# هرأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هرأ

هرأ في منطقه، كمنع يهرأ هرءا: أكثر وقيل أكثر في خطإ أو قال الخنا والقبيح أو الخطأ. والهراء، كغراب ممدود مهموز: المنطق الكثير، أو المنطق الفاسد الذي لا نظام له. وقول ذي الرمة:
  لها بشر مثل الحرير ومنـطـق                      رخيم الحواشي لا هراء ولا نزر يحتملها جميعا. والهراء: الرجل الكثير الكلام الهذاء أنشد ابن الأعرابي:
  شمردل غير هراء ميلق كالهرإ، كصرد كذا قيده الصاغاني. والهراء ككتاب: فسيل النخل قاله أبو حنيفة، وعن الأصمعي: يقال في صغار النخل أول ما يقلع شيء منها من أمه: فهو الودي والجثيث. والهراء والفسيل، وأنشد القالي:
  أبعد عطيتي ألفا تمامـا                      من المرجو ثاقبة الهراء يعني النخل إذا استفحل ثقب في أصوله، فذلك معنى ثاقبة الهراء، والهراء أيضا: شيطان موكل بقبيح الأحلام، ومنه حديث أبي سلمة أنه عليه السلام قال:  ذلك الهراء شيطان وكل بالنفوس  قال ابن الأثير: لم يسمع الهراء أنه شيطان إلا في هذا الحديث، وفي بعض النسخ: الكلام، بدل الأحلام، وهو غلط. وهرأه البرد، كمنع يهرؤه هرءا وهراءة: اشتد عليه حتى كاد أن يقتله، أو قتله، كأهرأه، يقال: أهرأنا القر، أي قتلنا. وهرأت الريح إذا اشتد بردها. وهرأ اللحم هرأ: أنضجه كهرأه بالتضعيف وأهرأه رباعيا عن الفراء وقد هرئ، بالكسر، هرءا وهرءا بالفتح والضم، كلاهما عن الفراء وهروءا بالضم عن الكسائي. وتهرأ: سقط من العظم فهو هرئ، وأهرأ لحمه إهراء، إذا طبخه حتى يتفسخ. والمهرأ والمهرد: المنضج من اللحم. وأهرأنا في الرواح: أبردنا، وذلك بالعشي، أو خاص برواح القيظ قاله بعضهم، وأنشد لأهاب ابن عمير يصف حمرا:
  حتى إذا أهرأن للأصائل
  وفارقتها بـلة الأوابـل
  قال: أهرأن للأصائل: دخلن فيها، يقول: سرن في برد الرواح إلى الماء. وأهرئ عنك من الظهيرة، أي أقم حتى يسكن حر النهار ويبرد. وأهرأ فلان فلانا: قتله، وأهرأ الكلام: أكثره ولم يصب المعنى. وإن منطقه يهرأ هرءا وإن منطقه لغير هراء. وهرئ المال وهرئ القوم، بالفتح، وهرئ المال والقوم، كعني مبنيا للمفعول فهم مهروؤون قال ابن بري: الذي حكاه أبو عبيد عن الكسائي هرئ القوم بالضم فهم مهروؤون إذا قتلهم البرد أو الحر، قال ابن بري: وهذا هو الصحيح، لأن قوله مهروؤون إنما يكون جاريا على هرئ. وبخط الجوهري في كتابه هرئ كسمع، وهو تصحيف منه، لا يخفى أنه لو نسب هذا إلى قلم النساخ كان أولى، لأنه ليس في كتابه تصريح لما قال، وإنما ضبط قلم، والقلم قد يخطئ، ويدل عليه قوله: فهم مهروؤون، دلالة بينة، ودعوى الغفلة إلى الجوهري خطأ، فإنه بعيد على مثله أن يخفى عليه مثل هذا، قال ابن مقبل في المهروء - من هرأ البرد - يرثي عثمان بن عفان:
  نعاء لفضل العلم والحلم والتقىومأوى اليتامى الغبر أسنوا فأجدبوا
  وملجإ مهروئين يلفى به الحيا                      إذا جـــلـــفـــت كـــحـــل هـــو الأم والأب قال أبو حنيفة: المهروء: الذي قد أنضجه البرد. وهرأ البرد الماشية فتهرأت: كسرها فتكسرت. وقرة لها هريئة، على فعيلة: يصيب الناس والمال منها ضر وسقطة أي موت. والهريئة أيضا: الوقت الذي يصيبهم فيه البرد. والهريئة: الوقت الذي يشتد فيه البرد.

### Türkçe

**هرأ** onun konuşmasında, **كمنع يهرأ هرءا**: çoğalttı; ve denildi: hatada çoğalttı; yahut çirkin ve kaba sözü veya hatayı söyledi. Ve **الهراء** (uzatılmış hemzeli), **كغراب**: çok söz; yahut düzeni olmayan bozuk söz. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
  Onun ipeğe benzer bir teni ve bir konuşması vardır                      kenarları yumuşak; ne **هراء** ne de az; hepsini ihtimal eder. Ve **الهراء**: çok konuşan, saçmalayan adam; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Şemerdel; **هراء** olmayan, geveze; **كالهرإ**; **كصرد**; Sâgânî onu böyle kaydetti. Ve **الهراء** **ككتاب**: hurma fidanı; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve Asma‘î’den: denilir ki hurmanın küçüklerinde, ondan (anasından) ilk koparılan şey: o **الودي** ve **الجثيث**tir. Ve **الهراء** ve **الفسيل**; Kâlî inşâd etti:
  Benim bağışımı bin tam olarak uzak mı kıldın                      umulan **ثاقبة الهراء**dan
  Yani hurma, kalınlaşıp güçlenince köklerinde bir delik açılır; işte **ثاقبة الهراء**ın mânası budur. Ve **الهراء** ayrıca: çirkin rüyalara vekil kılınmış bir şeytandır. Ondan, Ebû Seleme hadisi: onun (aleyhisselâm) dediği:  “O **الهراء** nefislere vekil kılınmış bir şeytandır.”  İbnü’l-Esîr dedi: **الهراء**ın şeytan olduğu, bu hadisten başka işitilmedi. Bazı nüshalarda: **الكلام**, **الأحلام** yerine; ve o yanlıştır. Ve **هرأه البرد** (**كمنع يهرؤه هرءا وهراءة**): ona şiddetlendi, ta neredeyse onu öldürecekti; yahut onu öldürdü; **كأهرأه** gibi. Denilir: **أهرأنا القر**, yani: bizi öldürdü. Ve **هرأت الريح**: soğuğu şiddetlendiği zaman. Ve **هرأ اللحم هرأ**: onu pişirdi; **كهرأه** (teşdîd ile) ve **أهرأه** (dörtlü) gibi; Ferrâ’dan. Ve (et) **هرئ** oldu (kesre ile), **هرءا**; ve fetha ve damme ile **هرءا**; ikisi de Ferrâ’dan. Ve damme ile **هروءا**, Kisâî’den. Ve **تهرأ**: kemikten düştü; o hâlde o **هرئ**dir. Ve **أهرأ لحمه إهراء**: onu pişirdiği zaman, ta parçalanıp dağılıncaya kadar. Ve **المهرأ** ve **المهرد**: etten pişmiş olan. Ve **أهرأنا في الرواح**: serinledik; ve bu, ikindide olur; yahut yaz sıcağının akşam serinliğine mahsustur; bunu bazısı söyledi. Ve Ehâb b. Umeyr’e ait, yaban eşeklerini vasfeden (şiir) inşâd edildi:
  Nihayet **أهرأن للأصائل** olunca
  Ve **بـلة الأوابـل**i ondan ayırınca
  Dedi: **أهرأن للأصائل**: ona girdiler; der ki: suya doğru akşam serinliğinin soğuğunda yürüdüler. Ve **أهرئ عنك من الظهيرة**: yani gündüz sıcağı sakinleşinceye ve serinleyinceye kadar dur. Ve **أهرأ فلان فلانا**: onu öldürdü. Ve **أهرأ الكلام**: onu çoğalttı ve mânayı tutturmadı. Ve şüphesiz onun konuşması **يهرأ هرءا**; ve şüphesiz onun konuşması **لغير هراء**dır. Ve **هرئ المال** ve **هرئ القوم** (fetha ile); ve **هرئ المال والقوم** (**كعني** meçhul bina ile): o hâlde onlar **مهروؤون**dur. İbn Berrî dedi: Ebû Ubeyd’in Kisâî’den naklettiği: **هرئ القوم** (damme ile), o hâlde onlar **مهروؤون**dur; soğuk veya sıcak onları öldürdüğü zaman. İbn Berrî dedi: Bu doğrudur; çünkü **مهروؤون** sözü ancak **هرئ** üzerine yürür. Ve Cevherî’nin kitabında kendi hattıyla: **هرئ كسمع**; bu ondan bir tashîftir. Gizli değildir ki bunu müstensihlerin kalemine nisbet etmek daha evlâ olurdu; çünkü kitabında söylediğine dair bir tasrih yoktur; ancak kalem ضبط etti; kalem hata edebilir. Buna delil, onun “o hâlde onlar **مهروؤون**dur” sözü; açık bir delâlettir. Ve gafleti Cevherî’ye nisbet etmek hatadır; çünkü onun gibisine bunun gibi bir şeyin gizli kalması uzaktır. İbn Mukbil, **المهروء** hakkında — **من هرأ البرد** — Osman b. Affân’ı mersiye olarak dedi:
  İlim, hilm ve takvânın faziletine bir ölüm haberi; ve kararmış yetimlerin barınağı; yaşlandılar da kıtlığa düştüler
  Ve **مهروئين** için bir sığınak; onunla hayat bulunur                      Ne zaman ki **كحل** (yıl kıtlığı) şiddetlenirse; o, ana ve babadır
  Ebû Hanîfe dedi: **المهروء**: soğuğun onu pişirdiği kimsedir. Ve **هرأ البرد الماشية فتهرأت**: onu kırdı da kırılıp parçalandı. Ve onun için **قرة** (soğuk) **هريئة**dir, **على فعيلة**: ondan insanlara ve mala zarar ve düşüş, yani ölüm isabet eder. Ve **الهريئة** ayrıca: soğuğun onlara isabet ettiği vakittir. Ve **الهريئة**: soğuğun şiddetlendiği vakittir.
