# هذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: هذ

ه ذ
هذ
استعمل من وجهيه : ( هذّ ) .
هذّ : قال الليث : يقال : هذّه بالسيف هذّاً : إذا قطعه . قال : والهَذُّ : سرعة القَطْع ، وسرعةُ القراءة ؛ وأنشد :
كَهَذ الأَشَاءَةِ بالمِخْلَبِ
ابن السّكيت : هذّه وهَذَأَهُ : إذا قطعه . وقال ابن الأعرابي : إزميلٌ هَذٌّ هَذُودٌ ؛ أي : حادٌّ . قال ويقال : حَجَازَيْكَ وهَذَاذَيْكَ . قال : وهي حروف خِلْقَتُها التثنية لا تُغَيَّر . وحَجَازَيْك : أَمَرَه أن يَحْجزَ بينهم ، ويحتمل أن يكون معناه كُفَّ نفْسَك . قال : وهَذَا ذَيْك يأمُرُه أن يقطَع أمرَ القوم . وقال غيرُه : هذا ذَيْك : أَمَرَه أن يهذّهم بالسيف هَذّاً بعد هَذَ ؛ وأنشد :
ضَرْباً هَذَاذَيْكَ وطَعْناً وَخْضاً

باب الهَاء والذال
هذ
لهذم : الليث : اللَّهْذَم : كلُّ شيء حادَ من سِنانٍ وسَيف قاطع . ولَهذَمَتُه : فِعْلُه .
هذرم : والهَذْرَمة : كثرةُ الكلام . ورجلٌ هُذارِم وهُذارِمَةٌ ، وقد هَذْرَمَ في كلامه ، والهَذْرَمة : قِراءةٌ في سرعة ، وأنشد أبو عبيد :
وكان في المجلس جَمَّ الهذْرَمَهْ
أراد أنه كان كثيرَ الكلام .
والتَّلَهْذُمُ : الأكل ، قال سُبَيع :
لولا الإلاهُ ولولا حَزْمُ طالبها
تَلَهذَمُوها كما نالوا من العِيرِ
هذلم : والهَذْلمَةُ : مشيٌ في سرعة ، وأنشد فيه :
قد هذْلَم السارقُ بعد العَتَمَهْ
نحو بيوتِ الحيِّ أيّ هذْلَمهْ
هربذ : أبو عبيد : الهِرْبِذَى : مِشية تُشبِه مِشية الهَرابذَة وهمْ حكام المَجُوس .

### Türkçe

ه ذ
هذ
İki vechinden kullanıldı: (**هذّ**).

**هذّ**: Leys dedi: “Kılıçla onu **هذّاً** ile **هذّه**” denir: onu kestiği zaman. Dedi: ve **الهَذُّ**: kesmenin sürati ve okumanın süratidir; ve inşad etti:
كَهَذ الأَشَاءَةِ بالمِخْلَبِ
İbnü’s-Sikkît: **هذّه** ve **هَذَأَهُ**: onu kestiği zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: **إزميلٌ هَذٌّ هَذُودٌ**; yani: keskin. Dedi: ve “**حَجَازَيْكَ** ve **هَذَاذَيْكَ**” denir. Dedi: ve bunlar, yaratılışı tesniye olan, değiştirilmeyen harflerdir. Ve **حَجَازَيْك**: aralarında engel koymasını ona emretti; ve mânâsı “kendini tut” olması muhtemeldir. Dedi: ve **هَذَا ذَيْك** ona, kavmin işini kesmesini emreder. Başkası dedi: **هذا ذَيْك**: onu, kılıçla onları **هَذّاً** ile, **هَذَ**’dan sonra **هَذّاً** etmesini emretti; ve inşad etti:
ضَرْباً هَذَاذَيْكَ وطَعْناً وَخْضاً

**الهَاء** ve **الذال** babı
هذ
**لهذم**: Leys: **اللَّهْذَم**: mızrak ucu ve kesici kılıçtan keskin olan her şeydir. Ve **لَهذَمَتُه**: onun fiilidir.
**هذرم**: ve **الهَذْرَمة**: sözün çokluğudur. Ve bir adam **هُذارِم** ve **هُذارِمَةٌ**; ve sözünde **هَذْرَمَ** etmiştir; ve **الهَذْرَمة**: sürat içinde bir okumadır; Ebû Ubeyd inşad etti:
وكان في المجلس جَمَّ الهذْرَمَهْ
Onun, sözce çok olduğunu murad etti.
Ve **التَّلَهْذُمُ**: yemektir; Sübey‘ dedi:
لولا الإلاهُ ولولا حَزْمُ طالبها
تَلَهذَمُوها كما نالوا من العِيرِ
**هذلم**: ve **الهَذْلمَةُ**: sürat içinde bir yürüyüştür; onda inşad etti:
قد هذْلَم السارقُ بعد العَتَمَهْ
نحو بيوتِ الحيِّ أيّ هذْلَمهْ
**هربذ**: Ebû Ubeyd: **الهِرْبِذَى**: **الهَرابذَة**’nin yürüyüşüne benzeyen bir yürüyüştür; ve onlar, Mecûsîlerin hâkimleridir.
