# هركل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%83%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D9%83%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هركل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%83%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هركل

| | ( الهَرْكَلَةُ ، بِالفَتْحِ ، والهُرَكِلَةُ ، | كَعُلَبِطَةٍ وَهذِهِ عَنِ ابْنِ عَبّاد وَالأُوْلَى | عَنِ الفَرّاء ، ( و ) الهِرَكْلَةُ ، مِثْل | ( سِبَحْلَةٍ ، والهِرْكَوْلَةُ ، كَبِرْذَوْنَةٍ ، | والهِرْكِيْلُ ، كَقِنْدِيلٍ ) وَهذِهِ عَن ابْنِ | عَبّادٍ : ( الحَسَنَةُ الجِسْمِ والخَلْقِ | والمِشْيَة ) ، قَالَ : | % ( هِرَكْلَةٌ فُنُقٌ نِيَافٌ طَلَّةٌ % | لَمْ تَعْدُ عَنْ عَشْرٍ وَحَوْلٍ خَرْعَبُ ) % | ( وَجَمَلٌ ) هُراكِلٌ ، ( وَرَجُلٌ هُراكِلٌ ، | كَعُلابِطٍ : ضَخْمٌ جَسِيمٌ . والهَراكِلَةُ : | ضِخامُ السَّمَكِ ) ، وَبِهِ فُسِّر قَوْلُ ابْنِ | أَحْمَرَ الباهِلِيّ يَصِفُ دُرَّةً : | % ( رَأَى مِنْ دُونِها الغَوّاصُ هَوْلاً % | هَراكِلَةً وَحِيتانًا ونُونَا ) % | ( أو كِلاَبُ الماءِ ) وَبِهِ فُسِّرَ البيتُ | أَيْضًا ، كما في التَّهذيب ، أو | ( جَمالُه ، وَبِهِ فُسِّر البيت أَيْضًا ، كَمَا | في العُباب . ( و ) يُقَالُ : هَراكِلَة أَي | ( الضِّخامُ الأَعْجَازِ مِنَ دَوابِّ البَحْرِ ) ، | كَمَا في العُباب . ( و ) قِيْلَ : ( مُجْتَمَعُ | أَمْواجِ البَحْرِ ) ، وَنَصُّ الصحاح : | والهَراكِلَة مِن أَمْوَاجِ البَحْرِ حَيْثُ تكثر | فِيْهَ الأَمْوَاج ، ( وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّّ في | تَفْسِيْرِ بَيْتِ ابْنِ أَحْمَر ) السابق ( بِهذَا | الْمَعْنَى ) وَنَقَلَهُ الصّاغانِيّ أَيْضًا ، وَكَذا | غَيْرُهما مِنَ الأَئَّمة ، وَالبيتُ مُحْتَمِلٌ | لِلْمَعانِي كُلّها ، وَمِثْلُ هذَا لَا يَكُونُ | وَهَمًا فَتَأَمَّلْ . | ( والهَرْكَلَةُ : مَشْيٌ في اخْتِيالٍ ) | وَبُطْءٍ ، حَكَاهُ أَبُو عُبَيْدَة وَأَنْشَدَ : | % ( وَلَا تَزالُ وُرَّشٌ تَأْتِيْنا % ) | % ( مُهَرْكِلَاتٌ وَمُهَرْكِلِينَا % ) % | وَحَكَى ابْنُ بَرِّي عَن قُطْرُب : | الهَرْكَلَةُ : المَشْيُ الحَسَن . |

| ( و ) الهِرْكَوْلَةُ ( كَبْرِذَوْنَةٍ ) : الجارِيَةُ | الضَّخْمَةُ ( المُرْتَجَّةُ الأَرْدافِ ) ، قَالَ | الأَعْشَى : | % ( هِرْكَوْلَةٌ فُنُقٌ دُرْمٌ مَرافِقُها % | كَأَنَّ أَخْمَصَها بِالشَّوْكِ مُنْتَعِلُ ) % | وَقَالَ الأَصْمَعِيّ : امْرَأَةٌ هِرْكَوْلَةٌ : | عَظِيْمَةُ الوَرِكَيْنِ ، وَقَالَ غَيْرُهُ : ذَاتُ | فَخِذَيْنِ وَجِسْم . وَحَكَى بَعْضُهُم أَنَّهُ | رَأَى أَبَا عُبَيْدَة ، مَحْمُومًا يَهْذِي فَقُلْنَا | لِلْطَّبِيب سَلْهُ عَن الهِرْكَوْلَة فَقَال : يَا | أَبا عُبَيْدَة ، فَقَالَ : مَالكَ ، قَالَ : مَا | الهِرْكَوْلَةُ ؟ قَالَ : الضَّخْمَةُ الأَوْرَاكِ . | قَالَ شَيْخُنا : نَقَلَ أَبو الحَسَن عَنِ | الخَلِيْل أَنَّ الهَاءَ مِنْها زَائِدَةٌ ؛ لِأَنَّها | الَّتِي تَرْكُلُ في مِشْيَتِها لِتَبَخْتُرِها . | وَقَالَ ابْنُ عُصْفُور في المُمْتِع : يَنْبَغِي | القَوْلُ بِأَصَالَتِها . | | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | الهِرْكَلُّ ، مِثَالُ قِثْوَلٍّ : نَوْعٌ مِنَ | المَشْيِ ، قَالَ : | % ( قَامَتْ تُهادِي مَشْيَها الهِرْكَلاَّ % ) % | % ( بَيْنَ فِناءِ البَيْتِ وَالمُصَلَّى % ) % | |

### Türkçe

| | ( **الهَرْكَلَةُ** , fetih ile, ve **الهُرَكِلَةُ** , | **عُلَبِطَةٍ** gibi; bu, İbn Abbâd’dandır; birincisi | Ferrâ’dan; (ve) **الهِرَكْلَةُ** , **سِبَحْلَةٍ** gibi; ve **الهِرْكَوْلَةُ** , **بِرْذَوْنَةٍ** gibi; | ve **الهِرْكِيْلُ** , **قِنْدِيلٍ** gibi) ve bunlar İbn | Abbâd’dandır: (beden ve yaratılışça güzel olan | ve yürüyüş) dedi: | % ( **هِرَكْلَةٌ** **فُنُقٌ** **نِيَافٌ** **طَلَّةٌ** % | on ve bir yılın dışına çıkmadı; **خَرْعَبُ** ) % | (ve bir deve) **هُراكِلٌ** , (ve bir adam **هُراكِلٌ** , | **عُلابِطٍ** gibi: iri, cüsseli. Ve **الهَراكِلَةُ** : | balığın irileri) , bununla İbn | Ahmer el-Bâhilî’nin bir inciyi vasfederkenki sözü tefsir edildi: | % ( Dalgıç onun altından bir dehşet gördü % | **هَراكِلَةً** ve balinalar ve **نُونَا** ) % | (yahut su köpekleri) bununla beyit | ayrıca tefsir edildi, Tehzîb’de olduğu gibi; yahut | (develeri), bununla beyit ayrıca tefsir edildi, | Ubâb’da olduğu gibi. (Ve) denilir: **هَراكِلَة** yani | (deniz hayvanlarından iri sağrılı olanlar) , | Ubâb’da olduğu gibi. (Ve) denildi: (denizin | dalgalarının toplandığı yer) ; Sıhâh’ın nassı: | ve **الهَراكِلَة** denizin dalgalarındandır; dalgaların çoklaştığı yerde | dalgalar onda çoğalır; (ve Cevherî, | İbn Ahmer’in önceki beytini tefsirde vehmetti) (bu | mânâ ile) ; Sâgânî de onu nakletti; ve bunun gibi | imamların başkaları da; beyit ise muhtemeldir | mânâların hepsine; bunun gibisi | vehim olmaz; öyleyse düşün. | (Ve **الهَرْكَلَةُ** : çalımla yürüyüş) | ve yavaşlık; Ebû Ubeyde onu hikâye etti ve inşâd etti: | % ( Ve hâlâ **وُرَّشٌ** bize gelir % ) | % ( **مُهَرْكِلَاتٌ** ve **مُهَرْكِلِينَا** % ) % | Ve İbn Berrî, Kutrub’dan hikâye etti: | **الهَرْكَلَةُ** : güzel yürüyüş. |

| (Ve) **الهِرْكَوْلَةُ** (**بِرْذَوْنَةٍ** gibi) : iri cariye | (kalçaları sallanan) , A‘şâ dedi: | % ( **هِرْكَوْلَةٌ** **فُنُقٌ** **دُرْمٌ** **مَرافِقُها** % | sanki ayağının iç çukuru dikenle nal giymiştir ) % | Ve Asma‘î dedi: **امْرَأَةٌ هِرْكَوْلَةٌ** : | iki kalçası büyük olan; başkası dedi: | iki uyluk ve beden sahibi. Ve bazısı hikâye etti ki | Ebû Ubeyde’yi gördü; hummalı, sayıklıyordu; biz de dedik | tabibe: ona **الهِرْكَوْلَة** hakkında sor; dedi ki: ey | Ebû Ubeyde; o da dedi: neyin var? dedi: | **الهِرْكَوْلَةُ** nedir? dedi: kalçaları iri olan. | Şeyhimiz dedi: Ebû’l-Hasen, | Halîl’den nakletti ki **الهَاء** ondan zâiddir; çünkü o, | yürüyüşünde tekmeler; böbürlenmesi için. | Ve İbn Usfûr el-Mumti‘de dedi: onun aslîliğiyle | söz söylemek gerekir. | | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | **الهِرْكَلُّ** , **قِثْوَلٍّ** misali: bir tür | yürüyüş; dedi: | % ( Kalktı, yürüyüşünü **الهِرْكَلاَّ** ile salınarak götürüyor % ) % | % ( evin avlusu ile namazgâh arasında % ) % | |
