# هرش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: هرش

باب الهاء والشين والراء معهما
هش ر، ه ر ش، ش ه ر، ر ه ش، ش ر ه مستعملات
هشر:
الهَيْشَر: نبات رِخْوٌ فيه طول، على رأسه بُرْعُومة كأنه عُنُق الرأل، قال:
كأنّ أعناقَها كُـرّاثُ سـائفةٍ		طارتْ لفائفُهُ، أو هَيْشَرٌ سُلُب
أي: مسلوب الورق.
ورجلٌ هَيْشَرٌ، أي: رِخْوٌ ضعيف.
والمِهْشارُ من الإبِلِ: الّتي تضع قبْلَ الإبل، وتَلْقَحُ في أوّل ضَرْبة، ولا تُماجِن.
هرش:
رجلٌ هَرِشٌ، أي: مائقٌ جافٍ.
والمُهارَشَةُ في الكلابِ ونحوها كالمخارشةِ، ويُقال: هارَشَ بينَ الكِلاب. قال:
كأنّ طُبْـيَيْهـا إذا مـا درّا		جِرْوا رَبيضٍ هُورِشا فَهرّاً
شهر:
الشَّهْر والأَشْهُر عدد، والشّهور جماعة.
والمشاهرة: المُعاملةُ شهراً بشهرٍ.
والشَّهريّةُ: ضربٌ من البراذينِ، وهو بينَ المُقْرِف من الخَيْلِ والبِرْذَوْنِ.
والشُّهُرَةُ: ظهورُ الشّيء في شُنْعةٍ حتّى يَشْهَرَه النّاس، ورجلٌ مشهورٌ ومُشَهَّر.
وشَهَر سيفَهُ، إذا انتضاه فرفعَهُ على النّاس، وفي الحديث: ليس منّا من شهر علينا السِّلاح. قال:
وقد لاح للسّاري الذي أكْمَلَ السُّرَى		على أُخْرَياتِ اللّيل فتقٌ مُشَـهَّـرُ
أي: صُبْحٌ مَشْهورٌ وامرأةٌ شهيرةٌ، وهي العريضةُ الضَّخْمة، وأتان شهيرة مثلها.
رهش:
الرَّهَشُ: ارتهاشٌ في الدّابّة، وهو أن تَصْطكَّ يداهُ في مَشْيه، فيعقِر رواهشَه، أي: عصب يديه، والواحدةُ: راهِشة. وكذلك في يد الإنسان رواهشُها، وهي عصبها من باطنِ الذِّراع.
والارتهاش: ضَربٌ من الطَّعْن في عَرْض، قال:
أبا خالدٍ لولا انتظاريَ نَصْـرَكُـمْ		أخذتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا
وارتهاشه: تحريك يديه.
ورجلٌ رُهْشوشٌ: حييٌّ سخيٌّ رقيقُ الوَجْه.
ولقد تَرَهْشَشَ، وهو بيِّنُ الرُّهْشة والرُّهْشُوشِيّة، قال:
أنت الجوادُ رِقَّةَ الرُّهْشُوشِ
أي: تَرِقُّ رِقَّةَ الرُّهْشُوش.
شره:
رجلٌ شَرِهٌ: شَرْهانُ النّفس، حريصٌ.
هيا شَراهِيا، بالعبرانيّة: يا حيُّ يا قيّوم.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**الراء** معهما
**هش ر**، **ه ر ش**، **ش ه ر**، **ر ه ش**، **ش ر ه** مستعملات

**هشر**:
**الهَيْشَر**: içinde uzunluk bulunan yumuşak bir bitki; başında, sanki **الرأل**’in boynu gibi bir tomurcuk vardır. Dedi ki:
Sanki boyunları, yaprakları uçmuş bir pırasadır; yahut yaprakları soyulmuş bir **هَيْشَر**
Yani: yaprağı soyulmuş.
Ve bir adam **هَيْشَر**: yani yumuşak, zayıf.
Ve develerden **المِهْشار**: develerden önce doğuran, ilk vuruşta gebe kalan ve cilveleşmeyen (dişi)dir.

**هرش**:
Bir adam **هَرِش**: yani ahmak, kuru.
Ve köpeklerde ve benzerlerinde **المُهارَشَة** tıpkı **المخارشة** gibidir; ve “köpeklerin arasını kızıştırdı” denir: **هارَشَ بينَ الكِلاب**. Dedi ki:
Sanki iki memesı, süt verdiği vakit, **رَبيض** bir köpeğin yavrusu; **هُورِشا** da oldu, derken hırladı

**شهر**:
**الشَّهْر** ve **الأَشْهُر** sayıdır; **الشّهور** topluluktur.
Ve **المشاهرة**: aydan aya muamele etmektir.
Ve **الشَّهريّة**: katırlardan bir türdür; o, atlardan **المُقْرِف** ile **البِرْذَوْن** arasındadır.
Ve **الشُّهُرَة**: bir şeyin çirkinlik içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu meşhur etsin; ve bir adam **مشهور** ve **مُشَهَّر**.
Ve **شَهَر سيفَهُ**: onu çekip insanlara karşı kaldırdığı zaman. Hadiste: “Bizden değildir; bize karşı silahı açığa çıkaran.” Dedi ki:
Ve gecenin sonlarında, gece yürüyüşünü tamamlayan yolcuya, açığa çıkarılmış bir yarık göründü
Yani: meşhur bir sabah. Ve bir kadın **شهيرة**: o, enli, iri (kadın)dır; ve bir dişi eşek **شهيرة** de onun gibidir.

**رهش**:
**الرَّهَشُ**: binek hayvanda bir titreme/çarpıntıdır; o, yürüyüşünde iki elinin (ön ayağının) birbirine vurmasıdır; böylece **رواهش**’ini, yani iki elinin sinirlerini yaralar; tekili: **راهِشة**. Aynısı insanın elinde de onun **رواهش**’i vardır; o, önkolun iç tarafından olan sinirleridir.
Ve **الارتهاش**: enlemesine bir tür saplamadır. Dedi ki:
Ey Ebû Hâlid, sizin yardımınızı bekleyişim olmasaydı, mızrağımın ucunu alırdım da onunla enlemesine saplardım
Ve onun **ارتهاشه**’si: iki elini hareket ettirmesidir.
Ve bir adam **رُهْشوش**: hayâlı, cömert, yüzü ince (nâzik).
Ve gerçekten **تَرَهْشَشَ** etti; o, **الرُّهْشة** ve **الرُّهْشُوشِيّة** bakımından apaçıktır. Dedi ki:
Sen, **الرُّهْشُوش** inceliği (olan) cömertsin
Yani: **الرُّهْشُوش**’un inceliği gibi incelirsin.

**شره**:
Bir adam **شَرِه**: nefsi **شَرْهان** olan; hırslı.
**هيا شَراهِيا**: İbranice olarak: “Ey diri, ey kayyûm.”
