# هرب — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%A8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%A8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: هرب

هرب
هَرَبَ - يَهْرُبُ - هَرَب - هَرَباً
هَرَبَ - يَهْرُبُ + كائن + من شيء أو كائن أو خطر: ينطلق مسرعاً مذعوراً مرعوباً مبتعداً عن الخطر
هَرَب: اسم فعل مبالغة من " هَرَبَ - يَهْرُبُ ": الهروب المتكرر
هَرَباً: حال من " هَرَب ": ونحن هاربون
﴿وأنا ظننا أن لن نعجز الله في الأرض ولن نعجزه هربا﴾: ولن نعجزه في الأرض، ولن نعجزه ونحن هاربون
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهروب والفرار بعيداً عن أذى محتمل " وهي:
فَرَّ - يَفِرُّ، فَزِعَ - يَفْْزَعُ، هَرَبَ - يَهْرُبُ، شَرَدَ - يَشْرُدُ، وَحَشَ - يَحِشُ، بَبَلَ - يَبَبِلُ
هرب
 	﴿وأنا ظننا أن لن نعجز الله في الأرض ولن نعجزه هربا(12)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [هرب] ه ر ب: الهَرَبُ الفرار وقد هَرَبَ يهرُبُ هَرَباً مثل طلب يطلُبُ طلبا و أهْرَبَ جدَّ في الفرار مذعورا
معجم الفرائد القرآنية:
هـ ر ب
"هَرَب" في قوله تعالى:"وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِي الأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبا " (12)الجن.
الهَرَب : الذهاب بسرعة عن خوف .
ملخص اللسان
1. الـهَرَبُ: الفِرارُ. هَرَبَ يَهْرُبُ هَرَباً: فَرَّ، يَكونُ ذلك  للإِنسان، وغيره من أَنواع الحيوان. وأَهْرَبَ: جَدَّ في الذَّهابِ  مَذْعُوراً؛
2.    وقيل: هو إِذا جَدَّ في الذهاب مَذْعُوراً، أَو غيرَ مَذْعور؛
3.     جاءَ مُهْرِباً أَي جادّاً في الأَمْرِ؛
4.     وقيل: جاءَ مُهْرِباً إِذا أَتاك هارِباً فَزِعاً؛
5.     وفلانٌ لنا مَهْرَبٌ.
6.     وأَهْرَبَ الرجلُ إِذا أَبْعَدَ في الأَرض؛
7.     وأَهْرَبَ فلانٌ فلاناً إِذا اضْطَرَّه إِلى الـهَرَبِ.
8.     ويقال: هَرَبَ من الوَتِدِ نِصْفُه في الأَرض أَي غابَ
9.     أَهْرَبَ فلانٌ أَي أَغْرَقَ في الأَمْر.
10.                       في نفي المال: ما لَه هارِبٌ ولا قارِبٌ أَي صادرٌ عن الماءِ ولا وارِد؛
لسان العرب
● - هرب: الـهَرَبُ: الفِرارُ. هَرَبَ يَهْرُبُ هَرَباً: فَرَّ، يَكونُ ذلك  للإِنسان، وغيره من أَنواع الحيوان. وأَهْرَبَ: جَدَّ في الذَّهابِ  مَذْعُوراً؛ وقيل: هو إِذا جَدَّ في الذهاب مَذْعُوراً، أَو غيرَ مَذْعور؛ وقال اللحياني: يكون ذلك للفَرَس وغيره مما يَعْدُو؛ وهَرَّبَ غيرَه تَهْريباً.  وقال مرَّة: جاءَ مُهْرِباً أَي جادّاً في الأَمْرِ؛ وقيل: جاءَ مُهْرِباً إِذا أَتاك هارِباً فَزِعاً؛ وفلانٌ لنا مَهْرَبٌ. وأَهْرَبَ الرجلُ إِذا أَبْعَدَ في الأَرض؛ وأَهْرَبَ فلانٌ فلاناً إِذا اضْطَرَّه إِلى الـهَرَبِ.  ويقال: هَرَبَ من الوَتِدِ نِصْفُه في الأَرض أَي غابَ؛ قال أَبو  وَجْزَةَ:  ومُجْنَـأً كإِزاءِ الـحَوْضِ مُنْثَلِماً، *  ورُمَّةً نَشِـبَتْ في هارِبِ الوَتِدِ(2)  (2 قوله «ومجنأ» أي نؤياً اهـ. تكملة.)  وساحَ فلان في الأَرضِ وهَرَبَ فيها. قال: وقال بعضهم: أَهْرَبَ فلانٌ أَي أَغْرَقَ في الأَمْر.  الأَصمعي، في نفي المال: ما لَه هارِبٌ ولا قارِبٌ أَي صادرٌ عن الماءِ ولا وارِد؛ وقال اللحياني: معناه ما له شيءٌ، وما له قَوْمٌ؛ قال: ومثله ما له سَعْنةٌ ولا مَعْنَةٌ. وقال ابن الأَعرابي: الهارِبُ الذي صَدَر عن الماءِ؛ قال: والقارِبُ الذي يَطْلُبُ الماءَ. وقال الأَصمعي في قولهم ما لَه هارِبٌ ولا قارِبٌ: معناه ليس له أَحَدٌ يَهْرُبُ منه، ولا أَحدٌ يَقْرُبُ منه أَي فليس هو بشيءٍ؛ وقيل: معناه ما لَه بَعِـيرٌ يَصْدُرُ عن الماءِ، ولا بَعِـيرٌ يَقْرُبُ الماءَ. وفي الحديث: قال له رجل: ما لي ولعيالي هارِبٌ ولا قارِبٌ غيرَها أَي ما لي بعيرٌ صادرٌ عن الماء، ولا واردٌ سواها، يعني ناقتَه.  ابن الأَعرابي: هَرِبَ الرجُلُ إِذا هَرِمَ؛ وأَهْرَبَتِ الريحُ ما على  وجهِ الأَرض من التُّراب والقَمِـيم وغيره إِذا سَفَتْ به. والـهُرْبُ:  الثَّرْبُ، يمانية. وهَرَّابٌ ومُهْرِبٌ: اسمان. وهارِبةُ البَقْعاءِ:  بَطْنٌ.
مقاييس اللغة:
(*هرب) الهاء والراء والباء كلمةٌ واحدة، هي هَرَب، إذا فَرّ. وما له هاربٌ ولا قاربٌ، أي صادرٌ عن الماء ولا وارد، أي لا شيءَ له.
القاموس المحيط:
هرَبَ هَرَباً، بالتحريك، ومَهْرَباً وهَرَباناً فَرَّ، وهَرَّبْتُه، ومن الوَتِد نِصْفُه غابَ. وأهْرَبَ أَغْرَقَ في الْأَمْرِ، وجَدَّ في الذَّهابِ مَذْعوراً، والرِّيحُ سَفَتِ التُّرابَ، وفُلاناً اضْطَرَّهُ إلى الهَرَبِ، و " ما لَه هارِبٌ ولا قارِبٌ " ، أي صادِرٌ عن الماءِ ولا وارِدٌ، أي ما لَه شيءٌ، أو معناهُ ليس أحد يَهْرُبُ منه، ولا أحدٌ يَقْرُبُ إليه، فليس هو بشيءٍ. وهَرِبَ، كفرِح هَرِمَ. والهُرْب، بالضم ثَرْبُ البَطْنِ. وكمِنْبَرٍ خَشَبَةٌ يُقْبِلُ بها الزَّرَّاعُ ويُدْبِرُ. والهارِبيَّةُ مُوَيْهَةٌ لبَنِي هارِبَةَ بنِ ذُبْيانَ، وسَمَّوْا هَرَّاباً، كشدَّادٍ ومُحْسِنٍ.
تاج العروس:
ه ر ب
هَرَبَ يَهْرُبُ هَرَباً بالتَّحْريكِ من باب : نَصَرَ كما تَدُلُّ عليه قاعدةُ إِطلاقه وهو الصَّحيح واغْتَرَّ بعضٌ بالمصدرِ المُحَرَّك فقال : إِنّه من باب فَرِحَ وآخرونَ أَنَّه من باب فَتَحَ لوُجُود حرفِ الحَلْق وجَهلَ أَنّ حرف الحَلْق إِذا كان في أَوّله فإِنّه لا يُعْتَدُّ بِه ؛ وآخرونَ أَنَّهُ من باب ضَرَبَ والصَّحيح الأَوَّلُ ومَهَرْبَاً كطَلَبَ طَلَباً ومَطْلَباً هو مصدرٌ مِيميٌّ كمَقْعَد وهَرَباناً بالتّحْرِيك وهذه عن الصّاغَانيّ لمَا فيه من الجَوَلانِ والأَضْطِرَاب : فَرَّ يكونُ ذلك للإِنسان وغيرِه من أَنواع الحَيَوان . هَرَّبَ غَيْرَه تَهْرِيباً وهَرَّبْتُهُ أَنا . يقال : هَرَبَ من الوّتِدِ نصْفُهُ في الأَرْض : أَي غابَ قال أَو وَجْزَةَ :
ومَجْنَأَ كإِزاءِ الحَوْض مُنْثَلِماً ... ورَمَّةً نَشبَتْ في هارِبِ الوَتِد هكذا وقع في عبارة أَئمّة اللُّغَة ولا قَلقَ فيها كما زعمه شيخُنا وما صوَّبَهُ لا يخلُو عن تأَمُّل . قال بعضُهُم : أَهْرَبَ فلانٌ أَي أَغْرَقَ في الأَمْرِ من تهذيب ابْن القَطَّاع أَهْرَبَ : جَدَّ في الذَّهَاب مَذْعُوراً أَو غيرَ مذعور . وقال اللِّحْيَانيُّ : يكون ذلك للْفَرَس وغيره ممّا يَعْدُو . وقال مَرَّةً : جاءَ مُهْرِباً : أَي جادّاً في الأَمر . وقيل : جاءَ مُهْرِباً إِذا أَتاكَ هارباً فَزِعاَ . قلتُ : وعليه اقتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ . أَهْرَبَت الرِّيحُ : سَفَتْ ما على وجه الأَرض من التُّراب والقَمِيمِ وغيرِه . أَهَرَبَ فُلانٌ فُلاناً : إِذا اضْطَرَّهُ إِلى الهَرَب . قال الأَصْمَعِيُّ في نَفْي المالِ : مَالَهُ هَارِبٌ ولا قارِبٌ : أَي صَادرٌ عن الماءِ ولا وارِدٌ إِليه . وقال اللِّحيانيُّ : معناهُ أَي مالهُ شَيْءٌ ومالهُ قَوْمٌ ؛ قال : ومثلُهُ : مالَهُ سَعْنَةٌ ولا مَعْنَةٌ . وعن ابنِ الأَعرابيّ : الهاربُ : الّذي يَطْلُبُ الماءَ أَو مَعْنَاهُ لَيْسَ أَحَدٌ يَهْرُبُ مِنْهُ ولا أَحَدٌ يَقْرُبُ إِلَيْه أَي فَلَيْسَ هو بَشَيْءٍ وفي بعض النُّسَخ : شيء من غير مُوَحَّدَة وهو أَحدُ أَقوالِ الأَصمعيّ . والمَيْدانيُّ نَسَبَ القولَ الأَوَّلَ للخليل وقد تَقَدَّم بعضٌ من ذلك في ق ر ب فَلْيُرَاجَعْ الحديث : قال لَه رجلٌ : " مالي ولعيالِي هارِبٌ ولا قارِبٌ غَيْرُها " أَي : مالِي صادرٌ عن الماءِ ولا وَارِدٌ سواها يعني ناقَتَهُ . عن ابْن الأَعْرَابيّ : يُقالُ : هَرِبَ الرَّجُلُ كَفَرِحَ : إِذا هَرِمَ الميمُ لُغَةٌ في البَاءِ . من المجاز : ضَرَبَه فبدا هُرْبُ بَطْنه الهُرْبُ بالضَمِّ : ثَرْبُ البَطْن هو بفتح المثلَّةُ فالسّكون يَمَانيَةٌ هنا مَحَلُّ ذِكْره وقد صَحَّفَه الزَّمَخْشَريُّ فقال : هُذْبُ بطنه بالدّال . وقد سبقتِ الإِشارة إِليه . المِهْرَبُ كمنْبَر : خَشَبةٌ يُقْبِلُ بها الزَّرّاع في حَرْذه ويُدْبِرُ نقلَه الصّاغانيُّ . والهَاربِيَّةُ : مُوَيْهَةٌ لبني هاربَةَ بْن ذُبْيانَ بْن بَغيضِ بْنِ رَيْث بْن غَطَفانَ وهم هارِبَةُ البَقْعاءِ إِخوةُ سَعْد وفَزارَةَ . وفي المعارف لابْن قتَيْبَةَ : وقد بادَتْ هاربَةُ إِلاَّ بَقِيَّةً يَسيرةً في بني سَعْد . وفي المُعجَم : قال بشْرُ بنُ ابي خازِم :
ولم نهلكْ لمُرَّةَ إِذْ تَوَلَّوْا ... وسارُوا سَيْرَ هَارِبَةٍ فَغَارُوا
وذلك لحرب كانت بينَهُمْ فرَحَلُوا من غَطَفانَ فَنَزَلُوا في بني ثَعْلَبَةَ بْن سَعْد فعدادُهُم اليَوْمَ فيهم وهم قليلٌ قال هشَامُ بْنُ مُحَمَّدٍ الكَلْبِيُّ : لم أَرَ هَارِبِيّاً قَطُّ . وسَمَّوْا هَرَّاباً ومُهْرِبا كشَدَّاد ومُحْسن . ومما يُسْتدرَكُ عليه : فلانٌ لنا مَهْرَبٌ وإِليك منك المَهْرَبُ . والمَهْرَبُ : مَوضعُ الهَرَب وأَهْرَبَ الرَّجُلُ : إِذا أَبعَدَ في الأَرْض وساحَ في الأَرْض وهَرَبَ فيها بالفتح . وهَرُوبُ : من قُرَى صَنْعَاءَ باليَمَن . كذا في المُعْجَم

### Türkçe

هرب
**هَرَبَ - يَهْرُبُ - هَرَب - هَرَباً**
**هَرَبَ - يَهْرُبُ** + bir varlık + bir şeyden yahut bir varlıktan yahut bir tehlikeden: tehlikeden uzaklaşarak, korkmuş, dehşete kapılmış, ürkmüş olarak hızlıca çıkar gider.
**هَرَب**: “**هَرَبَ - يَهْرُبُ**”dan mübalağa isim-fiil: tekrarlanan kaçış.
**هَرَباً**: “**هَرَب**”dan hâl: ve biz kaçanlarız.
﴿Ve biz, Allah’ı yerde aciz bırakamayacağımızı ve O’nu kaçışla aciz bırakamayacağımızı zannettik﴾: ve O’nu yerde aciz bırakamayız; ve O’nu, biz kaçanlar iken aciz bırakamayız.
Lafız, “muhtemel bir eziyetten uzaklara kaçış ve firar” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرَّ - يَفِرُّ**، **فَزِعَ - يَفْْزَعُ**، **هَرَبَ - يَهْرُبُ**، **شَرَدَ - يَشْرُدُ**، **وَحَشَ - يَحِشُ**، **بَبَلَ - يَبَبِلُ**
هرب
 	﴿Ve biz, Allah’ı yerde aciz bırakamayacağımızı ve O’nu kaçışla aciz bırakamayacağımızı zannettik(12)﴾ **الجن**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**هرب**] **ه ر ب**: **الهَرَبُ** firardır; ve **هَرَبَ** **يهرُبُ** **هَرَباً**, **طلب** **يطلُبُ** **طلبا** gibi; ve **أهْرَبَ**: korkmuş olarak firarda ciddileşti.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
**هـ ر ب**
Yüce Allah’ın şu sözünde “**هَرَب**”: “Ve biz, Allah’ı yerde aciz bırakamayacağımızı ve O’nu kaçışla aciz bırakamayacağımızı zannettik” (12) **الجن**.
**الهَرَب**: korkudan dolayı hızlıca gitmek.

Lisân özeti
1. **الـهَرَبُ**: firar. **هَرَبَ** **يَهْرُبُ** **هَرَباً**: kaçtı; bu, insan için ve hayvan türlerinin diğerleri için olur. Ve **أَهْرَبَ**: korkmuş olarak gitmede ciddileşti;
2. Ve denildi: o, korkmuş olarak yahut korkmuş olmaksızın gitmede ciddileştiği zamandır;
3. **جاءَ مُهْرِباً**: yani işte ciddi olarak geldi;
4. Ve denildi: **جاءَ مُهْرِباً**; sana kaçan, ürkmüş olarak geldiği zaman;
5. Ve falan kimse, bizim için bir **مَهْرَبٌ**dur.
6. Ve **أَهْرَبَ** adam: yeryüzünde uzaklaştığı zaman;
7. Ve **أَهْرَبَ** falan, falanı: onu **الـهَرَبِ**e mecbur ettiği zaman.
8. Ve denilir: **هَرَبَ** kazıktan, onun yarısı yerde (iken): yani kayboldu.
9. **أَهْرَبَ** falan: yani işte boğuldu (aşırıya gitti).
10. Malın nefyinde: “Onun ne **هارِبٌ**i vardır ne **قارِبٌ**i”: yani sudan çıkan da yok, suya varan da yok;

Lisânü’l-‘Arab
● - **هرب**: **الـهَرَبُ**: firar. **هَرَبَ** **يَهْرُبُ** **هَرَباً**: kaçtı; bu, insan için ve hayvan türlerinin diğerleri için olur. Ve **أَهْرَبَ**: korkmuş olarak gitmede ciddileşti; ve denildi: o, korkmuş olarak yahut korkmuş olmaksızın gitmede ciddileştiği zamandır; ve **اللحياني** dedi: bu, at ve koşan diğer şeyler için olur; ve başkasını **هَرَّبَ** onu **تَهْريباً** ile. Ve **مرَّة** dedi: **جاءَ مُهْرِباً** yani işte ciddi olarak geldi; ve denildi: **جاءَ مُهْرِباً**; sana kaçan, ürkmüş olarak geldiği zaman; ve falan kimse, bizim için bir **مَهْرَبٌ**dur. Ve **أَهْرَبَ** adam: yeryüzünde uzaklaştığı zaman; ve **أَهْرَبَ** falan, falanı: onu **الـهَرَبِ**e mecbur ettiği zaman. Ve denilir: **هَرَبَ** kazıktan, onun yarısı yerde (iken): yani kayboldu; **أَبو وَجْزَةَ** dedi:
ومُجْنَـأً كإِزاءِ الـحَوْضِ مُنْثَلِماً، *  ورُمَّةً نَشِـبَتْ في هارِبِ الوَتِدِ(2)
(2 “**ومجنأ**” sözü: yani **نؤياً**. bk. Tekmile.)
Ve falan, yeryüzünde dolaştı ve onda **هَرَبَ** etti. Dedi: ve bazısı dedi: **أَهْرَبَ** falan: yani işte boğuldu (aşırıya gitti). **الأَصمعي** malın nefyinde: “Onun ne **هارِبٌ**i vardır ne **قارِبٌ**i”: yani sudan çıkan da yok, ona varan da yok; ve **اللحياني** dedi: manası: onun hiçbir şeyi yoktur ve onun kavmi yoktur; dedi: ve onun benzeri: “Onun ne **سَعْنةٌ**si vardır ne **مَعْنَةٌ**si.” Ve **ابن الأَعرابي** dedi: **الهارِبُ**, sudan çıkan kimsedir; dedi: ve **القارِبُ**, suyu isteyen kimsedir. Ve **الأَصمعي** “Onun ne **هارِبٌ**i vardır ne **قارِبٌ**i” sözlerinde dedi: manası: ondan kaçacağı bir kimse yoktur ve ona yaklaşacağı bir kimse yoktur; yani o, bir şey değildir; ve denildi: manası: onun sudan çıkan bir devesi yoktur ve suya yaklaşan bir devesi yoktur. Ve hadiste: bir adam ona dedi: “Benim için ve ailem için, ondan başka ne **هارِبٌ** vardır ne **قارِبٌ**”: yani benim için, sudan çıkan bir deve yoktur ve ondan başka suya varan yoktur; yani onun dişi devesini. **ابن الأَعرابي**: **هَرِبَ** adam: yaşlandığı zaman; ve rüzgâr **أَهْرَبَتِ**: yeryüzünün yüzündeki toprak ve **القَمِـيم** ve başkası üzerinde olanı savurduğu zaman. Ve **الـهُرْبُ**: **الثَّرْبُ**, Yemenîdir. Ve **هَرَّابٌ** ve **مُهْرِبٌ**: iki isimdir. Ve **هارِبةُ البَقْعاءِ**: bir batındır.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**هرب**) **الهاء** ve **الراء** ve **الباء** bir tek kelimedir; o da **هَرَب**tır; kaçtığı zaman. Ve “Onun ne **هاربٌ**i vardır ne **قاربٌ**i”: yani sudan çıkan da yok, suya varan da yok; yani onun hiçbir şeyi yoktur.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**هرَبَ** **هَرَباً**, hareke ile; ve **مَهْرَباً** ve **هَرَباناً**: kaçtı; ve ben onu **هَرَّبْتُ**; ve kazıktan, onun yarısı kayboldu. Ve **أهْرَبَ**: işte boğuldu (aşırıya gitti); ve korkmuş olarak gitmede ciddileşti; ve rüzgâr toprağı savurdu; ve falanı, **الهَرَبِ**e mecbur etti; ve “Onun ne **هارِبٌ**i vardır ne **قارِبٌ**i”: yani sudan çıkan da yok, suya varan da yok; yani onun hiçbir şeyi yoktur; yahut manası: ondan kaçan bir kimse yoktur ve ona yaklaşan bir kimse yoktur; öyleyse o, bir şey değildir. Ve **هَرِبَ**, **فرِح** gibi: yaşlandı. Ve **الهُرْب**, zamme ile: karın **ثَرْبُ**u. Ve **كمِنْبَرٍ**: çiftçinin onunla (toprağı) sürerken öne geldiği ve geri gittiği bir tahta. Ve **الهارِبيَّةُ**: **بَنِي هارِبَةَ بنِ ذُبْيانَ** için küçük bir su (kaynağı); ve **هَرَّاباً** diye adlandırdılar; **شدَّادٍ** ve **مُحْسِنٍ** gibi.

Tâcü’l-‘arûs:
**ه ر ب**
**هَرَبَ** **يَهْرُبُ** **هَرَباً** hareke ile, **باب : نَصَرَ**dan; onu, ıtlak kaidesi delâlet ettiği gibi; ve bu sahih olandır. Bazısı, harekeli masdar ile aldanıp dedi ki: o, **باب فَرِحَ**dandır; ve başkaları: onda boğaz harfi bulunması sebebiyle onun **باب فَتَحَ**dan olduğunu (söylediler); ve (onlar) bilmediler ki boğaz harfi, başında olduğu zaman ona itibar edilmez; ve başkaları: onun **باب ضَرَبَ**dan olduğunu (söylediler); sahih olan birincisidir. Ve **مَهَرْبَاً** **طَلَبَ طَلَباً ومَطْلَباً** gibi: **مَصْدَرٌ مِيميٌّ**dir, **مَقْعَد** gibi. Ve **هَرَباناً** hareke ile; bu, **الصّاغَانيّ**dendir; onda dolaşma ve ıztırap bulunduğu için. **فَرَّ**: kaçtı; bu, insan için ve hayvan türlerinin diğerleri için olur. Başkasını **هَرَّبَ** onu **تَهْرِيباً** ile; ve ben onu **هَرَّبْتُ**. Denilir: **هَرَبَ** kazıktan, onun yarısı yerde: yani kayboldu. **أَو وَجْزَةَ** dedi:
ومَجْنَأَ كإِزاءِ الحَوْض مُنْثَلِماً ... ورَمَّةً نَشبَتْ في هارِبِ الوَتِد
Bu, dil imamlarının ibaresinde böyle vaki olmuştur; onda bir kayganlık yoktur, şeyhimizin zannettiği gibi; ve onun doğru saydığı şey, teemmülden hâlî değildir. Bazısı dedi: **أَهْرَبَ** falan: yani işte boğuldu (aşırıya gitti); **تهذيب ابْن القَطَّاع**tan. **أَهْرَبَ**: korkmuş olarak yahut korkmuş olmaksızın gitmede ciddileşti. Ve **اللِّحْيَانيُّ** dedi: bu, at ve koşan diğer şeyler için olur. Ve **مَرَّةً** dedi: **جاءَ مُهْرِباً**: yani işte işte ciddi olarak geldi. Ve denildi: **جاءَ مُهْرِباً**; sana kaçan, ürkmüş olarak geldiği zaman. Dedim: ve bunun üzerine **الجَوْهَرِيُّ** iktisar etti. Rüzgâr **أَهْرَبَت**: yeryüzünün yüzündeki toprak ve **القَمِيمِ** ve başkası üzerinde olanı savurdu. **أَهَرَبَ** falan, falanı: onu **الهَرَب**e mecbur ettiği zaman. **الأَصْمَعِيُّ** malın nefyinde dedi: “Onun ne **هَارِبٌ**i vardır ne **قارِبٌ**i”: yani sudan çıkan da yok, ona varan da yok. Ve **اللِّحيانيُّ** dedi: manası: onun hiçbir şeyi yoktur ve onun kavmi yoktur; dedi: ve onun benzeri: “Onun ne **سَعْنَةٌ**si vardır ne **مَعْنَةٌ**si.” Ve **ابنِ الأَعرابيّ**den: **الهاربُ**: suyu isteyen kimsedir; yahut manası: ondan kaçan bir kimse yoktur ve ona yaklaşan bir kimse yoktur; yani o, bir şey değildir. Ve bazı nüshalarda: **شيء** (tekil) olmaksızın “şey”; bu, **الأَصمعيّ**nin sözlerinden biridir. Ve **المَيْدانيُّ**, birinci sözü **الخليل**e nispet etti; ve bunun bir kısmı **ق ر ب**’de geçti; öyleyse ona müracaat edilsin. Hadis: bir adam ona dedi: “Benim için ve ailem için, ondan başka ne **هارِبٌ** vardır ne **قارِبٌ**”: yani benim için sudan çıkan yoktur ve ondan başka suya varan yoktur; yani onun dişi devesini. **ابْن الأَعْرَابيّ**den: denilir: **هَرِبَ** adam, **كَفَرِحَ**: yaşlandığı zaman; **الميمُ** **البَاءِ**da bir lugattır. Mecazdan: ona vurdu da karnının **هُرْبُ**u göründü. **الهُرْبُ** zamme ile: karın **ثَرْبُ**udur; o, **بفتح المثلَّةُ فالسّكون** ile Yemenîdir; burada onun zikrinin yeridir. **الزَّمَخْشَريُّ** onu tashif etti de dedi: karnının **هُذْبُ**u, **الدّال** ile. Ve ona işaret daha önce geçti. **المِهْرَبُ** **كمنْبَر** gibi: çiftçinin onunla sürümünde öne geldiği ve geri gittiği bir tahta; onu **الصّاغانيُّ** nakletti. Ve **الهَاربِيَّةُ**: **بني هاربَةَ بْن ذُبْيانَ بْن بَغيضِ بْنِ رَيْث بْن غَطَفانَ** için küçük bir su (kaynağı); ve onlar **هارِبَةُ البَقْعاءِ**dır; **سَعْد** ve **فَزارَةَ**’nin kardeşleridir. Ve **المعارف**’te, **ابْن قتَيْبَةَ** için: **هاربَةُ** yok oldu; ancak **بني سَعْد** içinde az bir bakiye kaldı. Ve **المُعجَم**’da: **بشْرُ بنُ ابي خازِم** dedi:
ولم نهلكْ لمُرَّةَ إِذْ تَوَلَّوْا ... وسارُوا سَيْرَ هَارِبَةٍ فَغَارُوا
Bu, aralarında bir savaş sebebiyledir; **غَطَفانَ**’dan göçtüler de **ثَعْلَبَةَ بْن سَعْد** içinde indiler; bugün onların sayımı onlardadır; ve onlar azdır. **هشَامُ بْنُ مُحَمَّدٍ الكَلْبِيُّ** dedi: Ben asla bir **هَارِبِيّاً** görmedim. Ve **هَرَّاباً** ve **مُهْرِبا** diye adlandırdılar; **شَدَّاد** ve **مُحْسِن** gibi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: falan kimse, bizim için bir **مَهْرَبٌ**dur; ve sana karşı senden **المَهْرَبُ** (vardır). Ve **المَهْرَبُ**: kaçış yeri. Ve **أَهْرَبَ** adam: yeryüzünde uzaklaştığı zaman. Ve yeryüzünde dolaştı ve onda **هَرَبَ** etti, fetha ile. Ve **هَرُوبُ**: Yemen’de **صَنْعَاءَ** köylerindendir. Böylece **المُعْجَم**’da.
