# هر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: هر

هَرَّ
1 هَرَّ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. يَهِرُّ, (S, Msb, K,) inf. n. هَرِيرٌ, (S, A, &c.,) said of a dog, [He snarled, or howled, or whined;] he uttered a cry less vehement than barking (S, A, Msb, K.) by reason of his little patience of cold; (S, K) اِلَيْهِ at him. (K.) or barked and grinned, displaying his fangs. (L, TA.) It is said in a trad, اِنَّ الكَلْبَ يَهِرُّ مِنْ وَرَآءِ أَهْلِهِ Verily the dog [snarls, or] harks and grins, displaying his fangs, behind his master: meaning, that courage is a quality implanted by nature in a man, so that he engages in wars naturally, and from care to defend what should be inviolable, not reckoning upon a reward, like as the dog naturally barks and grins, displaying his tangs, to defend his masters. (L, TA.) ― -b2- هَرِيرٌ is also applied to other sounds than the cry of the dog; as in the instance of هَرِيرُ الرّحَى (assumed tropical:) The sound of the turning of the mill-stone. (TA.) You say also هَرَّتِ القَوْسُ (assumed tropical:) The bow made a sound. (AHn, K.) And the looking of courageous men, one at another, is likened to هَرِير. (ISd, Msb.) ― -b3- هَرَّ فِى وَجْهِ السَّائِلِ (tropical:) He grinned in the face of the beggar, showing his teeth, and looking sternly, austerely, or morosely (A, TA.) ― -b4- [Hence, perhaps,] هَرَّهُ. (S, K,) ??? يَهُرُّ and يَهِرَّ, (K,) [the latter irreg., like ?? as aor. of the trans. v. رَمَّ,] inf. n. هَرٌّ (S, K) and هَرِيرٌ. (K,) (tropical:) He disliked, disapproved of or hated, him or it. (S, K.) You say, هَرَّهُ النَّاسُ (tropical:) The people disliked, &c., his vicinity. (A.) And هَرَّ الكَاسَ. and الحَرْبَ, (S, A,) inf. n. هَرِيرٌ. (S.) (tropical:) He disliked. &c., the cup of wine, and war. (S, A.) -A2- هَرَّهُ البَرْدَ, (K,) aor. يَهُرُّهُ, inf. n. هَرٌّ, (TA,) The cold made him (a dog) [to snarl, or hand, or whine; or] to cry [in the manner described above]; as also ↓ أَهَرَّهُ, (K,) inf. n. اِهْرَارٌ. (TA.) It is said in a proverb, (TA,) ذَا نَابٍ ↓ شَرٌّ أَهرَّ [It is, or was, an evil thing that made the fanged animal to snarl, &c.]: alluding to the appearance of the signs and symptoms of evil: the sayer thereof, hearing the cry (هَرِير) of a dog, feared the assault of evil, and therefore said this to denote the magnitude of the case in his mind: meaning, nought but an evil thing made the fanged animal to cry: and for this reason, the use of an indeterminate word as an inchoative is well. (K.)

هَارَّه
3 هَارَّه ذ i. q. هَرَّ فى وَجْهه, (S, K,) i. e., (tropical:) He grinned in his face, showing his teeth, and looking sternly, austerely, or morosely. (A) like a dog. (TA.)

4 أَهْرَ٣َ see 1, last signification, in two places.

هِرٌّ
هِرٌّ ذ A male cat; syn. سِنَّوْرٌ; (S, A, K:) which latter is uncommon in the language of the Arabs (IAmb, in Msb, art. ??;) fem. هِرَّةٌ: (S, A. Msb, K:) or هِرٌّ is applied to the male and the female; and the latter is sometimes called هرَةٌ (IAmb, Msb:) the pl. of هرٌّ is هِررةٌ: and that of هِرَّةٌ is هِرَرٌ: and the dim. of هِرَّةٌ is هُرَيْرَةٌ. ((???)) -A2- Also, a subst. from هَرَّهُ meaning ((?)) disapproved of, or hated, him or it. ((?)) said in a proverb, (S,) يَعْرِفُ هِرًّا مِنْ برٍّ ((?)) K,) meaning He knows ((?)) him who dislikes or hates him from him who ((?)) towards him with goodness and affection and gentleness, and regard for his circumstances. (S, TA.) this is the best explanation of it: (TA:) or the action of him who grins in his face, showing his teeth, and looking steraly, austerely, or morosely, from the action of him who holds loving communion with him. (A:) or the calling of sheep or goats, (S,) or the calling of them to water. (K.) from the driving of them: (S:) or the calling of sheep or goats to provender from the calling of them to water: (IAar) or the driving of sheep or goats (Yoo, K) from the calling of them. (Yoo, TA.) It has been explained [more fully] in art. بر. (K.)

هَرَّارٌ
هَرَّارٌ ذ : see هَارٌّ.

هَارٌّ
هَارٌّ ذ A dog [that snarls, or howls, or whines, by reason of his little patience of cold: or] that barks and grins, displaying his fangs: and ↓ هَرَّارٌ signifies the same [but in an intensive manner; that snarls, &c., much:] or the latter signifies a dog that grins [much], displaying his fangs: or that barks much: or that barks [much] and grins, displaying his fangs. It is said in a trad., لَا أَعْقِلُ الكَلْبَ ↓ الهَرَّارَ [properly signifying, I will not pay a fine for killing the dog that barks much, is expl. as] meaning, I will not impose anything [as a fine] for the killing of a dog that barks much; because such a dog annoys by his barking. (TA, [see art. عقل.]) ― -b2- عَادَ لَهَا المَطِىُّ هَارًّا The ridingcamels returned to her, or it, one grinning (يَهِرُّ) in the face of another, showing its teeth, in consequence of fatigue. (TA.)

هَرَّ
1 هَرَّ ذ , inf. n. هِرٌّ, He drove sheep or goats: (IAar, in S, K, voce بِر:) or he called them. (Yoo, in TA, ibid.)

### Türkçe

هَرَّ
1 **هَرَّ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **يَهِرُّ**, (S, Msb, K,) mastar ismi **هَرِيرٌ**, (S, A, &c.,) köpek hakkında söylenir: [o hırladı, yahut uludu, yahut inledi;] havlamadan daha az şiddetli bir feryat çıkardı (S, A, Msb, K.) soğuğa az tahammülü sebebiyle; (S, K) **اِلَيْهِ** ona karşı. (K.) yahut havladı ve sırıtıp dişlerini gösterdi. (L, TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **اِنَّ الكَلْبَ يَهِرُّ مِنْ وَرَآءِ أَهْلِهِ** “Şüphesiz köpek, efendisinin arkasından [hırlar, yahut] havlar ve sırıtıp dişlerini gösterir”: mânâsı, cesaretin insana tabiatla yerleştirilmiş bir vasıf olmasıdır; böylece o, savaşlara tabiatıyla girer ve dokunulmaz olması gerekeni savunma kaygısıyla, bir karşılık ummaksızın; tıpkı köpeğin tabiatıyla efendilerini savunmak için havlayıp sırıtması ve dişlerini göstermesi gibi. (L, TA.) ― -b2- **هَرِيرٌ** köpeğin feryadından başka seslere de uygulanır; **هَرِيرُ الرّحَى** örneğinde olduğu gibi (mecaz kabul edilerek): değirmen taşının dönmesinin sesi. (TA.) Yine **هَرَّتِ القَوْسُ** dersin (mecaz kabul edilerek): yay bir ses çıkardı. (AHn, K.) Cesur adamların birbirine bakışı da **هَرِير**’e benzetilir. (ISd, Msb.) ― -b3- **هَرَّ فِى وَجْهِ السَّائِلِ** (mecaz): dilencinin yüzüne sırıtıp dişlerini gösterdi ve sertçe, katı, yahut somurtkan baktı. (A, TA.) ― -b4- [Bundan dolayı, belki,] **هَرَّهُ**. (S, K,) ??? muzâri‘i **يَهُرُّ** ve **يَهِرَّ**, (K,) [ikincisi gayr-i kıyasîdir; müteaddî fiil **رَمَّ**’nin muzâri‘i olarak ?? gibi,] mastar ismi **هَرٌّ** (S, K) ve **هَرِيرٌ**. (K,) (mecaz): ondan yahut ondan hoşlanmadı, tasvip etmedi yahut nefret etti. (S, K.) **هَرَّهُ النَّاسُ** dersin (mecaz): insanlar onun yakınlığından hoşlanmadılar, vb. (A.) Ve **هَرَّ الكَاسَ** ve **الحَرْبَ**, (S, A,) mastar ismi **هَرِيرٌ**. (S.) (mecaz): şarap kadehinden ve savaştan hoşlanmadı, vb. (S, A.) -A2- **هَرَّهُ البَرْدَ**, (K,) muzâri‘i **يَهُرُّهُ**, mastar ismi **هَرٌّ**, (TA,) soğuk onu (bir köpeği) [hırlatıp, yahut ulutup, yahut inlettirdi; yahut] [yukarıda anlatılan tarzda] feryat ettirdi; bunun gibi ↓ **أَهَرَّهُ**, (K,) mastar ismi **اِهْرَارٌ**. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denilmiştir, (TA,) **ذَا نَابٍ** ↓ **شَرٌّ أَهرَّ** “[Dişli hayvanı hırlatan, vb., kötü bir şeydir]”: kötülüğün alâmet ve belirtilerinin ortaya çıkmasına işaret eder: bunu söyleyen, bir köpeğin feryadını (**هَرِير**) işitince, kötülüğün saldırısından korktu; bu sebeple bunu, zihnindeki hâlin büyüklüğünü belirtmek için söyledi: mânâsı, dişli hayvanı feryat ettiren şey ancak kötü bir şeydir: ve bu sebeple, başlangıç olarak nekre bir kelimenin kullanılması güzeldir. (K.)

هَارَّه
3 **هَارَّه** ذ **هَرَّ فى وَجْهه** ile aynı mânâdadır, (S, K,) yani (mecaz): onun yüzüne sırıtıp dişlerini gösterdi ve sertçe, katı, yahut somurtkan baktı. (A) köpek gibi. (TA.)

4 **أَهْرَ٣َ**: 1’in son mânâsına bak; iki yerde.

هِرٌّ
**هِرٌّ** ذ Erkek kedi; eş anlamlısı **سِنَّوْرٌ**; (S, A, K:) ki bu ikincisi Arapların dilinde az kullanılandır (IAmb, Msb’de, madde ??;); dişisi **هِرَّةٌ**: (S, A. Msb, K:) yahut **هِرٌّ** erkek ve dişiye uygulanır; ve ikincisine bazen **هرَةٌ** denir (IAmb, Msb:) **هرٌّ**’ün çoğulu **هِررةٌ**’dir: ve **هِرَّةٌ**’nin çoğulu **هِرَرٌ**’dir: ve **هِرَّةٌ**’nin küçültmesi **هُرَيْرَةٌ**’dir. ((???)) -A2- Ayrıca, **هَرَّهُ**’dan bir isimdir; mânâsı ((?)) onu yahut onu tasvip etmedi, yahut ondan nefret etti. ((?)) Bir darbımeselde söylenmiştir, (S,) **يَعْرِفُ هِرًّا مِنْ برٍّ** ((?)) K,) mânâsı: kendisinden hoşlanmayan yahut nefret eden kimseyi, kendisine iyilik, sevgi, yumuşaklık ve hâline riayet ile ((?)) davranan kimseden bilir. (S, TA.) bunun en iyi açıklaması budur: (TA:) yahut yüzüne sırıtıp dişlerini gösteren ve sertçe, katı, yahut somurtkan bakan kimsenin fiilini, onunla sevgiyle ünsiyet kuranın fiilinden ayırt eder. (A:) yahut koyunları yahut keçileri çağırma, (S,) yahut onları suya çağırma. (K.) onları sürmekten: (S:) yahut koyunları yahut keçileri yeme çağırmayı, onları suya çağırmadan ayırt etme: (IAar) yahut koyunları yahut keçileri sürme (Yoo, K) onları çağırmadan. (Yoo, TA.) Daha genişçe **بر** maddesinde açıklanmıştır. (K.)

هَرَّارٌ
**هَرَّارٌ** ذ : **هَارٌّ**’a bak.

هَارٌّ
**هَارٌّ** ذ Soğuğa az tahammülü sebebiyle [hırlayan, yahut uluyan, yahut inleyen; yahut] havlayıp sırıtıp dişlerini gösteren köpek: ve ↓ **هَرَّارٌ** aynı mânâyı ifade eder [fakat şiddetli tarzda; çok hırlayan, vb.]: yahut ikincisi, [çok] sırıtıp dişlerini gösteren köpek demektir: yahut çok havlayan: yahut [çok] havlayıp sırıtıp dişlerini gösteren. Bir rivayette şöyle denilmiştir: **لَا أَعْقِلُ الكَلْبَ** ↓ **الهَرَّارَ** [aslî mânâsı “çok havlayan köpeği öldürmenin diyetini ödemem” olup, şöyle açıklanır:] çok havlayan bir köpeğin öldürülmesi için bir şey [diyet olarak] yüklemem; çünkü böyle bir köpek havlamasıyla eziyet eder. (TA, [**عقل** maddesine bak.]) ― -b2- **عَادَ لَهَا المَطِىُّ هَارًّا** Binek develeri ona yahut ona, yorgunluk sebebiyle, biri diğerinin yüzüne sırıtıp dişlerini göstererek (**يَهِرُّ**) döndüler. (TA.)

هَرَّ
1 **هَرَّ** ذ , mastar ismi **هِرٌّ**, koyunları yahut keçileri sürdü: (IAar, S, K’da, **بِر** maddesinde:) yahut onları çağırdı. (Yoo, TA’da, aynı yerde.)
