# هرمس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هرمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هرمس

الهرماس، بالكسر، من أسماء الأسد، كما حققه بعض الصرفيين، وهو على مذهب الخليل: فعمال من الهرس، فالميم زائدة، وهكذا نقل عن الأصمعي، وقال: هو صفة الأسد، واختار ابن عصفور أصالة الميم؛ إذ لا دليل قاطع على الزيادة، وزيادتها غير أولى قليلة، وقيل: هو الشديد من السباع، وقال الكسائي: هو الجريء الشديد، وقيل: هو الأسد العادي على الناس، كالهرميس، بالكسر، والهرامس، بالضم، الأخير عن الكسائي، وأنشد الليث:
  يعدو بأشبال أبوها الهرماس. وقال ابن الأعرابي: الهرماس: ولد النمر. وهرماس بن زياد بن مالك الباهلي الصحابي أبو حدير، أو هو، أي الهرماس، لقب له، واسمه شريخ: له رؤية ورواية. والهرميس، بالكسر: الكركدن، عن ابن الأعرابي. وهو أكبر من الفيل، قال الشاعر:
  والفيل لا يبقى ولا الهرميس.

  والهرمسة: العبوس، عن ابن عباد. والهرمسة: ضجيج الناس وصخبهم وكلامهم، نقله الصاغاني عن الفراء. ومما يستدرك عليه: هرماس: موضع بالمعرة، أو نهر، قال ابن أبي حصينة المعري:
  وزمان لهو بالمعرة مونق                      بسياثها وبجانبي هرماسها والهرموس، كفردوس: الصلب الرأي، المجرب، الداهية، كما في العباب. وهرمس، كزبرج: اسم علم سرياني. وهرمس الهرامسة، يعنون به سيدنا إدريس عليه السلام، وهو النبي المثلث. وهرماس بن حبيب: محدث تكلم فيه. وأبو هرميس: قرية بالجيزة، وهي المعروفة الآن ببهرمس، قال ابن عبد الحكم، رحمه الله،: لما مات بيصر بن حام دفن في موضع أبي هرميس، قال فهي أول مقبرة قبر فيها بأرض مصر، قاله ياقوت. قلت: والمعروفة ببهرمس من القرى بأرض مصر ثلاثة غيرها: منها واحدة في الدقهلية، وتعرف بمنية النصارى، والثانية في الأبوانية، والثالثة في الغربية، وأصل كل ذلك أبو هرميس، فلذا ذكرتها هنا. وهرمس، بالضم: اسم ذي القرنين، على أحد الأقوال التي نقلها ابن هشام، كذا في الروض للسهيلي. والهرميسة: الأنثى من الحيقطان، نقله الصاغاني عن ابن عباد.

### Türkçe

**الهرماس**، kesre ile, aslanın adlarındandır; bazı sarfçılar bunu tahkik ettiği gibi; ve o, Halîl’in mezhebine göredir: **فعمال** veznindendir, **الهرس**’ten; öyleyse **الميم** ziyadedir; ve böylece Asma‘î’den nakledildi; ve dedi ki: o, aslanın sıfatıdır. İbn ‘Asfûr **الميم**’in aslîliğini seçti; zira ziyadeye dair kesin bir delil yoktur; ve onun ziyade oluşu evlâ değildir, azdır. Ve denildi ki: o, yırtıcılardan şiddetli olandır. Ve Kisâî dedi ki: o, cesur, şiddetli olandır. Ve denildi ki: o, insanlara saldıran aslandır; **الهرميس** gibi, kesre ile; ve **الهرامس** (zammet ile); sonuncusu Kisâî’dendir. Leys inşad etti:
  “Babasının **الهرماس** olduğu yavrularla koşar.”
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهرماس**: kaplan yavrusudur. Ve sahâbî **هرماس بن زياد بن مالك الباهلي** Ebû Hudeyr; yahut o, yani **الهرماس**, ona bir lakaptır; adı **شريخ**’tir: onun görmesi ve rivayeti vardır. Ve **الهرميس** (kesre ile): gergedan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o, filden daha büyüktür. Şair dedi ki:
  “Ne fil kalır ne de **الهرميس**.”

**الهرمسة**: surat asma; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **الهرمسة**: insanların gürültüsü, patırtısı ve konuşmalarıdır; Sâgânî bunu Ferrâ’dan nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **هرماس**: Ma‘arra’da bir yer; yahut bir nehir. İbn Ebî Hasîne el-Ma‘arrî dedi ki:
  “Ma‘arra’da eğlence zamanı parlaktır                      onun çitleriyle ve **هرماس**’ının iki yanında.”
Ve **الهرموس**, **فردوس** gibi: sağlam görüşlü, tecrübeli, dâhiye; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **هرمس**, **زبرج** gibi: Süryânî bir özel isimdir. Ve **هرمس الهرامسة**: onunla efendimiz İdrîs (aleyhisselâm)’ı kastederler; ve o, üçlü nebîdir. Ve **هرماس بن حبيب**: hakkında konuşulmuş bir muhaddistir. Ve **أبو هرميس**: Cîze’de bir köydür; ve o, şimdi **بهرمس** diye bilinen yerdir. İbn ‘Abdülhakem, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: **بيصر بن حام** ölünce **أبي هرميس** mevkiine defnedildi; dedi ki: o, Mısır toprağında içine defnedilen ilk kabristandır; bunu Yâkût söyledi. Dedim ki: Mısır toprağında köylerden **بهرمس** diye bilinen, onun dışında üç tanedir: onlardan biri Dakahliyye’dedir ve **منية النصارى** diye bilinir; ikincisi Ebvâniyye’dedir; üçüncüsü Garbiyye’dedir; bütün bunların aslı **أبو هرميس**’tir; bu yüzden onu burada zikrettim. Ve **هرمس** (zammet ile): İbn Hişâm’ın naklettiği görüşlerden birine göre **ذي القرنين**’in adıdır; Süheylî’nin **الروض**’unda böyledir. Ve **الهرميسة**: **الحيقطان**’ın dişisi; Sâgânî bunu İbn ‘Abbâd’dan nakletti.
