# هرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هرد

هردهن أي الثوب يهرده، من حد ضرب، هردا: مزقه، كهرته. هرد القصار الثوب وهرته: خرقه وضربه، فهو هريد وهريت، قاله أبو زيد. هرد اللحم يهرده هردا: أنضجه إنضاجا شديدا، قاله الأصمعي. وقال ابن سيده: أنعم إنضاجعه، أو هرده: طبخه حتى تهرأ وتهرد، كهرده تهريدا فهو مهرد، شدد للمبالغة، وقال أبو زيد: فإن أدخلت اللحم النار أنضجته فهو مهرد، وقد هردته فهرد هو كعلم، قال: المهرأ مثله. هرد الشيء: قدر عليه قال ابن ميادة:
  وبرز السيد والمسود واختلط الهارد والمهرود والهرد: الاختلاط، كالهرج، وتركتهم يهردون، أي يموجون كيهرجون. الهرد: الطعن في العرض، هرد عرضه وهرته يهرده هردا. الهرد: الشق للإفساد والإخراق لا للإصلاح، كما سيأتي. الهرد، بالكسر: النعأمة الأنثى. الهرد: الرجل الساقط الضعيف. الهرد بالضم: الكركم الأصفر. الهرد أيضا: طين أحمر يصبغ به.

  الهرد أيضا: عروق صفر يصبغ بها، كذا في النسخ، على أن الضمير راجع إلى العروق، والصحيح أن العروق اسم لصبغ أصفر، كما هو في نص الصاغاني، فحينئذ الصواب في العبارة يصبغ به كما هو نص التكملة، قال الهرد: بالضم العروق، والعروق: صبغ أصفر يصبغ به، فتأمل. والهردي: الثوب المصبوغ به أي بالهرد. والهردية: الحردية وهي قصبات تضم ملوية بطاقات الكرم تحمل عليها قضبانه. قال الأزهري: والذي حفظناه عن أئمتنا الحردى بالحاء، ولم يقله بالهاء غير الليث. والهرد، بالفتح: ببلاد أبي بكر بن كلاب، نقله ياقوت عن أبي زياد، وفي التكملة: هرد: موضع ببلاد أبي بكر. والهردي، بالكسر، ويمد: نبت وقال أبو حنيفة: الهردى، مقصور: عشبة لم يبلغني لها صفة، قال: ولا أدري أمذكرة أم مؤنثة، واقتصر الأصمعي أيضا على القصر، وقال: نبت، ولا أدري أيذكر أم يؤنث، كذا في كتاب المقصور لأبي علي القالي وكذلك قاله ابن الأنباري، وجعلها مؤنثة. والهيردان، بفتح فسكون فضم، اللص، قال الأزهري: وليس بثبت. الهيردان أيضا: نبت، كالهردى، وقيل هو الهردان بالكسر. هيردان اسم رجل. وهردان، بالضم: وهردأن اسم رجل. وهردت الشيء أهريده: أردته أريده، كهراقة يهريقه. والتهريد: لبس المهرود، ولم يذكر معنى المهرود، وهو الثوب الأصفر المصبوغ بالهرد، كالمهرد، وفي الحديث ينزل عيسى ابن مريم عليه السلام في ثوبين مهرودين وفي التهذيب: ينزل عيسى وعليه ثوبان مهرودان. قال الفراء: الهرد: الشق. وفي رواية أخرى في مهرودتين أي في شقتين أو حلتين، قال الأزهري: قرأت بخط شمر لأبي عدنان: أخبرني العالم من أعراب باهلة أن الثوب المهرود: الذي يصبغ الورس، ثم بالزعفران. فيجيء لونه مثل لون زهرة الحوذانة، فذلك الثوب المهرود. ويروى في ممصرتين وهي المصبوغة بالصفرة من زعفران أو غيره، وقال القتيبي: هو عندي خطأ من النقلة، وأراه مهروتين، أي بين شقتين، أخذتا من الهرد، وهو الشق خطأ، لأن العرب لا تسمي الشق للإصلاح هردا، بل يسمون الإخراق والإفساد هردا، فالصواب ما قدمناه. وهو أهرد الشدق، لغة في أهرته، وقد تقدم في محله.

### Türkçe

**هردهن** yani elbiseyi onu **يهرده**; şiddetli vurmanın keskinliğinden; **هردا**: onu yırttı; **كهرته**. **هرد** dokumacı elbiseyi ve **هرته**: onu deldi ve vurdu; o hâlde o **هريد** ve **هريت**tir; bunu Ebû Zeyd söyledi. **هرد** eti **يهرده** **هردا**: onu çok şiddetli bir pişirme ile pişirdi; bunu el-Asma‘î söyledi. İbn Sîde dedi: (onu) pişirmesini yumuşattı; yahut onu **هرده**: onu, **تهرأ** ve **تهرد** edinceye kadar pişirdi; **كهرده** **تهريدا**; o hâlde o **مهرد**tir; mübalağa için şeddelendi. Ebû Zeyd dedi: Şayet eti ateşe sokarsan onu pişirmiş olursun; o hâlde o **مهرد**tir; ve onu **هردته**; böylece o **هرد** oldu, **كعلم** gibi. Dedi: **المهرأ** onun gibidir. **هرد** şeyi: ona güç yetirdi; İbn Miyâde dedi:
  Ve efendi ve efendileştirilmiş ortaya çıktı; ve **الهارد** ile **المهرود** karıştı. **الهرد**: karışma; **كالهرج** gibi. Ve onları **يهردون** hâlinde bıraktım; yani **كيهرجون** gibi dalgalanıyorlar. **الهرد**: ırza ta‘n; **هرد** onun ırzını ve **هرته**; onu **يهرده** **هردا**. **الهرد**: ıslah için değil, bozmak ve yırtmak için yarma ve delme; ileride geleceği üzere. **الهرد** (kesre ile): dişi devekuşu. **الهرد**: düşkün zayıf adam. **الهرد** (damme ile): sarı zerdeçal. **الهرد** ayrıca: onunla boyanan kırmızı çamur.

  **الهرد** ayrıca: onunla boyanan sarı damarlar; nüshalarda böyle; zamirin damarlara râci olması üzere. Doğrusu, **العروق** sarı bir boya adıdır; es-Sâgânî’nin nassında olduğu gibi; o vakit ibarede doğrusu, Tekmile’nin nassı olduğu üzere, “onunla boyanır”dır. Dedi: **الهرد** (damme ile) **العروق**tur; ve **العروق**: onunla boyanan sarı bir boyadır; öyleyse düşün. **والهردي**: onunla, yani **بالهرد** ile boyanmış elbise. **والهردية**: **الحردية**dir; o da, asma çubuklarının üzerine taşındığı, bağın demetlerini taşıyan, bükülmüş olarak bir araya getirilen kamışlardır. el-Ezherî dedi: İmamlarımızdan ezberlediğimiz **الحردى** (حاء ile)dir; onu **هاء** ile Leys’ten başkası söylemedi. **والهرد** (fetha ile): Ebû Bekr b. Kilâb’ın beldelerinde (bir yer); bunu Yâkût, Ebû Ziyâd’dan nakletti. Tekmile’de: **هرد**: Ebû Bekr’in beldelerinde bir mevki. **والهردي** (kesre ile) ve med edilir: bir bitkidir. Ebû Hanîfe dedi: **الهردى** (maksûr): bir ottur; ona bir vasıf ulaşmadı bana. Dedi: onun müzekker mi müennes mi olduğunu bilmiyorum. el-Asma‘î de maksûrla yetindi ve dedi: bir bitkidir; müzekker mi müennes mi bilmem; Ebû Alî el-Kâlî’nin “el-Maksûr” kitabında böyle; İbnü’l-Enbârî de bunu böyle söyledi ve onu müennes yaptı. **والهيردان** (fetha sonra sükûn sonra damme ile): hırsız; el-Ezherî dedi: sabit değildir. **الهيردان** ayrıca: bir bitkidir; **كالهردى** gibi; ve denildi ki o, kesre ile **الهردان**dır. **هيردان** bir adam adıdır. **وهردان** (damme ile): ve **هردأن** bir adam adıdır. Ve **هردت** şeyi **أهريده**: onu istedim, onu isterim; **كهراقة يهريقه** gibi. **والتهريد**: **المهرود**u giymektir; **المهرود**un mânâsını zikretmedi; o, **الهرد** ile boyanmış sarı elbisedir; **كالمهرد** gibi. Hadiste: Îsâ b. Meryem عليه السلام iki **مهرودين** elbise içinde iner. Tehzîb’de: Îsâ iner ve üzerinde iki **مهرودان** elbise vardır. el-Ferrâ dedi: **الهرد**: yarma. Başka bir rivayette **مهرودتين** içinde, yani iki yarıkta yahut iki hüllede. el-Ezherî dedi: Şemr’in hattıyla Ebû ‘Adnân’a (ait) okudum: Bâhile’nin bedevîlerinden bir âlim bana haber verdi ki **الثوب المهرود**: önce **الورس** ile, sonra safran ile boyanan (elbise)dir. Böylece rengi **زهرة الحوذانة** renginin misli gelir; işte o elbise **المهرود**dur. Ve **ممصرتين** içinde diye rivayet olunur; o da safrandan yahut başkasından sarılıkla boyanmış olandır. Kuteybî dedi: O, bence nakledenlerden bir hatadır; ve onu **مهروتين** görürüm; yani iki yarık arasında; **الهرد**den alınmıştır; o da yarıktır. (Bu) hatadır; çünkü Araplar ıslah için yarığa **هردا** demezler; bilakis delmeyi ve bozmayı **هردا** diye adlandırırlar; o hâlde doğru, takdim ettiğimizdir. Ve o, **أهرد الشدق**tur; **أهرته**de bir lugattır; ve mahallinde geçmişti.
