine aldırış edilmeyen sözdür. Ve adam, konuşmasında **يهذر** eder, kesre ile; ve zamme ile **يهذر** eder; fetha ile **هذرا** (olarak), ve **تهذارا** (olarak); isim **الهذر**’dür, hareke ile. Ve **التهذار**, **التفعال** üzere gelen masdarlardandır; o, çokluk ifade eden bir binadır; onu Sîbeveyh **الكتاب**’da zikretmiştir. Ve Ümm Ma‘bed hadîsinde:  **لا نزر ولا هذر**  , yani ne az ne çok. Ve adam **أهذر** etti: saçmaladı ve sözünde çoğalttı; İbnü’l-A‘râbî nakletti: “Kim çoğaltırsa **أهذر** eder”, yani **الهذر** ile geldi. Ve “**أهجر** etti” demedi. Dedim: Zemahşerî **الأساس**’ta nakletti: “Kim çoğaltırsa **أهجر** eder.” Ve bir adam **هذر**, **ككتف** (gibi); ve **هذر**, **كندس** (gibi); ve **هذرة**, **كهمزة** (gibi); ve **هذرة**, birincinin ve ikincinin zammesiyle ve fethalı **الراء**’ın şeddelenmesiyle; Tarîh dedi ki:
  Ve inatçı huysuzla çekişmeyi bırak ve olma                      meclis arasında **هـذرة** onun kibri
Ve **هذار**, **كشداد** (gibi); ve **هيذار** ve **هيذارة**, **كبيذار** ve **بيذارة** (gibi) anlamca; ve **هذريان**, birincinin ve üçüncünün kesresiyle; ve **مهذار** ve **مهذارة** ve **مهذر**, **كمنبر** (gibi); ve **المهذار**’ın çoğulu **المهاذير**’dir. İbn Sîde dedi: **مهذار** vav ve nûn ile çoğul yapılmaz; çünkü onun müennesi **الهاء**’yı içine almaz; ve o **هذرة** ve **هيذرة** ve **مهذار**’dır; yani sözden **الهذر**’i çok olan. Ve “adam **هذريان**” denir; eğer sözü değersiz, çoğu (da) çok ise. Cevherî dedi: “adam **هذريان**”: söz ve hizmetçe hafif (çabuk) olandır. Abdülazîz b. Zurâre el-Kilâbî, cömertliğini ve hizmetinin çokluğunu vasfederek dedi; böylece misafirleri, onlar için kestiği deveden, kendilerine yapılan kızartma, pişmiş ve bunun dışındakilerden, hangi türü isterlerse onu yerler; hizmetçilerinin çokluğundan ve buna koşuşanlardan dolayı bunu bizzat üstlenmeksizin:
  Ne zaman ondan bir kızartma isteseler, onlar için koşar                      onunla **هذريان**; kerem sahiplerine hizmetçi
Ve **يوم هاذر**: şiddetli sıcak; ve gün **هذر** etti: sıcağı şiddetlendi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الهيذرة**: sözü çok olan kadın. Ve Selmân hadîsinde: “gecenin evvelinde boş söz, sonunda **مهذرة**”; o, sükûn anlamında **الهذر**’dendir; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Ve **تهذير المال**: onu dağıtmak ve saçıp savurmak; bunu Hattâbî söyledi.
