# هرش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هرش

هرش الدهر يهرش ويهرش، من حدى ضرب ونصر: اشتد، عن ابن عباد، وهو مجاز. وهرش الرجل، كفرح: ساء خلقه، نقله الصاغاني. والتهريش: التحريش بين الكلاب. ومن المجاز: التهريش: الإفساد بين الناس، نقله الزمخشري. والمهارشة والهراش: تحريش بعضها على بعض، كالمحارشة والحراش، يقال: هارش بين الكلاب، قال:
  كأن طبـييهـا إذا مـا درا                      جروا ربيض هورشا فهرا ويروى جروا هراش، وكلاهما عن الليث، ورواية إبراهيم الحربي:
  كأن حقيهـا إذا مـا درا                      جروا هراش هرشا فهرا وقالض أبو عبيدة: فرس مهارش العنان أي خفيفة: قال بشر بن أبي حازم:
  مهارشة العنان كأن فيهـا                      جرادة هبوة فيها اصفرار يقول: كأن عدوها طيران جرادة قد اصفرت، أي نمت ونبت جناحاها، وقال مرة: مهارشة العنان: هي النشيطة. وقال الأصمعي: فرس مهارشة العنان: خفيفة اللجام، كأنها تهارشه. والهرش ككتف: المائق الجافي من الرجال، عن ابن عباد. وهرشي، كسكرى: ثنية قرب الجحفة. في طريق مكة، يرى منها البحر،ولها طريقان، فكل من سلكهما كان مصيبا، قاله الجوهري، وأنشد قول الشاعر:
  خذا أنف هرشي أوقفاها فإنـه                      كلا جانبي هرشي لهن طريق

  لهن: أي للإبل، وفي رواية أبي سهل النحوي خذي أنف هرشي. قلتث: وهذا البيت أنشده عقيل بن علفة لسيدنا عمر رضي الله تعالى عنه في قصة مذكورة في كتاب المعجم لياقوت. وقال عرام: هرشي: هضبة ململمة لا تنيب شيئا، وهي على طريق الشام، وطريق المدينة إلى مكة في أرض مستوية، وأسفل منها ودان على ميلين مما يلي مغيب الشمس، يقطعها المصعدون من حجاج المدينة وينصبون منها منصرفين إلى مكة، ويتصل بها مما يلي مغيب الشمس خبت رمل، في وسط هذا الخبت جبل أسود، شديد السواد، صغير يقال له، طفيل. وتهارشت الكلاب: اهترشت، أي تقاتلت وتواثبت، قاله ابن دريد، وأنشد لعقال بن رزام:
  كأنما دلالها على الـفـرش                      في آخر الليل كلاب تهترش وتهرش الغيم: تقشع، نقله الصاغاني عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: في المثل خذ أنف هرشي أوقفاها، في أمرضين متساويين، وقال الميداني: يضرب فيما يسهل إليه الطريق من وجهين. والهراش كالمهارشة، وكلب هراش، كحراش. وقد سموا هراشا، ككتان، ومهارشا.

### Türkçe

**هرش**: zaman (**الدهر**) şiddetlendi; **يهرش** ve **يهرش**; **حدى** (babından) **ضرب** ve **نصر**’dan: şiddetlendi; İbn عباد’dan; ve o mecazdır. Ve adam (**الرجل**) **هرش** etti, **كفرح** (vezninde): huyu kötü oldu; onu الصاغاني nakletti. Ve **التهريش**: köpekler arasında **التحريش**. Ve mecazdandır: **التهريش**: insanlar arasında **الإفساد**; onu الزمخشري nakletti. Ve **المهارشة** ve **الهراش**: bazısını bazısına karşı kışkırtma; **كالمحارشة** ve **الحراش** gibi; denir: köpekler arasında **هارش** etti. Dedi ki:
  Sanki iki yanları, ne zaman ki gördüler,
  bir koşu: **ربيض**; **هورشا**; sonra **فهرا**.
Ve rivayet olunur: bir koşu: **هراش**; ve ikisi de الليث’dendir. Ve İbrahim الحربي’nin rivayeti:
  Sanki iki yanları, ne zaman ki gördüler,
  bir koşu: **هراش**; **هرشا**; sonra **فهرا**.
Ve Ebû عبيدة dedi: **فرس مهارش العنان**; yani hafif. بشر بن أبي حازم dedi ki:
  **مهارشة العنان**; sanki onda
  sarılık bulunan bir sıçrayış çekirgesi.
Diyor ki: sanki onun koşusu, sararmış bir çekirgenin uçuşudur; yani büyüdü ve iki kanadı bitti ve yeşerdi. Ve مرة dedi: **مهارشة العنان**: o, çevik olandır. Ve الأصمعي dedi: **فرس مهارشة العنان**: gemi hafif; sanki o, onunla **تهارشه** eder. Ve **الهرش** **ككتف** (vezninde): erkeklerden (**الرجال**) ahmak, kaba olan; İbn عباد’dan. Ve **هرشي** **كسكرى** (vezninde): الجحفة yakınında bir geçit. Mekke yolunda; ondan deniz görülür; ve onun iki yolu vardır; o ikisinden hangisini tutsa isabet etmiş olur; onu الجوهري söyledi. Ve şairin sözünü inşad etti:
  **هرشي**’nin burnunu tutun; onu durdurun; çünkü
  **هرشي**’nin iki yanının her birinin onlar için bir yolu vardır.

  “Onlar için”: yani develer (**الإبل**) için. Ebû سهل النحوي’nin rivayetinde: **خذي أنف هرشي**. Dedim ki: Bu beyti, عقيل بن علفة, kitab **المعجم**’de Yâkût’un zikrettiği bir kıssada, efendimiz Ömer’e (Allah Teâlâ ondan razı olsun) inşad etti. Ve عرام dedi: **هرشي**: hiçbir şeyi bitirmeyen, derli toplu bir tepe; ve o Şam yolundadır; ve Medine’den Mekke’ye yol, düz bir arazidedir; ve onun aşağısında, güneşin battığı tarafa doğru iki mil mesafede vadiler vardır; Medine hacılarından yukarı çıkanlar onu keserler ve ondan Mekke’ye dönerken aşağı inerler; ve güneşin battığı tarafa doğru ona bir kumluk **خبت** bitişir; bu **خبت**’in ortasında, çok siyah, küçük bir siyah dağ vardır; ona **طفيل** denir. Ve köpekler (**الكلاب**) **تهارشت**: **اهترشت**; yani dövüştüler ve birbirlerine atıldılar; onu İbn دريد söyledi. Ve عقال بن رزام’dan inşad etti:
  Sanki onların yol göstermesi, döşeğin (**الـفـرش**) üzerinde,
  gecenin sonunda, birbirini parçalayan köpekler.
Ve bulut (**الغيم**) **تهرش** etti: dağıldı; onu الصاغاني, İbn عباد’dan nakletti. Ve ona zeyl olarak eklenenlerdendir: meselde: **خذ أنف هرشي أوقفاها**; iki eşit işte. Ve الميداني dedi: iki yönden yolun kolay olduğu şey hakkında darb olunur. Ve **الهراش** **كالمهارشة** gibidir. Ve **كلب هراش**; **كحراش** (gibi). Ve **هراشا** diye isimlendirmişlerdir; **كتان** (vezninde); ve **مهارشا**.
