# هرع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هرع

الهيرع، كضيغم: الجبان الجزوع، وقيل: هو الضعيف لا يتماسك، كالهيلع، قال عمرو ابن أحمر الباهلي:
  ولست بهيرع خفق حشاه                      إذا ما طيرته الريح طارا وقال ابن دريد: رجل هيرع: جبان لا خير عنده وأنشد:
  ولست بذي رثية هـيرع                      إذا دعي القوم لم أنهض وقال ابن فارس: الهيرع: الأحمق.
 والهيرع من الرياح: السريعة الهبوب، كما في الصحاح زاد ابن فارس: الكثيرة الغبار، أنشد شمر لابن أحمر يصف الريح:
  اربت عليها كل هـوجـاء سـهـوة                      زفوف التوالي رحبة المـتـنـسـم
  إبارية هوجاء موعدهـا الـضـحـى                      إذا أرزمت جاءت بورد غشمـشـم
  زفوف نـياف هـيرع عـجـرفـية                      ترى البيد من إعصافها الجري ترتمي والهيرع: المرأة النزقة، كالهورع، كجوهر، عن ابن عباد.
 والهيرعة بالهاء: اليراعة التي يزمر فهيا الراعي، نقله الجوهري وهو قول ابن دريد.
 والهيرعة: الخيضعة: وهو الغبار في الحرب، أو اختلاط الأصوات فيها، كما تقدم.
 والهيرعة: الغول كالهيعرة.
 والهيرعة: الشبقة: من النساء، كالهرعة، بكسر الراء، كلاهما عن ابن عباد.
 أو الهرعة: هي التي تنزل حين يخالطها الرجل، كما في الصحاح زاد الأزهري: قبله شبقا وحرصا على الرجال.
 وقال أبو عمرو: الهريعة كسفينة: شجرة دقيقة العيدان.
 وقال ابن دريد: الهرياع، كجريال: سفير الشجر، وهو الورق تنفضه الريح، لغة يمانية.
 والهرعة، والفرعة: القملة الصغيرة، وقيل: الضخمة، والهرنوع أكثر، ويحرك.
 ويقال: الهرعة بالتحريك: دويبة.
 وفي الصحاح: دم هرع، ككتف: جار، بين الهرع، محركة، وقد هرع كفرح.
 وفي اللسان: هرع فهو هرع: سال، وقيل: تتابع في سيلانه.
 ورجل هرع: سريع البكاء، نقله الجوهري.
 والهرع، محركة، والهراع، كغراب: مشي في اضطراب وسرعة، ومنه قولهم: أقبل الشيخ يهرع، بالضم: إذا أقبل يرعد ويسرع، قاله أبو عمرو، وقال: غيره هو شدة السوق، وسرعة العدو، وأنشد ابن بري:
  كأن حمولهم متتابـعـات                      رعيل يهرعون إلى رعيل

  وفي التنزيل وجاءه قومه يهرعون إليه قال أبو عبيدة: أي يستحثون إليه، كأنه يحث بعضهم بعضا.
 وأهرع الرجل مجهولا فهو مهرع، إذا كان يرعد من غضب، أو ضعف كالحمى، أو خوف أو سرعة، أو حرص، قال مهلهل:
  فجاءوا يهرعون وهم أسارى                      يقودهم على رغم الأنـوف قال الليث: أي يساقون ويعجلون، يقال: هرعوا وأهرعوا، وقال أبو عبيد: أهرع الرجل إهراعا: إذا أتاك وهو يرعد من البرد، وقد يكون الرجل مهرعا من الحمى والغضب، والعرب تقول: أهرعوا وهرعوا فهم مهرعون، ومهروعون.
 ويهرع كيمنع: ع، نقله ابن دريد، قال: زعموا.
 والمهروع: المجنون الذي يصرع، نقله الجوهري يقال: هو مهروع مخفوع ممسوس.
 وقال أبو عمرو: المهروع: المصروع من الجهد، ووافقه الكسائي في ذلك.
 والمهرع، والمهراع، كمحسن، ومصباح: الأسد، قال ابن خالويه: لأنه فيما يقال: لا تفارقه الحمى والرعدة.
 وأهرع: أسرع في رعدة، قاله الكسائي وقال أبو العباس: في طمأنينة، ثم قيل له: إسراع في فزع: فقال: نعم.
 وأهرع القوم رماحهم: أي أشرعوها، ثم مضوا بها، كهرعوها تهريعا وهذه عن الليث.
 وتهرعت الرماح، ولو قال: وتهرعت هي، كان أخصر: أقبلت شوارع، وأنشد الليث:
  عند البديهة والرماح تهرع ومهرع: كمقعد: ع.
 ويقال: اهترع عودا: إذا كسره.
 وذو يهرع: ع، ويقال: ذو مهرع.
 ومما يستدرك عليه: الهرع، بالتحريك: شدة السوق، وسرعة العدو، كالإهراع، وقد هرعوا فهم مهروعون.
 واستهرعت الإبل: أسرعت إلى الحوض.
 وأهرع الرجل بالضم: خف عقله.
 وتهرع إليه: عجل.
 والمهرع، كمكرم: الحريص، عن أبي عبيد.
 ورجل هرع، ككتف، سريع المشي.
 وريح هيرعة: قصفة تأتي بالتراب.
 والهرعة: الخيضعة.
 وقال أبو عمرو: ظل يهرع في الحشيش، أي: يرعاه، هنا نقله الصاغاني وسيأتي في هزع.
 والهريع كأمير: القملة الصغيرة وقيل: هي الهرنع بالنون، كما سيأتي.

### Türkçe

**الهيرع**، **كضيغم**: korkak, çokça ürken; ve denildi: o, zayıftır, tutunup dayanmaz; **كالهيلع**. Amr b. Ahmer el-Bâhilî dedi:
  Ben **بهيرع** değilim; içi titrer                      rüzgâr onu ürküttüğünde uçar
İbn Düreyd dedi: **رجل هيرع**: kendisinde hayır olmayan korkak; ve okudu:
  Ben acınacak kimse değilim; **هـيرع**                      kavim çağrıldığında kalkıp doğrulmam
İbn Fâris dedi: **الهيرع**: ahmak.

Ve rüzgârlardan **الهيرع**: hızlı esen; **كما في الصحاح**. İbn Fâris artırdı: çok tozlu; Şemmer, İbn Ahmer’den rüzgârı vasfederken okudu:
  Üzerine her **هـوجـاء** **سـهـوة** kabardı                      ardı ardına esişler; geniş esiş yeri
  **إبارية** **هوجاء**; vaadi kuşluk vaktidir                      homurdandığında, **غشمـشـم** bir **بورد** ile gelir
  **زفوف** yüksek; **هـيرع** **عـجـرفـية**                      onun şiddetli esişinden çölün koşarcasına savrulduğunu görürsün
Ve **الهيرع**: hoppa kadın; **كالهورع**; **كجوهر**; İbn Abbâd’dan.

Ve **الهيرعة** (ه ile): çobanın içinde üflediği **اليراعة**; Cevherî onu nakletti ve bu, İbn Düreyd’in sözüdür.

Ve **الهيرعة**: **الخيضعة**: o, savaşta tozdur; yahut onda seslerin birbirine karışmasıdır; daha önce geçtiği üzere.

Ve **الهيرعة**: **الغول**; **كالهيعرة**.

Ve **الهيرعة**: **الشبقة**: kadınlardan; **كالهرعة**; **بكسر الراء**; ikisi de İbn Abbâd’dan.

Yahut **الهرعة**: o, erkek onunla karıştığında (birlikte olduğunda) inendir; **كما في الصحاح**. Ezherî artırdı: ondan önce, şehvet ve erkeklere karşı hırs sebebiyle.

Ebû Amr dedi: **الهريعة** **كسفينة**: dalları ince bir ağaç.

İbn Düreyd dedi: **الهرياع**، **كجريال**: ağaçların döküntüsü; o, rüzgârın silkip düşürdüğü yapraktır; Yemen lehçesi.

Ve **الهرعة** ve **الفرعة**: küçük bit; ve denildi: iri olan; **والهرنوع** daha çoktur; ve harekelenir.

Ve denilir: **الهرعة** (harekeli): küçük bir hayvancık.

Ve **الصحاح**’ta: **دم هرع**، **ككتف**: akan; **بين الهرع** (harekeli); ve **هرع** **كفرح**.

Ve **اللسان**’da: **هرع**; o hâlde o **هرع**: aktı; ve denildi: akışında peş peşe geldi.

Ve **رجل هرع**: çabuk ağlayan; Cevherî onu nakletti.

Ve **الهرع** (harekeli) ve **الهراع**، **كغراب**: çalkantı ve sürat içinde yürüyüş; ondan onların sözü: yaşlı geldi, **يهرع** (ضم ile): titreyerek ve hızlanarak geldiğinde; Ebû Amr söyledi. Ve dedi: başkası: o, sürmenin şiddeti ve koşmanın süratidir. İbn Berrî okudu:
  Sanki yükleri ardı ardına                      bir bölük, bir bölüğe doğru **يهرعون**

Ve tenzîlde: “Ve kavmi ona geldi, ona doğru **يهرعون**.” Ebû Ubeyde dedi: yani ona doğru acele ettiriyorlar; sanki bazısı bazısını dürtüp hızlandırıyor.

Ve **أهرع** adam (meçhul olarak) o hâlde o **مهرع**: öfkeden, yahut hummâ gibi zayıflıktan, yahut korkudan, yahut süratten, yahut hırstan titrer olduğunda. Mühelhil dedi:
  Geldiler; **يهرعون** ve onlar esirler                      burunlar zorla sürtülerek onları sürer
Leys dedi: yani sürülürler ve acele ettirilirler; denilir: **هرعوا** ve **أهرعوا**. Ebû Ubeyd dedi: **أهرع** adam **إهراعا**: sana geldiğinde soğuktan titreyerek; adam hummâdan ve öfkeden **مهرع** olabilir; Araplar der: **أهرعوا** ve **هرعوا**; o hâlde onlar **مهرعون** ve **مهروعون**.

Ve **يهرع** **كيمنع**: ع; İbn Düreyd onu nakletti; dedi: zannettiler.

Ve **المهروع**: sara tutan deli; Cevherî onu nakletti; denilir: o, **مهروع** **مخفوع** **ممسوس**.

Ebû Amr dedi: **المهروع**: yorgunluktan yere yıkılan; Kisâî de bunda ona muvafakat etti.

Ve **المهرع** ve **المهراع**، **كمحسن** ve **مصباح**: aslan; İbn Hâlaveyh dedi: çünkü denildiğine göre, hummâ ve titreme ondan ayrılmaz.

Ve **أهرع**: titreme içinde hızlandı; Kisâî söyledi. Ebû’l-Abbâs dedi: sükûnet içinde; sonra ona denildi: korku içinde hızlanma mı? dedi: evet.

Ve **أهرع** kavim mızraklarını: yani onları ileri uzattılar; sonra onlarla yürüdüler; **كهرعوها تهريعا**; bu, Leys’tendir.

Ve mızraklar **تهرعت**; eğer “ve o (mızraklar) **تهرعت**” deseydi daha kısa olurdu: ileri uzanmış olarak geldiler. Leys okudu:
  Ansızın; ve mızraklar **تهرع**
Ve **مهرع**، **كمقعد**: ع.

Ve denilir: **اهترع** bir dalı: onu kırdığında.

Ve **ذو يهرع**: ع; ve denilir: **ذو مهرع**.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الهرع** (harekeli): sürmenin şiddeti ve koşmanın sürati; **كالإهراع**; ve **هرعوا**; o hâlde onlar **مهروعون**.

Ve develer **استهرعت**: havuza doğru hızlandı.

Ve adam **أهرع** (ضم ile): aklı hafifledi.

Ve ona doğru **تهرع**: acele etti.

Ve **المهرع**، **كمكرم**: hırslı; Ebû Ubeyd’den.

Ve **رجل هرع**، **ككتف**: hızlı yürüyüşlü.

Ve **ريح هيرعة**: toprağı getiren sert rüzgâr.

Ve **الهرعة**: **الخيضعة**.

Ebû Amr dedi: ot içinde **يهرع** durdu; yani onu otlatır; burada Sâgânî onu nakletti; ve **هزع**’da gelecektir.

Ve **الهريع** **كأمير**: küçük bit; ve denildi: o, **الهرنع** (ن ile)dir; ileride geleceği üzere.
