# هزأ (ه-ز-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

(he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın saçmalaması, hezee istihza etmek alay etmek

- Harfler: ه - ز - أ
- Kur'an'da: 34 geçiş · 32 ayet · 9 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: هزء · هزؤ

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْتَهْزِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلُونَ | Alay ederler | 14 | 14 | [6:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/6:5.md) |
| [هُزُوًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D9%87%D9%8F%D8%B2%D9%8F%D9%88%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُلًا | Alay konusu | 11 | 11 | [2:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:67.md) |
| [اسْتُهْزِئَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8E.md) | اسْتُفْعِلَ | Alay edildi | 3 | 3 | [6:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/6:10.md) |
| [اسْتَهْزِئُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اسْتَفْعِلُوا | Alay edin | 1 | 1 | [9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/9:64.md) |
| [الْمُسْتَهْزِئِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُسْتَفْعِلِينَ | Alay edenler | 1 | 1 | [15:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/15:95.md) |
| [تَسْتَهْزِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَسْتَفْعِلُونَ | Alay edersiniz | 1 | 1 | [9:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/9:65.md) |
| [مُسْتَهْزِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُسْتَفْعِلُونَ | Alay edenler | 1 | 1 | [2:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:14.md) |
| [وَيُسْتَهْزَأُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%A3%D9%8F.md) | وَيُسْتَفْعَلُ | Ve alay edilir | 1 | 1 | [4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/4:140.md) |
| [يَسْتَهْزِئُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%A6%D9%8F.md) | يَسْتَفْعِلُ | Alay eder | 1 | 1 | [2:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:15.md) |

## Mücavir kökler — 36 mücavir (143 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%82.md) — 8 ortak ayet · G² 77 · Havk Çalı süpürgesi demektir
2. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 12 ortak ayet · G² 38 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 18 ortak ayet · G² 23 · Kevn, tepe demektir
4. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 17 · Saçak demektir
5. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Oynarlar
6. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 12 · Evye kuş yuvası demektir
7. [خوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Havz (hı) : Havuz demektir
8. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Düzlük demektir
9. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
10. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
11. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Açığa çıkarırsınız
12. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
13. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sahr kayalık sahadır
14. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
15. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
16. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
17. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
18. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Önce
19. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İki yüzlüler
20. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
21. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 13 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
23. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
24. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
25. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
26. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beraber
27. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İşiten
28. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
29. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
30. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
31. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
32. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
33. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Şey
34. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
35. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
36. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هزأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md), [ضحك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%83.md), [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hızla sarsma, titretme, bir şeyi ciddiyet ve vakar zemininden kaydırarak hafife alma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikati, elçileri ve ilahi ayetleri bilinçli olarak alay konusu edinerek itibarsızlaştırma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ve bilginin ciddiyetini inkâr eden istihza tavrının ilahi adalet gereği faili kuşatması |
| Kritik Hata Riski | İstihzayı yalnızca masum bir şaka veya sözlü eğlence sanıp, hakikati sarsmaya yönelik bilinçli inkâr stratejisini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هز | Sarsma, kımıldatma, hareket ettirme ve hafiflik; [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) kökünde dalı sallama ve titretme, [هزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%84.md) kökünde zayıflık ve ciddiyetsizlik, [هزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%85.md) kökünde ise kırıp içeri çökertme anlamı belirgindir | ء | Sarsma ve hafifletme hareketine ani bir keskinlik katarak, hedef alınan varlığı vakarından soyutlayıp alaya alma ve küçük düşürme anlamına yöneltmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Bir duruma veya nesneye doğru yönelme ve dikkat kesilme |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Muhatabı veya konuyu bulunduğu ciddiyet zemininden kesip ayırma |
| ء | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eyleme iradi bir hamle ve keskin bir yöneliş katma |
| هزأ | Açığa çıkan bir hakikate yönelerek onu keskin bir hamleyle vakar ve ciddiyet zemininden koparma | Varlığı veya sözü sarsarak değersizleştirme ve alay konusu haline getirme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi hızla hareket ettirip sarsma; çöl serabının yolcuları yanıltıp boş hevese düşürmesi veya şiddetli soğuğun insanı titretmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Çöl serabının kafileyi yanıltıp aldatmasını anlatmak için söylenen serabın toplulukla alay etmesi ifadesi (مفازة هازئة بالركب) ve insanı titreten dondurucu sabah soğuğu için kullanılan niteleme (غداة هازئة) |

Kaynak: Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça هزأ kökü, merkezi Sami dillerinde görülen fiziksel sarsıntı, titreşim ve kırma matrisiyle kök tabanı düzeyinde irtibatlıdır. Kökün ikili tabanı olan هز unsuru, Kuzeybatı Sami dillerindeki hareket ve titreme kökleriyle (İbranice *zūa'* titremek, sarsılmak; Aramice ve Süryanice *z-w-'* hareket etmek, sarsılmak) anlamsal bir paralellik gösterir. Klasik Arapçada bu fiziksel sarsıntı ve dengesizleştirme eylemi, sonuna eklenen hemzenin getirdiği ani durma ve kesilme boyutuyla semantik bir kaymaya uğramış; bir varlığı ciddiyet ve vakar zemininden sarsarak alaya alma, hafife alma ve küçük düşürme anlamına evrilmiştir. Bu yönüyle kök, Doğu Sami kolundan ziyade Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki sarsılma semantik alanının Arapçada kazandığı ahlaki ve zihinsel bir özelleşmeyi temsil eder.

Güven: Muhtemel

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisânü'l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هز tabanından türeme | Fiziksel sarsma, titretme ve kırma hareketinin zihinsel ve ahlaki hafife almaya dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami sarsılma fiilleri | İbranice ve Aramicedeki titreme ve kımıldama kökleriyle ikili taban düzeyinde anlam yakınlığı | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Kökün Sami ailesi dışındaki kollarda güvenilir doğrudan karşılığı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisânü'l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هزأ | Anlamlı | Alay etmek, hafife almak | Bir kimseyi küçük düşürmek, vakarını sarsmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| هأز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| زهأ | Anlamlı | Kibir ve hafifsemek | Kökün illetli varyantlarında böbürlenme ve bir şeyi küçük görme anlamı bulunur | Kur'an'da geçmez; hedef kökle anlamca yakın |
| زأه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أهز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [أزه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%87.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هزأ | Merkez | İstihza ve alay | Hakikati ve muhatabı sarsıp değersizleştirmek amacıyla bilinçli olarak hafife alma | Değer zeminini tahrip etme kastı taşır |
| [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Tahkir ve istihza | Muhatabı aciz, kusurlu veya aşağı görerek tepeden bakmak suretiyle eğlence konusu yapma | Hiyerarşik üstünlük hissi ve zayıf görme ön plandadır |
| [ضحك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%83.md) | Komşu | Gülme ve sevinç | Bir sürpriz, gariplik veya sevinç karşısında istemsiz ya da istemli neşelenme | Her zaman kötü niyet taşımaz, fizyolojik ve psikolojik bir tepkidir |
| [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) | Komşu | Oyun ve eğlence | Bir gayesi ve pratik yararı olmayan meşgaleyle vakit geçirme | Doğrudan bir şahsı hedef almaktan ziyade eylemin ciddiyetsizliğidir |
| [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) | Zıt | Vakar ve saygı | Bir varlığa ağırlık, büyüklük, derin saygı ve ciddiyetle yaklaşma | Ciddiye alma, yüceltme ve vakarla hürmet etme durumudur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هزأ | Alay etmek, hafife almak | Muhatabı veya hakikati vakarından soyutlayıp sarsarak küçük düşürme | Kesin |
| Latince | deridere, illudere | Alaya almak, aldatmak | Deridere açıkça gülerek küçümsemeyi, illudere ise yanıltıcı bir tavırla alay etmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to mock, to ridicule, to deride | Alay etmek, gülünç kılmak | Mock taklit ederek hafife almayı, ridicule gülünç duruma düşürmeyi, deride ise tahkirle alay etmeyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | verspotten, höhnen | Alay etmek, küçümsemek | Verspotten alay konusu yapmayı, höhnen ise kibirli ve aşağılayıcı bir dille hafife almayı içerir | Güçlü |
| Fransızca | se moquer, railler | Alay etmek, hafife almak | Se moquer genel alayı, railler ise incitici ve iğneleyici bir üslupla gülünçleştirmeyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İnkârcıların elçileri alaya alması | Hakikati inkâr ve elçileri itibarsızlaştırma | Resullerin tebliğine karşı inkârcı toplumların takındığı küçümseyici tavır; Enbiyâ [21:41](https://lisan.digital/tr/ayet/21:41.md), Ra'd [13:32](https://lisan.digital/tr/ayet/13:32.md), Yâsîn [36:30](https://lisan.digital/tr/ayet/36:30.md) |
| Münafıkların müminlerle alay etmesi | İki yüzlülük ve sahte üstünlük taslama | Müminlerin inanç ve amellerini kendi aralarında akılsızlık sayarak eğlenceye almaları; Bakara [2:14](https://lisan.digital/tr/ayet/2:14.md), Tevbe [9:64](https://lisan.digital/tr/ayet/9:64.md) |
| Allah'ın istihzayı karşılıksız bırakmaması | İlahi ceza, hilenin boşa çıkarılması ve mühlet verilmesi | Alay edenlerin kendi kurdukları tuzağa düşürülmeleri ve cezalandırılmaları; Bakara [2:15](https://lisan.digital/tr/ayet/2:15.md), Tevbe [9:79](https://lisan.digital/tr/ayet/9:79.md) |
| Allah'ın ayetlerinin eğlence edinilmesi | Dini ve şer'i hükümleri hafife alma | Vahyin ilkelerini, sınırlarını veya ibadetleri oyun ve eğlenceye dönüştürme tavrı; Bakara [2:231](https://lisan.digital/tr/ayet/2:231.md), Kehf [18:106](https://lisan.digital/tr/ayet/18:106.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve müşâkele | Allah'a istihza isnat edilmesinin caiz olup olmadığı; bunun hakiki anlamda değil, müşâkele yoluyla ceza vermeyi ifade ettiği | Tenzih ilkesi gereği lafzi değil cezai karşılık |
| Fıkıh | Riddet ve akitlerde ciddiyet | Dinin mukaddesatıyla alay etmenin küfür sayılması ve talak gibi hukuki tasarruflarda şakanın bağlayıcılığı | İman sınırlarını belirleme ve hukuki iradede ciddiyet |
| Tefsir | İstihza ayetlerinin analizi | İstihzanın inkârcı psikolojisindeki yeri, delil getiremeyenlerin alaya sığınması ve bu tavrın helak sebebi oluşu | İnkârın savunma mekanizması ve akıbeti |
| Hadis | Ahlak ve vakar sınırları | İnsanları küçük düşüren, yalan içeren ve müminin vakarını zedeleyen alaycı tavırların yasaklanması | Ahlaki vakarın korunması ve gıybet/tahkir yasağı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsal ve vahiy | İtibarsızlaştırma | İnkâr zırhı | Hakikati ciddiyet alanından çıkarıp eğlenceye dönüştürerek vicdani sorumluluktan kaçma | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve mantık | Delili geçersiz kılma çabası | Epistemik direnç | Rasyonel kanıt sunmak yerine muhatabı ve fikri gülünçleştirerek tartışmayı saptırma | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kamuoyu | Psikolojik harp ve gayrimeşrulaştırma | Güç aşındırma | Karşıt düşünceyi veya peygamberin toplumsal etkisini mizah ve alayla zayıflatma | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve pazar | Güven zeminini sarsma | Ciddiyetsizlik | Ahitleri ve ticari ilkeleri hafife alarak pazarın ahlaki güvencesini tahrip etme | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pertürbasyon ve gürültü | Kararlı bir fiziksel sisteme dışarıdan uygulanan, sistemin dengesini ve düzenli salınımını bozmayı hedefleyen rastgele dış sarsıntı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gayrimeşrulaştırma stratejisi | Bir kurumun veya normun itibarını akılcı eleştiri yerine sembolik şiddet, karikatürize etme ve alayla çökertme mekanizması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İstihzayı yalnızca gündelik dildeki masum bir şaka, nükte veya sıradan mizah biçimi olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hakikati, peygamberliği ve ilahi adaleti bilinçli olarak temelsiz kılmaya, değerini sarsmaya ve itibarsızlaştırarak yok etmeye dönük ontolojik bir inkâr tavrı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'da istihza edenlere yöneltilen ağır ilahi tehditlerin gereksiz yere sert görülmesi ve istihzanın arkasındaki organize yıkıcı niyetin kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an muhataplarının vahye karşı geliştirdikleri en tehlikeli psikolojik bariyerlerden biri olan ciddiyetsizlik ve küçümseme zırhını deşifre eder; inkârın delilden değil kibirden beslendiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğ süreçlerinde inkârcı kavimlerin ilk tepkilerini anlatan Mekkî kıssalarda ve münafıkların ikili tavırlarını sergileyen Medenî surelerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın yalnızca zihinsel bir tereddüt veya bilgi yetersizliğinden kaynaklandığı zannını düzeltir; inkârın ahlaki bir kibir ve değer sarsma ameliyesi olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hızla sarsma, kımıldatarak yerinden oynatma, titretme ve boşluğa düşürme.
- Soyut anlam: Bir hakikati veya şahsı ciddiyet ve vakar zemininden kopararak değersizleştirme, alaya alma ve itibarsızlaştırma.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin meşruiyetini sarsmak üzere işletilen gayriciddi saldırının, sistemin adalet yasası gereği tersine çevrilerek failini çökertmesi.
- LaTeX modeli: $$ H(x, y) = - \nabla V(y) \cdot \delta(x) \implies R(x) = - H(x, y) $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ istihza eden faili, $y$ istihzaya maruz kalan hakikati veya muhatabı temsil eder. $V(y)$ fonksiyonu muhatabın vakar ve meşruiyet potansiyelini, $\nabla V(y)$ bu değerin sarsılma yönünü, $\delta(x)$ ise failin ani müdahalesini ifade eder. Eşitliğin sağ tarafındaki $R(x) = - H(x, y)$ bağıntısı, Kur'an'daki ilahi karşılık yasasını simgeler; üretilen sarsıcı ve tahrip edici kuvvet yön değiştirerek bizzat failin kendi varoluşsal çöküşüne dönüşür.

## Geçtiği ayetler (32 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:14.md) — مُسْتَهْزِئُونَ

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Mü’minlere rastlayınca; inandık, derler. Şeytanları ile başbaşa kalınca da; biz sizinle beraberiz, onlarla sadece istihza etmekteyiz, derler.

### [Bakara 2:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:15.md) — يَسْتَهْزِئُ

اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Allah da onlarla istihza eder ve azgınlıklarında şaşkın bir halde dolaştırır.

### [Bakara 2:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:67.md) — هُزُوًا

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Hani, bir de Musa kavmine: Allah, herhalde bir sığır boğazlamanızı emrediyor, demişti. Onlar: Sen bizimle alay mı ediyorsun, demişlerdi. Musa da: Ben cahillerden olmaktan Allah’a sığınırım, demişti.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/2:231.md) — هُزُوًا

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Nisa 4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/4:140.md) — وَيُسْتَهْزَأُ

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا

Meal (IK): O, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.

### [Maide 5:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/5:57.md) — هُزُوًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden önce kendilerine kitab verilenlerden dininizi alay ve eğlenceye alanları ve kafirleri dost edinmeyin. Eğer mü’min iseniz; Allah’tan korkun.

### [Maide 5:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/5:58.md) — هُزُوًا

وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Birbirinizi namaza çağırdığınızda; onu alay ve eğlenceye alırlar. Bu, onların gerçekten kabul edemez bir topluluk olmalarındandır.

### [En'am 6:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/6:5.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine gelince, hakkı yalanladılar. Ama alaya aldıkları şeyin haberi onlara gelecektir.

### [En'am 6:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/6:10.md) — اسْتُهْزِئَ · يَسْتَهْزِئُونَ

وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de peygamberlerle alay edilmişti. Onlarla eğlenenleri, alaya aldıkları şey çepeçevre kuşatıverdi.

### [Tevbe 9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/9:64.md) — اسْتَهْزِئُوا

يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ

Meal (IK): Münafıklar; üzerlerine kalblerinde olanı haber verecek bir surenin indirilmesinden çekiniyorlar. De ki: Siz alay edin bakalım, Allah çekindiğinizi ortaya çıkarandır.

### [Tevbe 9:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/9:65.md) — تَسْتَهْزِئُونَ

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Şayet onlara soracak olursan, diyeceklerdir ki: Andolsun ki biz, dalmış oyalanıyorduk. De ki: Allah ile, O’nun ayetleri ve peygamberleri ile mi alay ediyorsunuz?

### [Hud 11:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/11:8.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Sayılı bir müddete kadar üzerlerinden azabı erteleyecek olsak mutlaka: Bunu alıkoyan da ne? derler. Dikkat edin, o geldiği gün, onlardan asla dönmeyecek, alaya aldıkları şey onları mahvedecektir.

### [Rad 13:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/13:32.md) — اسْتُهْزِئَ

وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de nice peygamberlerle alay edilmişti. Küfredenleri önce tehir ettim, sonra cezalarını verdim. Cezalandırmam nasıldı?

### [Hicr 15:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/15:11.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlara gelen her peygamberle alay ediyorlardı.

### [Hicr 15:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/15:95.md) — الْمُسْتَهْزِئِينَ

إِنَّا كَفَيْنَاكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ

Meal (IK): O alaycılara karşı muhakkak ki Biz, sana yeteriz.

### [Nahl 16:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/16:34.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Bunun için işledikleri kötülüklere uğradılar ve alay ettikleri şey onları kuşattı.

### [Kehf 18:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/18:56.md) — هُزُوًا

وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَيُجَادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَمَا أُنْذِرُوا هُزُوًا

Meal (IK): Biz, peygamberleri; sadece müjdeci ve uyarıcılar olarak göndeririz. Küfredenler ise hakkı batılla ortadan kaldırmak için mücadele ederler. Ayetlerimizi ve kendilerine yapılan uyarıları alaya alırlar.

### [Kehf 18:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/18:106.md) — هُزُوًا

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُوًا

Meal (IK): İşte onların cezası; inkar edip peygamberlerimi ve ayetlerimi alaya almalarına karşılık, cehennemdir.

### [Enbiya 21:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/21:36.md) — هُزُوًا

وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمَنِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Küfredenler seni gördükleri zaman, alaya almaktan başka bir şey yapmazlar. Ve: Tanrılarınızı diline dolayan bu mudur? derler. İşte Rahman’ın kitabını inkar edenler onlardır.

### [Enbiya 21:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/21:41.md) — اسْتُهْزِئَ · يَسْتَهْزِئُونَ

وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de bir çok peygamberle alay edilmişti. Ama alaya alanları, eğlendikleri şey mahvetmişti.

### [Furkan 25:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/25:41.md) — هُزُوًا

وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا

Meal (IK): Seni gördükleri vakit: Bu mu Allah’ın gönderdiği elçi? diye alaya almaktan başka bir şey yapmazlar.

### [Şuara 26:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/26:6.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

فَقَدْ كَذَّبُوا فَسَيَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar, gerçekten yalanladılar. Ama alay edip durdukları şeylerin haberleri kendilerine yakında gelecektir.

### [Rum 30:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/30:10.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوءَى أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Nihayet Allah’ın ayetlerini tekzib edip onları alaya alarak kötülük edenlerin akıbeti çok kötü oldu.

### [Lokman 31:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/31:6.md) — هُزُوًا

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): İnsanlar arasında bilgisizce Allah yolundan saptırmak için gerçeği boş sözlerle değişenler ve Allah yolunu alaya alanlar vardır. İşte horlayıcı azab onlar içindir.

### [Yasin 36:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/36:30.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

يَاحَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Yazıklar olsun o kullara ki; kendilerine bir peygamber gelmeyedursun onu hemen alaya alırlardı.

### [Zümer 39:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/39:48.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): İşledikleri kötülükler onlara belli olmuş, alaya aldıkları şeyler de kendilerini çepeçevre sarmıştır.

### [Mü'min 40:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/40:83.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Peygamberleri kendilerine huccetlerle gelince; kendi yanlarındaki bilgi ile gururlandılar da, alaya aldıkları şey kendilerini kuşatıverdi.

### [Zuhruf 43:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/43:7.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Kendilerine bir peygamber gelmeyedursun mutlaka onunla alay ederlerdi.

### [Casiye 45:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/45:9.md) — هُزُوًا

وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Ayetlerimizden bir şey öğrendiğinde onu alaya alır. İşte onlara, horlayıcı bir azab vardır.

### [Casiye 45:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/45:33.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlara, yaptıkları işlerin kötülükleri belli oldu ve alaya aldıkları şeyler kendilerini kuşattı.

### [Casiye 45:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/45:35.md) — هُزُوًا

ذَلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَغَرَّتْكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ

Meal (IK): Bunun böyle olmasının sebebi; Allah’ın ayetlerini alaya almanız ve dünya hayatının sizi aldatmış olmasıdır. İşte o gün; oradan çıkarılmayacaklar ve özürleri de dinlenmeyecektir.

### [Ahkaf 46:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/ayet/46:26.md) — يَسْتَهْزِئُونَ

وَلَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيمَا إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِذْ كَانُوا يَجْحَدُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onları, sizi yerleştirmediğimiz yerlere yerleştirmiştik. Ve kendilerine kulaklar, gözler ve kalbler vermiştik. Ne var ki; kulakları, gözleri ve kalbleri onlara bir fayda sağlamadı. Çünkü onlar; Allah’ın ayetlerini bile bile inkar ediyorlardı. Sonunda onları alay ettikleri şey kuşatıverdi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

(he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın saçmalaması, hezee istihza etmek alay etmek

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والزاي وو ا ي ء معهما
ه و ز، ز ه و، و ه ز، ه ز ء مستعملات هوز: الأهوازُ: سَبْعُ كُوَر بين البصرة وفارس، لكل واحدة منهنّ اسمٌ، على حِدَةٍ، ويَجْمَعُهنَّ الأهواز ولا تُفردُ واحدة منها بهَوْز.
وهَوَّز: حروفٌ وضعت لحِسابِ الجُمَّل: الهاء: خمسة، والواو: ستّة، والزّاي: سبعة.
زهو: الزَّهْو: الكِبْر والعظمة. والمزَهُوُّ: المُعْجَبُ بنفسه. والرُيحُ تَزْهَى النّبات إذا هَزَّتْهُ بعد غِبَّ النّدى. قال أبو النَّجم:
ثم ذَهَتْهُ ريحُ غَيْمٍٍ فازْدَهَى
والسرَّابُ يَزْهَى الرّفْقَةَ والقارَةَ، كأنّه يَرْفَعُها، والأمواجُ تَزْهَى السَّفينةَ: تَرْفَعُها، قال:
يَظَلُّ الآلُ يرفَعُ جانِبَيْنا		ويَزْهانا لهم حالاً فحالا
وأزْدهَيْتُ الرَّجُلَ، أو الشّيء ازدِهاءً، أي: تهاونتُ به. قال:
ففجعّني قتادةُ وازدهاني
وزَهْوُ النَّبات: نَوْرُهُ، و"نَهَى عن بيع الثَّمرَ حتى يَزْهُو". ويقال: إنّما هو "يُزْهِي"، والإِزهاءُ: أن يَحْمَرّ أو يَصْفَرَّ. والزُّهاء: القَدْر في العدد، تقول: معي زُهاءَ كذا وكذا درهما.
والزَّهْوُ: الفَخْر، قال:
متى ما أَشَأ غيرَ زَهْوِ المُلُـو		كِ أَجْعَلُكَ رَهْطاً على حُيَّضِِ
والزهو: المنظرُ الحَسَن والنَّبْتُ النّاضر. قال:
بذي حُسَمٍ قد عُرِّيَتْ ويَزِينُهـا		دِماثُ فُلَيْجٍ زهوُها والمحافلُ
والزَّهو: أَنْ تَشْرَبَ الإِبلُ، ثمّ تُمدُّ في طَلَبِ المَرْعَى فلا تُرعَى حولَ الماءِ، وقد زَهَت تزهو. قال:
وأنتِ اسْتَعَرْتِ الظَّبْيَ جِيداً ومُقْلَةً		من المُؤلِفاتِ لزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ
وهز: الوَهْزُ: الشّديد المُلَزَّز الخَلْق.
والوَهْزُ: أن تَهِزَ القَمْلَة بين أصابعك ونحوها وهزاً.
هزء: الهُزْءُ: السُّخْرية، يقال: هَزِيءَ به يَهْزأُ به، واسْتَهزأَ به، وتَهَزَّأَ به، قال:
الا هزئت وأعجبها المشيبُ		فلا نُكْرٌ لديك ولا عجيبُ
وهُزَأني البردُ: أَصابني شِدَّتُهُ، واهتزأتُ: صِرْتُ في شِدّةِ البَرْد، ويُقالُ: إنّما هو بالرّاء.

##### Türkçe

**هاء** ile **زاي** ve **واو** ve **ياء** ile birlikte olan باب

**ه و ز**، **ز ه و**، **و ه ز**، **ه ز ء** kullanımdadır. **هوز**: **الأهوازُ**: Basra ile Fars arasında yedi **كُوَر**’dur; onların her birinin, ayrı ayrı, bir adı vardır; onları **الأهواز** toplar ve onlardan bir tanesi **هَوْز** ile tekil yapılmaz.

Ve **هَوَّز**: **الجُمَّل** hesabı için konulmuş harflerdir: **الهاء**: beş, **الواو**: altı, **الزّاي**: yedi.

**زهو**: **الزَّهْو**: kibir ve azamet. Ve **المزَهُوُّ**: kendinden hoşlanan. Ve rüzgâr, çiğden sonra onu salladığında bitkiyi **تَزْهَى** eder. Ebû’n-Necm dedi ki:
ثم ذَهَتْهُ ريحُ غَيْمٍٍ فازْدَهَى

Ve serap, kafileyi ve **القارَةَ**’yi **يَزْهَى** eder; sanki onu yükseltir; ve dalgalar gemiyi **تَزْهَى** eder: onu yükseltir. Dedi ki:
يَظَلُّ الآلُ يرفَعُ جانِبَيْنا		ويَزْهانا لهم حالاً فحالا

Ve ben adamı, yahut şeyi, **ازدِهاءً** olarak **أزْدهَيْتُ**; yani: onunla hafife aldım. Dedi ki:
ففجعّني قتادةُ وازدهاني

Ve **زَهْوُ النَّبات**: onun çiçeğidir; ve “Meyveyi **يَزْهُو** edinceye kadar satmayı yasakladı.” Ve denilir ki: ancak o “**يُزْهِي**”dir; ve **الإِزهاءُ**: kızarması yahut sararmasıdır. Ve **الزُّهاء**: sayıda miktardır; “Yanımda şu kadar şu kadar dirhem **زُهاءَ** var” dersin.

Ve **الزَّهْوُ**: övünmedir. Dedi ki:
متى ما أَشَأ غيرَ زَهْوِ المُلُـو		كِ أَجْعَلُكَ رَهْطاً على حُيَّضِِ

Ve **الزهو**: güzel görünüş ve taze bitkidir. Dedi ki:
بذي حُسَمٍ قد عُرِّيَتْ ويَزِينُهـا		دِماثُ فُلَيْجٍ زهوُها والمحافلُ

Ve **الزَّهو**: develerin içmesi, sonra otlak aramak için uzatılmasıdır; böylece suyun çevresinde otlamaz; ve **زَهَت** eder, **تزهو**. Dedi ki:
وأنتِ اسْتَعَرْتِ الظَّبْيَ جِيداً ومُقْلَةً		من المُؤلِفاتِ لزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ

**وهز**: **الوَهْزُ**: yaratılışı şiddetli, sıkı dokulu olandır.

Ve **الوَهْزُ**: parmağının arasında ve benzeri şekilde biti **هزاً** ile silkemen/ezmendir.

**هزء**: **الهُزْءُ**: alaydır; “Onunla **هَزِيءَ** etti, onunla **يَهْزأُ** eder” denilir; ve onunla **اسْتَهزأَ** etti, ve onunla **تَهَزَّأَ** etti. Dedi ki:
الا هزئت وأعجبها المشيبُ		فلا نُكْرٌ لديك ولا عجيبُ

Ve “Soğuk beni **هُزَأني** etti”: şiddeti bana isabet etti. Ve **اهتزأتُ**: soğuğun şiddeti içinde oldum. Ve denilir ki: ancak o **الرّاء** iledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهُزْءُ والهُزُؤُ: السُخْرية. تقول: هَزِئْتُ منه وهَزِئْتُ به، عن الأخفش. واسْتَهْزَأْتُ به، وتَهَزَّأْتُ وهزأت به أيضاً، هُزْءاً ومَهْزَأَةً. ورجلٌ هُزْءةٌ بالتسكين، أي يُهْزَأُ به، وهُزَأَةٌ بالتحريك: يَهْزَأُ بالناس.

##### Türkçe

**الهُزْءُ** ve **الهُزُؤُ**: alay etme. Şöyle dersin: **هَزِئْتُ منه** ve **هَزِئْتُ به**; **عن الأخفش**. Ve **اسْتَهْزَأْتُ به**; ve **تَهَزَّأْتُ** ve ayrıca **هزأت به**; **هُزْءاً** ve **مَهْزَأَةً** (olarak). Ve bir adam **هُزْءةٌ** (sükûn ile), yani onunla alay edilir; ve **هُزَأَةٌ** (hareke ile): insanlarla alay eder.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والزاي
هزأ ، زها ، زهى ، وهز ، هوز .
هزأ : أبو عليّ عن الأصمعي : قال يونس : إذا قال الرجلُ : هَزِئْتُ منك ، فقد أخطأ ، إنما هو هَزِئتُ بك واستهزأت بك .
قال : وقال أبو عمرو : يقال سَخِرتُ منك ، ولا يقال سَخِرْتُ بك .
قال الأصمعي فيما رَوَى له ابن الفَرَج : نَزَأْتُ الرَّاحلَة وهَزَأْتُها إذا حرَّكتهَا .
وقال الليث : الهُزْءُ : السُخْرية ، يقال : هَزِىءَ به يهزَأ به واستهزأ به . ورجل هُزَأَةٌ يَهَزَأُ بالنَّاس ، ورجل هُزْأَة : يُهزأُ به .
وقال الزّجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( البقرة : 14 ، 15 ) قَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ا ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ اللَّهُ يَسْتَهْزِىءُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي ( القراءة الجيِّدة على التحقيق ، فإذا خَفَّفتَ الهمزَ جعلتَ الهمزة بين الواو والهمزة فقلت : مُستهزِئون ، فهذا الاختيار بعد التَّحقيق .
ويجوز أن يُبَدل منها ياءٌ ، فيقال : مستهزِيُون فأما مُستهْزون فضعِيف ، لا وجهَ له إلاّ شاذّاً على قول من أَبدَل من الهمزة ياءً فقال في استهزأت : استهزيت ، فيجب على استهزَيْت مُسْتهزُون .
وقول الله جلّ وعزّ : ( الله يستهزىء بهم أي يُجازِيهم على هُزْئهمْ بالعذاب ، فسُمِّي جزاءُ الذَّنْب باسمه ، كما قال الله جلّ وعزّ : ( يَنتَصِرُونَ وَجَزَآءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا ) ( الشّورى : 40 ) .
شمر عن ابن الأعرابيِّ : أَهزَأَه البَرْدُ . وأَهرأَه ، إذا قَتَلَه ومثلُه أزعَلَه وأَرْغَلَهُ فيما تعَاقَب فيه الزّاي والرَّاء .
زها : في ( النوادر ) زَهَوْتُ فلاناً بكذا أَزْهَاه ، أي حَزَرْتُه ، وزهوْته بالخشبة : ضربته بها .
وقال الليث : الزّهْو : الكِبْر والعَظَمة ، ورجل مَزْهُوٌّ ، أي معجَب بنفسه .
قال : والرِّيح تَزْها النَّباتَ ، إذا هَزَّتْه بعد غِبِّ المطر .
وقال أبو النجم :
في أقحوانٍ بلَّه طَلُّ الضّحا
ثم زَهَتْه ريحُ غَيمٍ فازدَهَا
والسراب يَزْها القُورَ والحُمُولَ كأنّه يَرفَعها .
قال : والأمواجُ تَزْها السفينة . تَرفَعها .
وازدهَيْتُ فلاناً ، أي تهاونْتُ به . والزَّهْو : الفَخْر ، وقال الهذليّ .
متى ما أَشأْ غير زَهْوِ الملو
كِ أجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
وروى أنسُ بن مالك ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عن بيع الثّمر حتى يَزْهُو . قيل لأَنَس : وما زَهْوُه ؟ قال : أن يَحْمَرَّ أو يَصْفَرَّ ) .
وروى ابن عمر أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نهَى عن بَيْع النَّخْل حتى يُزْهِيَ .
قال شمر : قال ابن الأعرابيّ : زها النبتُ إذا نَبَتَ ثمرتُه ، وأَزْهَى ، إذا احمرّ أو اصفرّ .
قال : وَزَها النباتُ : طال واكتَهل وأنشد :
أَرَى الحُبَّ يَزْها لي سَلامة كالذي
زَهَا الطَّلُّ نَوْراً واجهَتْه المَشارِقُ
يريد : يزيدها حُسْناً في عيني .
وروى ابن شميل عن أبي الخطاب أنه قال : لا يقال إلاّ يُزْهِي للنَّخْل ، قال : وهو أن يحْمرّ أو يصفَرّ ، قال : ولا يقال : يَزْهُو .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ظهرتْ فيه الحمرة قيل : أَزْهَى .
وقال خالدُ بن جَنْبة : زُهِيَ لنا حَمْلُ النَخْل فنَحسِبه أكثرَ ممّا هو ، وزُهِيَ فلانٌ ، إذا أُعجِب بنفسه .
وقال الليث : زَهْوُ النبات : نَوْرُه .
قال : ويقال : يَزْهُو في النّخل خطأ ، وإنما هو يُزْهِي ؛ والإزْهاء أن يحمرَّ أو يصفَرَّ .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ظَهَر في النَّخل الحُمْرة ، قيل : أَزْهَى يُزْهِي ، وهو الزَّهْو ، وفي لغةِ أهلِ الحجار : الزُّهُوّ .
الليث : الزَّهْو : المنظَر الحَسَن والنّبت الناضر .
ابن بُزُرج : قالوا : زُهاءُ الدنيا : زينتها وإيناقُها .
أبو عبيد عن أبي زيد قال : إذا وردت الإبلُ الماءَ فشربتْ ، ثم سارتْ بعد الوِرْد ليلةً أو أكثر ، ولم تَرْع حَولَ الماء ، قيل : زَهْت تَزْهو زَهْواً ، وقد زَهَوْتها أنا ، بغير ألف .
وقال الليث : الزَّهْو أن تَشرب الإبلُ ثم تُمدّ في طلب المَرعَى ولا ترعَى حولَ الماء . وأنشد :
من المؤلفات الزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ
وقال أبو سعيد : لا أعرِف ما قال في الزَّهْو ، قال : وقال ابن الأعرابي : الإبل إبلان : إبلٌ زاهية زالَةُ الأحْناكِ لا تَقْرَب العِضاهَ ، وهي الزَّواهِي ، وإبلٌ عاضِهةٌ
ترعَى العِضاهَ وهي أحمَدُها وخَيرُها ، وأما الزّاهية الزّالّة الأحْناك عن العِضاه فهي صاحبةُ الحَمْضِ ولا يُشبِعها دُون الحَمْض شيء .
قال ابن الأعرابي : والزَّهْو : الكذِب . وقال ابن أحمر :
ولا تقولَنَّ زَهْوٌ ما تُخبِّرني
لم يَترك الشَّيْبُ لي زَهْواً ولا العَوَرُ
الأصمعيّ : في فلان زَهْو أي كِبْر ، وأصلُه الاستخفاف ، وقد زُهِيَ يُزْهَى زَهْواً إذا كان به كِبْر . ولا يقال : زَهَى . وازدَهَى فلانٌ فلاناً ، إذا استخفّه .
وقال الأصمعي : يقال : هم زُهاءُ مائة ، أي قَدْرُ مائة ، وهم قومٌ ذَوُو زُهاءٍ ، أي ذَوُو عَدَدٍ كثير ، وأنشد :
تقلّدْتَ إبريقاً وعَلَّقْتَ جَعْبَةً
لتُهلِكَ حَيّاً ذا زُهاءٍ وجامِنِ
الإبريق : السيف ، ويقال : قوْسٌ فيها تَلاميع .
أبو عبيد ، زَهَت الشاةُ زَهْواً ، إذا أَضْرَعَتْ ودَنا وِلادُها .
وزُهَاءُ الشيء : شخصُه .
ويقال : زَها المُرَوِّحُ المِرْوحةَ وزَهّاها ، إذا حَرَّكها .
وقال : مُزاحمٌ العُقَيليّ يصف ذَنَب البعير :
كمِرْوحة الدّارِيّ ظَلَّ يَكُرُّوها
بكفِّ المزَهِّي سَكْرةَ الرِّيح عُودُها
فالمُزَهِّي : المحرِّك . زَهاه وزَهَّاهُ ، يقول : هذه المِروحةُ بكَفّ المُزَهِّي : المحرِّك لسكون الرِّيح .
اللِّحياني : رجل إنْزَهوٌ ورجالٌ إنْزَهْوُون ، إذا كانوا ذَوِي كِبْر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : زهَا البُسْر وأَزْهَى وزهَّى ، وشَقَّح ، وشَقَح ، وأَشَقَح وأَفْضَحَ لا غير .
قال : والزَّهْوُ : الكِبْر ، والزَّهو الكَذِب ، والزَّهو : الظُّلْم ، ومنه قوله :
متى ما أشأ غيرَ زَهْوِ المُلوك
وقال أبو زيد : زَكا الزرعُ وزَها ، إذا نَمَا ، وقاله اليَزيديّ . قال : وازدَهاه وازدَفاه إذا استَخَفّه .
شمِر عن خالد بن جَنْبَه ، قال : الزَّهْو من البُسْر حين يَصفَرَّ ويحمرَّ ويَحِلّ جَزْمُه ، قال : وجَزْمُه للشِّراء والبَيْع . قال : وأحسن ما يكون النّخل إذ ذاك ، قال : وزُهِيَ فلانٌ إذا أُعجِب بنفسه .
ويقال : له إبلٌ زُهاءُ مائة ولُهَاءُ مائة أي قَدْرُ مائة . وكم زُهاؤكُمْ ، أي حَزْرهم ، وأنشد :
كأنّما زُهاؤه لمنْ جَهَرْ
وفي الحديث : ( إذا سمعتُم بناسٍ يأتون من قِبَل المشرق أُولِي زُهاء يعجَب الناسُ من زِيِّهم ، فقد أظلّت الساعةُ ) . قوله : أُولي زُهاء : أولي عددٍ كثير .
وهز : أبو عُبيد عن الكسائي : وهَزْتُه ولَهَزْتُه ونَهَزْتُه بمعنى واحد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأَوهَزُ الحسَن المِشْية ، مأخوذُ من الوَهازة ، وهي مِشية الخفِراتِ .
ومنه قولُ أمّ سَلَمة لعائشة : قُصارَى النِّساء قِصَرُ الوِهازة .
وقال ابن مُقبل يصِف نساءً :
يَمِحْن بأطرافِ الذُّيولِ عَشِيّةً
كما وَهَزَ الوعْثُ الهِجانَ المُزَنَّما
شبَّه مَشْيَ النساء بمشي إبلٍ في وَعْثٍ قد شَقَّ عليها . وقال رُؤْبة :
كلُّ طَويلٍ سَلبٍ وَوَهْزِ
قالوا : الوَهْز الغليظ الرَّبْعَة . وقال شمِر : يقال : ظَلّ يتوهّز في مِشْيته ويتَوهّسُ ، أي يَغمِز الأرض غَمْزاً شديداً .
ووَهَز القَملَة إذا قَصَعَها ، وأنشد شمر :
يَهِزُ الهَرانِعُ لا يَزالُ ويَفتَلي
بأذلَّ حيثُ يكونُ مَن يتذَلَّلُ
والوَهْز : الشديدُ الملزَّزُ الخَلْق .
هوز : الحرّاني ، عن ابن السكّيت : ما أدري أيَّ الهُوز هو ؟ وما أَدْري أيُّ الطَّمْس هو ؟ وقال أبو العبّاس : يقال : ما في الهُوز مِثلُه . ومافي الغاطِ مِثلُهُ ، أي ليس في الخَلْق مِثلُه . وقال الليث : الأَهْواز : سَبْعُ كُوَرٍ بين البَصْرة وفارس ، لكلّ كُورة منها اسم ويجمعهنّ الأهْوازُ ، ولا يُفرَد واحدة منها بَهوْزٍ .
وهَوَّز : حروفٌ وُضعتْ لحساب الجُمَّل ، الهاء خمسة ، والواو ستة ، والزاي سبعة .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الزاي**
**هزأ** ، **زها** ، **زهى** ، **وهز** ، **هوز** .
**هزأ** : Ebû Ali, el-Asmaî’den: Yûnus dedi ki: Adam “**هَزِئْتُ منك**” derse hata etmiştir; ancak “**هَزِئتُ بك**” ve “**استهزأت بك**”dir.
Dedi ki: Ebû Amr da dedi: “**سَخِرتُ منك**” denir; “**سَخِرْتُ بك**” denmez.
El-Asmaî, İbnü’l-Ferec’in kendisinden rivayet ettiğinde dedi: **نَزَأْتُ** binek hayvanını ve **هَزَأْتُها** (onu) —onu hareket ettirdiğim zaman.
Leys dedi: **الهُزْءُ**: alaydır; “**هَزِىءَ به**” denir, “**يهزَأ به**” ve “**استهزأ به**” (da denir). Ve adam **هُزَأَةٌ**: insanlarla alay eder; ve adam **هُزْأَة**: kendisiyle alay edilir.
Zeccâc, Allah’ın (azze ve celle) şu sözü hakkında: ( ) (el-Bakara: 14, 15) dedi: **قَالُو** (صلى الله عليه وسلم)
1764 **ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُو** (صلى الله عليه وسلم)
1764 **اْ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ اللَّهُ يَسْتَهْزِىءُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي** (tahkik üzere iyi kıraat böyledir; hemzeyi hafifletirsen, hemzeyi vav ile hemze arasına yaparsın da “**مُستهزِئون**” dersin; bu, tahkikten sonra tercihtir.
Ve ondan bir **ياء** bedel kılınması caizdir; “**مستهزِيُون**” denir. Ama “**مُستهْزون**” zayıftır; ona bir yön yoktur, ancak hemzeden **ياء** bedel kılanın “**استهزأت**”te “**استهزيت**” demesi görüşüne göre şâz olarak; o hâlde **استهزَيْت** üzerine “**مُسْتهزُون**” gerekir.
Allah’ın (azze ve celle) sözü: **( الله يستهزىء بهم** yani onları, alaylarının karşılığı olarak azapla cezalandırır; böylece günahın cezası onun adıyla adlandırıldı; nitekim Allah (azze ve celle) dedi: **( يَنتَصِرُونَ وَجَزَآءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا )** (eş-Şûrâ: 40).
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: Soğuk onu **أَهزَأَه**. Ve **أَهرأَه** (da denir); onu öldürdüğü zaman. Benzeri: **أزعَلَه** ve **أَرْغَلَهُ**; **الزاي** ile **الرَّاء**’ın birbirinin yerine geçtiği şeylerdendir.
**زها** : (en-Nevâdir)’de: “**زَهَوْتُ** falancayı şu şeyle, **أَزْهَاه**” yani onu tahmin ettim; ve “**وزهوْته بالخشبة**”: onu onunla vurdum.
Leys dedi: **الزّهْو**: kibir ve büyüklüktür; ve adam **مَزْهُوٌّ**: yani kendinden hoşlanmış.
Dedi ki: Rüzgâr bitkiyi **تَزْها** eder; yağmurun ardından bir süre geçtikten sonra onu salladığı zaman.
Ebû’n-Necm dedi:
في أقحوانٍ بلَّه طَلُّ الضّحا
ثم زَهَتْه ريحُ غَيمٍ فازدَهَا
Ve serap, tepeleri ve yükleri **يَزْها** eder; sanki onları yükseltir.
Dedi ki: Dalgalar gemiyi **تَزْها** eder: onu yükseltir.
Ve “**وازدهَيْتُ** falancayı” yani onu hafife aldım. Ve **الزَّهْو**: övünmedir. Hüzellî dedi:
متى ما أَشأْ غير زَهْوِ الملو
كِ أجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
Enes b. Mâlik rivayet etti: (Peygamber (صلى الله عليه وسلم) meyvenin **يَزْهُو** olmasına kadar satılmasını yasakladı. Enes’e denildi: Onun **زَهْوُه** nedir? Dedi ki: kızarması yahut sararmasıdır).
İbn Ömer rivayet etti: Peygamber (صلى الله عليه وسلم) hurma ağaçlarının, **يُزْهِيَ** olmasına kadar satılmasını yasakladı.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Bitki **زها** eder; meyvesi bittiği zaman. Ve **أَزْهَى** (eder); kızardığı yahut sarardığı zaman.
Dedi ki: Ve bitki **وَزَها**: uzadı ve olgunlaştı. Ve şu beyit okundu:
أَرَى الحُبَّ يَزْها لي سَلامة كالذي
زَهَا الطَّلُّ نَوْراً واجهَتْه المَشارِقُ
Yani: onu gözümde güzellikçe artırır.
İbn Şümeyl, Ebü’l-Hattâb’dan rivayet etti: O dedi ki: Hurma için ancak “**يُزْهِي**” denir. Dedi ki: o, kızarması yahut sararmasıdır. Dedi ki: “**يَزْهُو**” denmez.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: İçinde kızıllık ortaya çıktığında “**أَزْهَى**” denir.
Hâlid b. Cenbe dedi: Bize hurmanın yükü **زُهِيَ** edildi de onu olduğundan daha çok sanırız; ve falan **زُهِيَ** (oldu); kendinden hoşlandığı zaman.
Leys dedi: Bitkinin **زَهْوُ**’u: çiçeğidir.
Dedi ki: Hurma hakkında “**يَزْهُو**” denir, hatadır; ancak “**يُزْهِي**”dir; ve **الإزْهاء** kızarması yahut sararmasıdır.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Hurma ağaçlarında kızıllık göründüğünde “**أَزْهَى يُزْهِي**” denir; bu da **الزَّهْو**’dur. Hicaz ehlinin dilinde: **الزُّهُوّ**.
Leys: **الزَّهْو**: güzel görünüş ve taze bitkidir.
İbn Büzürc: Dediler ki: **زُهاءُ الدنيا**: onun süsü ve parlaklığıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi ki: Develer suya varıp içtikten sonra, su başında otlamadan bir gece yahut daha fazla yürürse, “**زَهْت تَزْهو زَهْواً**” denir; ben de onu “**زَهَوْتها**” ettim; ألف’sız.
Leys dedi: **الزَّهْو** develerin içmesi, sonra otlak arayışında uzatılması ve su çevresinde otlamamasıdır. Ve şu beyit okundu:
من المؤلفات الزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ
Ebû Saîd dedi: **الزَّهْو** hakkında söylediğini bilmiyorum. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi: Develer iki devedir: **إبلٌ زاهية زالَةُ الأحْناكِ**; **العِضاهَ**’a yaklaşmaz; bunlar **الزَّواهِي**’dir. Ve **إبلٌ عاضِهةٌ**: **العِضاهَ**’ı otlar; bunlar onların en övülmüşü ve en hayırlısıdır. Ama **الزّاهية الزّالّة الأحْناك** olan, **العِضاه**’dan uzak olan, **الحَمْضِ** sahibidir; ve **الحَمْض**’dan aşağı hiçbir şey onu doyurmaz.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve **الزَّهْو**: yalandır. İbn Ahmer dedi:
ولا تقولَنَّ زَهْوٌ ما تُخبِّرني
لم يَترك الشَّيْبُ لي زَهْواً ولا العَوَرُ
El-Asmaî: Falanda **زَهْو** vardır, yani kibir; aslı hafife almadır. Ve **زُهِيَ يُزْهَى زَهْواً**; onda kibir olduğu zaman. Ve “**زَهَى**” denmez. Ve falan, falanı **ازدَهَى** etti; onu hafife aldığı zaman.
El-Asmaî dedi: “Onlar **زُهاءُ** yüzdür” denir; yani yüz kadar. Ve “Onlar **ذَوُو زُهاءٍ** bir kavimdir” yani çok sayılı kimselerdir. Ve şu beyit okundu:
تقلّدْتَ إبريقاً وعَلَّقْتَ جَعْبَةً
لتُهلِكَ حَيّاً ذا زُهاءٍ وجامِنِ
**الإبريق**: kılıçtır. Ve “parıltıları olan bir yay” (için de) denir.
Ebû Ubeyd: Koyun **زَهَت** eder, **زَهْواً**; memeleri sütle dolduğu ve doğumu yaklaştığı zaman.
Ve bir şeyin **زُهَاءُ**’u: şahsıdır.
Ve “**زَها** yelpaze sallayan, yelpazeyi **المِرْوحةَ** **وزَهّاها**” denir; onu hareket ettirdiği zaman.
Dedi ki: Müzâhim el-Ukaylî, devenin kuyruğunu vasfederken:
كمِرْوحة الدّارِيّ ظَلَّ يَكُرُّوها
بكفِّ المزَهِّي سَكْرةَ الرِّيح عُودُها
İşte **المُزَهِّي**: hareket ettirendir. Onu **زَهاه** ve **زَهَّاهُ**; yani: bu yelpaze, rüzgârın durgunluğunda **المُزَهِّي**’nin eliyle (hareket eder): hareket ettiren.
El-Lihyânî: Adam **إنْزَهوٌ** ve adamlar **إنْزَهْوُون**; kibir sahipleri oldukları zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **زهَا** **البُسْر** ve **أَزْهَى** ve **زهَّى**; ve **شَقَّح** ve **شَقَح**; ve **أَشَقَح** ve **أَفْضَحَ**; başka değil.
Dedi ki: Ve **الزَّهْوُ**: kibirdir; ve **الزَّهو**: yalandır; ve **الزَّهو**: zulümdür. Ondan (şu sözü):
متى ما أشأ غيرَ زَهْوِ المُلوك
Ebû Zeyd dedi: Ekin **زَكا** etti ve **زَها** etti; büyüdüğü zaman; bunu el-Yezîdî söyledi. Dedi ki: Ve onu **ازدَهاه** ve **ازدَفاه**; onu hafife aldığı zaman.
Şemmer, Hâlid b. Cenbe’den: Dedi ki: **الزَّهْو** **البُسْر**’dandır; sarardığı ve kızardığı ve sertliğinin çözüldüğü zaman. Dedi ki: Sertliğinin çözülmesi satın alma ve satış içindir. Dedi ki: Hurma ağacı o vakit en güzel hâlindedir. Dedi ki: Falan **زُهِيَ**; kendinden hoşlandığı zaman.
Ve “Onun yüz kadar devesi vardır: **زُهاءُ مائة** ve **لُهَاءُ مائة**” yani yüz kadar. Ve “Sizin **زُهاؤكُمْ** ne kadardır?” yani onların tahmini. Ve şu beyit okundu:
كأنّما زُهاؤه لمنْ جَهَرْ
Hadiste: (Doğu tarafından gelen, **أُولِي زُهاء** olan kimseleri işittiğinizde; insanlar onların giyiminden hayrete düşer; artık kıyamet yaklaşmıştır). Sözü: **أُولي زُهاء**: çok sayılı kimseler.
**وهز** : Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: “**وهَزْتُه**” ve “**لَهَزْتُه**” ve “**نَهَزْتُه**” bir mânâdadır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأَوهَزُ** güzel yürüyüşlüdür; **الوَهازة**’den alınmıştır; o da iffetli kadınların yürüyüşüdür.
Ondan, Ümmü Seleme’nin Âişe’ye sözü: Kadınların en kısası, **قِصَرُ الوِهازة**’dir.
İbn Mukbil, kadınları vasfederken dedi:
يَمِحْن بأطرافِ الذُّيولِ عَشِيّةً
كما وَهَزَ الوعْثُ الهِجانَ المُزَنَّما
Kadınların yürüyüşünü, zorlu kumda kendisine ağır gelen develerin yürüyüşüne benzetti. Ru’be dedi:
كلُّ طَويلٍ سَلبٍ وَوَهْزِ
Dediler ki: **الوَهْز** kalın, orta boyludur. Şemmer dedi: “Yürüyüşünde **يتوهّز** ve **يتَوهّسُ** eder” denir; yani yeri şiddetli bir basışla basar.
Ve biti **وَهَز** etti; onu ezdiği zaman. Şemmer şu beyiti okudu:
يَهِزُ الهَرانِعُ لا يَزالُ ويَفتَلي
بأذلَّ حيثُ يكونُ مَن يتذَلَّلُ
Ve **الوَهْز**: şiddetli, sıkı dokulu yaratılıştır.
**هوز** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: “Hangi **الهُوز** olduğunu bilmiyorum; hangi **الطَّمْس** olduğunu da bilmiyorum.” Ebü’l-Abbâs dedi: “**ما في الهُوز مِثلُه**” denir; ve “**ومافي الغاطِ مِثلُهُ**”; yani yaratılmışlarda onun gibisi yoktur. Leys dedi: **الأَهْواز**: Basra ile Fars arasında yedi **كُوَرٍ**’dur; her bir **كُورة**’nin bir adı vardır; onları **الأهْوازُ** toplar; onlardan bir tanesi **بَهوْزٍ** diye tekil yapılmaz.
Ve **هَوَّز**: cümel hesabı için konulmuş harflerdir; **الهاء** beştir, **الواو** altıdır, **الزاي** yedidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والزاء وما يثلثهما)
(هزع) الهاء والزاء والعين أصلانِ يدلُّ أحدهما على وَحْشَة، والآخر على اضطرابٍ وكَسْر.
الأوَّل قولهم: مَضَى هَزِيعٌ من الليل، أي طائفةٌ منه. وتهزَّعَ فلانٌ لفلان: تنكَّرَ. قال الخليل: هو من هزيع اللّيل، لأنَّ تلكَ ساعةُ وَحْشةٍ.
والآخر قولهم: تهَزَّعت القناةُ: اضطربَتْ. وتهَزَّعَت المرأة: تثَنَّتْ. قال:
* مِثْلَ القَطاةِ لَدْنَةَ التَّهَزُّعِ([1]) *
وتهزَّعَ السَّيْفُ: اضطَرَب. وتَهَزَّعت الإبلُ في سَيرِها: اهتزَّتْ. وهَزَعتُ العَظمَ: كسرتُه. والمِهْزَع: الأسدُ الحَطُوم. قال:
كأنَّهُمُ يَخشَونَ مِنكَ مذرَّباً *** بحَلْيَةَ مشبوحَ الذِّراعينِ مِهزَعا([2])
ومما شذَّ عن البابين الأهْزَع: السَّهم يَبقى في الكِنانة، لأنَّه أردَؤُها، وقيل يكون أجودَها. ويقولون: ما لَه أهْزَعُ، أي ماله شيء.
(هزف) الهاء والزاء والفاء كلمة واحدة. الهِزَفُّ([3]): الظلِيم. وذكر ابنُ دريد([4]): هَزَفته الرِّيح: طارَتْ به.
(هزق) الهاء والزاء والقاف، كلماتٌ في قياسٍ واحد. امرأةٌ هزقة: لا تستقِرّ. وكذلك المِهْزاق. والهَزِق: الرَّعد([5]). وأهْزَقَ الرَّجُل([6]): ضحِكَ. وحِمَارٌ هَزِقٌ: كثير الاستِنان.
(هزل) الهاء والزاء واللام كلمتان في قياسٍ واحد، يدُلاّنِ على ضَعف. فالهَزْل: نقيض الجِدّ. والهُزَال: خِلاف السِّمَن. يقال: هَزَلْتُ دابّتي وقد هُزِلت. وهَزَلَ في مَنطِقِه. وأهْزَل: وقع في ماله الهُزَال.
(هزم) الهاء والزاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على غَمْز وكَسْر. فالهَزْم: أن تَغْمِزَ الشيءَ بيدك فيَنْهَزمَ إلى داخل، كالقِثّاءةِ والبِطِّيخة. ومنه الهَزِيمة في الحَرْب. وغيثٌ هَزِيم: متبعِّق. وهَزِيم الرَّعدِ: صوتُه، كأنّه يتكسَّر، من قولهم: تهزَّمَ السِّقاء: يَبِس فتشقَّقَ.
ومن الباب اهتَزَمْتُ الشَّاةَ: ذبحتُها. والهَزْمة: ما تطامَنَ منَ الأرض.
ومما ليس من هذا القياس المِهزام: عُودٌ يُجعلُ في رأسه نارٌ، تلعب به صِبيانُ الأعراب. قال جرير:
* وتَلْعَبُ المِهزاما([7]) *
(هزن) الهاء والزاء والنون ليس فيه إلا هَوازِن: قبيلة. يقولون: الهَوْزَن: الغُبار. والهَوْزَن: طائر([8]).
(هزأ) الهاء والزاء والهمزة كلمة واحدة. يقال:هَزِئَ واستهزَأَ، إذا سَخِرَ.
(هزب) الهاء والزاء والباء كلمةٌ واحدة. الهَوْزَبُ: البعير المُسِنّ، في قول الأعشى:
والهَوْزَبَ العَودَ أمتطِيهِ بها *** والعَنْتَرِيسَ الوَجناءَ* والجملاَ([9])(هزج) الهاء والزاء والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على صوت. يقولون: الهَزَج: صوت الرَّعد، وبه شُبِّه الهَزَج من الأغاني. قال:
* كأنّها جاريةٌ تَهَزَّجُ([10]) *
وتهزَّجَت القوسُ، [إذا صَوَّتَتْ([11])] عند الإنباض. قال الكميت:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعِها الزَّفِِيرَ الطَّحِيرا([12])
وفرسٌ هَزِجٌ: في مَشيهِ سُرعة([13])، كأنَّه يُذهَب إلى ما يُسمَع من حَفِيفِه.
(هزر) الهاء والزاء والراء يدلُّ على غمزٍ وكسرٍ وضَرْبٍ. وهَزَره بعصاه هَزَرَاتٍ: ضربَه. وهَزَرَه: غَمَزَه([14]). وإنّ فلاناً لذُو هَزَراتٍ وكَسَرَاتٍ، إذا كان يُغْبَن في كلِّ شَيء. قال:
إلاّ تَدَعْ هَزَرَاتٍ لسْتَ تَارِكَها *** تُخْلَعْ ثِيابُكَ لا ضَأنٌ ولا إبلُ([15]) والله أعلم.
---------------------__
([1]) أنشده في اللسان (قرصع، هزع) برواية:
إذا مشت سالت ولم تقرصع ***  هز القناة لدنة التهزع
 ([2]) حلية، بالفتح: مأسدة باليمن. وأنشده في المجمل واللسان (هزع) ومعجم البلدان (حلية). وفي اللسان والمعجم: "مدربا" بالدال المهملة.
([3]) مثله "الهجف" بالجيم.
([4]) في الجمهرة (3: 14).
([5]) في القاموس: "الهزق، ككتف: الرعد الشديد". وفي المجمل: "والهزق: الرعد الشديد". وفي اللسان: "والهزق -هذه بالتحريك-: شدة صوت الرعد".
([6]) في اللسان: "أهزق فلان في الضحك". وفي المجمل: "وأهزق الرجل في الضحك".
([7]) البيت بتمامه في الديوان 542 واللسان (هزم):
كانت مجرئة تروز بكفها *** كمر العبيد وتلعب المهزاما
 ([8]) في الأصل: "الطائر" وفي المجمل: "ويقال هو ضرب من الطير". وفي اللسان: "هوزن: اسم طائر".
([9]) ديوان الأعشى 156 واللسان (هزب).
([10]) أنشده في المجمل واللسان (هزج).
([11]) التكملة من المجمل واللسان.
([12]) المجمل واللسان (هزج).
([13]) في الأصل: "مسرعة".
([14]) في الأصل: "وغمزه"، صوابه في المجمل.
([15]) تخلع ثيابك، كذا ضبطت في المجمل، وضبط في اللسان مثله لكن بنصب "ثيابك".

ـ

##### Türkçe

(باب **الهاء** ve **الزاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**هزع**) **الهاء** ve **الزاء** ve **العين** iki asıldır; bunlardan biri **وَحْشَة**’ye, diğeri ise **اضطراب** ve **كَسْر**’e delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **مَضَى هَزِيعٌ من الليل**, yani ondan bir taife. Ve: **تهزَّعَ فلانٌ لفلان**: tanınmaz oldu. **الخليل** dedi: O, gecenin **هزيع**’indendir; çünkü o, **وَحْشَة** saatidir.
Diğeri onların sözü: **تهَزَّعت القناةُ**: sarsıldı. Ve: **تهَزَّعَت المرأة**: salındı. Dedi:
* **مِثْلَ القَطاةِ لَدْنَةَ التَّهَزُّعِ**([1]) *
Ve: **تهزَّعَ السَّيْفُ**: sarsıldı. Ve: **تَهَزَّعت الإبلُ في سَيرِها**: titredi. Ve: **هَزَعتُ العَظمَ**: onu kırdım. Ve **المِهْزَع**: parçalayıcı aslan. Dedi:
كأنَّهُمُ يَخشَونَ مِنكَ مذرَّباً *** بحَلْيَةَ مشبوحَ الذِّراعينِ مِهزَعا([2])
Ve iki bâbdan şâz olan şeylerden: **الأهْزَع**: ok; sadağın içinde kalır, çünkü o onun en kötüsüdür; ve denildi ki: onun en iyisi olur. Ve derler: **ما لَه أهْزَعُ**; yani onun hiçbir şeyi yoktur.

(**هزف**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الفاء** tek bir kelimedir. **الهِزَفُّ**([3]): devekuşu erkeği. Ve **ابنُ دريد**([4]) zikretti: **هَزَفته الرِّيح**: rüzgâr onu uçurdu.

(**هزق**) **الهاء** ve **الزاء** ve **القاف**; tek bir kıyasta kelimelerdir. **امرأةٌ هزقة**: yerinde durmaz. Ve كذلك **المِهْزاق**. Ve **الهَزِق**: gök gürültüsü([5]). Ve **أهْزَقَ الرَّجُل**([6]): güldü. Ve **حِمَارٌ هَزِقٌ**: çok diş gıcırdatan.

(**هزل**) **الهاء** ve **الزاء** ve **اللام** tek bir kıyasta iki kelimedir; ikisi de zayıflığa delâlet eder. Artık **الهَزْل**: ciddiyetin zıddıdır. Ve **الهُزَال**: semizliğin hilâfıdır. Denir: **هَزَلْتُ دابّتي** ve o **هُزِلت**. Ve **هَزَلَ في مَنطِقِه**. Ve **أهْزَل**: malında **الهُزَال** vuku buldu.

(**هزم**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; **غَمْز** ve **كَسْر**’e delâlet eder. Artık **الهَزْم**: bir şeyi elinle sıkıştırmandır; böylece o içeriye doğru çöker; hıyar ve karpuz gibi. Ve ondan: savaşta **الهَزِيمة**. Ve **غيثٌ هَزِيم**: yayılıp dağılmış. Ve **هَزِيم الرَّعدِ**: onun sesi; sanki kırılıp parçalanır; onların sözü olan: **تهزَّمَ السِّقاء**: kurudu da çatladı, sözündendir.
Ve bâbdan: **اهتَزَمْتُ الشَّاةَ**: onu boğazladım. Ve **الهَزْمة**: yerden alçalmış olan şey.
Ve bu kıyastan olmayan şeylerden: **المِهزام**: başına ateş konulan bir çubuk; bedevî çocukları onunla oynar. **جرير** dedi:
* **وتَلْعَبُ المِهزاما**([7]) *

(**هزن**) **الهاء** ve **الزاء** ve **النون**’da **هَوازِن**’den başka bir şey yoktur: bir kabile. Derler: **الهَوْزَن**: toz. Ve **الهَوْزَن**: bir kuş([8]).

(**هزأ**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **هَزِئَ** ve **استهزَأَ**, alay ettiğinde.

(**هزب**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الباء** tek bir kelimedir. **الهَوْزَبُ**: yaşlı deve; **الأعشى**’nın sözü içinde:
والهَوْزَبَ العَودَ أمتطِيهِ بها *** والعَنْتَرِيسَ الوَجناءَ* والجملاَ([9])

(**هزج**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الجيم**: sahih bir asıl; sese delâlet eder. Derler: **الهَزَج**: gök gürültüsünün sesi; ve onunla şarkılardan **الهَزَج** benzetildi. Dedi:
* **كأنّها جاريةٌ تَهَزَّجُ**([10]) *
Ve **تهزَّجَت القوسُ**، [**إذا صَوَّتَتْ**([11])] atışta. **الكميت** dedi:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعِها الزَّفِِيرَ الطَّحِيرا([12])
Ve **فرسٌ هَزِجٌ**: yürüyüşünde sürat([13]); sanki onun hışırtısından işitilene doğru götürülür.

(**هزر**) **الهاء** ve **الزاء** ve **الراء**; **غمز** ve **كسر** ve **ضَرْب**’a delâlet eder. Ve **هَزَره بعصاه هَزَرَاتٍ**: onu dövdü. Ve **هَزَرَه**: onu sıktı([14]). Ve şüphesiz falan kimse **لذُو هَزَراتٍ وكَسَرَاتٍ**’tır; her şeyde aldatılıyorsa. Dedi:
إلاّ تَدَعْ هَزَرَاتٍ لسْتَ تَارِكَها *** تُخْلَعْ ثِيابُكَ لا ضَأنٌ ولا إبلُ([15]) والله أعلم.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: هزؤ

- الهزء: مزح في خفية، وقد يقال لما هو كالمزح، فمما قصد به المزح قوله: ﴿ااتخذوها هزوا ولعبا﴾ [المائدة/58]، ﴿وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها هزوا﴾ [الجاثية/9]، ﴿وإذا رأوك إن يتخذونك إلا هزوا﴾ [الفرقان/41]، ﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا﴾ [الأنبياء/36]، ﴿أتتخذنا هزوا﴾ [البقرة/67]، ﴿ولا تتخذوا آيات الله هزوا﴾ [البقرة/231]، فقد عظم تبكيتهم، ونبه على خبثهم من حيث إنه وصفهم بعد العلم بها، والوقوف على صحتها بأنهم يهزءون بها، يقال: هزئت به، واستهزأت، والاستهزاء: ارتياد الهزؤ وإن كان قد يعبر به عن تعاطي الهزؤ، كالاستجابة في كونها ارتيادا للإجابة، وإن كان قد يجري مجرى الإجابة. قال تعالى: ﴿قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزءون﴾ [التوبة/65]، ﴿وحاق بهم ما كانوا به يستهزءون﴾ [هود/8]، ﴿ما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزءون﴾ [الحجر/11]، ﴿إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها﴾ [النساء/140]، ﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك﴾ [الأنعام/10] والاستهزاء من الله في الحقيقة لا يصح، كما لا يصح من الله اللهو واللعب، تعالى الله عنه. وقوله: ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون﴾ [البقرة/15] أي: يجازيهم جزاء الهزؤ. ومعناه: أنه أمهلهم مدة ثم أخذهم مغافصة (غافص الرجل مغافصة وغفاصا: أخذه على غرة بمساءة. اللسان (غفص) )، فسمى إمهاله إياهم استهزاء من حيث إنهم اغتروا به اغترارهم بالهزؤ، فيكون ذلك كالاستدراج من حيث لا يعلمون، أو لأنهم استهزءوا فعرف ذلك منهم، فصار كأنه يهزأ بهم كما قيل: من خدعك وفطنت له ولم تعرفه فاحترزت منه فقد خدعته. وقد روي: [أن المستهزئين في الدنيا يفتح لهم باب من الجنة فيسرعون نحوه فإذا انتهوا إليه سد عليهم فذلك قوله: ﴿فاليوم الذين آمنوا من الكفار يضحكون﴾ [المطففين /34] (عن ابن عباس في قوله تعالى: ﴿الله يستهزئ بهم﴾ في الآخرة، يفتح لهم باب في جهنم من الجنة، ثم يقال لهم: تعالوا،
فيقبلون يسبحون في النار، والمؤمنون على الأرائك ينظرون إليهم، فإذا انتهوا إلى الباب سد عنهم فيضحك المؤمنون منهم. أخرجه البيهقي في الأسماء والصفات ص 616) وعلى هذه الوجوه قوله عز وجل: ﴿سخر الله منهم ولهم عذاب أليم﴾ [التوبة/79].

##### Türkçe

- **الهزء**: gizlilikte şakalaşmadır; ve bazen şakaya benzer olan şey için de söylenir. Şaka kastedilen şeylerden olmak üzere O’nun “şaka” ile kastedildiği (yer) şudur: ﴿ااتخذوها **هزوا** ولعبا﴾ [المائدة/58]، ﴿وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها **هزوا**﴾ [الجاثية/9]، ﴿وإذا رأوك إن يتخذونك إلا **هزوا**﴾ [الفرقان/41]، ﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا **هزوا**﴾ [الأنبياء/36]، ﴿أتتخذنا **هزوا**﴾ [البقرة/67]، ﴿ولا تتخذوا آيات الله **هزوا**﴾ [البقرة/231]. Böylece onların azarlamasını büyüttü ve onların kötülüğüne, onu (âyetleri) bilmeden sonra ve onun doğruluğu üzerinde durduktan sonra onları onunla alay ederler diye nitelemesi bakımından dikkat çekti. Denir ki: **هزئت به** ve **استهزأت**. Ve **الاستهزاء**: **الهزؤ**’yü aramaktır; her ne kadar onunla **الهزؤ**’yü yapmaya girişmek de ifade edilse de; tıpkı **الاستجابة**’nın, **الإجابة**’yı arama olması gibi; her ne kadar **الإجابة**’nın yürüdüğü yol üzere de cereyan etse. Yüce Allah dedi ki: ﴿قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزءون﴾ [التوبة/65]، ﴿وحاق بهم ما كانوا به يستهزءون﴾ [هود/8]، ﴿ما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزءون﴾ [الحجر/11]، ﴿إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها﴾ [النساء/140]، ﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك﴾ [الأنعام/10]. Ve Allah’tan **الاستهزاء** hakikatte sahih olmaz; tıpkı Allah’tan **اللهو** ve **اللعب**’ın sahih olmaması gibi; Allah ondan münezzehtir. Ve O’nun sözü: ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون﴾ [البقرة/15], yani: onlara **الهزؤ** cezasını cezalandırır. Ve mânâsı: onlara bir müddet mühlet verdi, sonra onları **مغافصة** ile yakaladı ( **غافص الرجل مغافصة وغفاصا**: onu bir kötülükle gafil avlayarak yakaladı. **اللسان** (**غفص**) ); böylece onları mühlet vermesini, onunla aldanmaları bakımından **استهزاء** diye adlandırdı; onların **الهزؤ** ile aldanmaları gibi aldanmaları (sebebiyle). Böylece bu, onların bilmedikleri yerden **الاستدراج** gibi olur; yahut çünkü onlar alay ettiler de bu onlardan bilindi, böylece sanki onlarla alay ediyor gibi oldu; nitekim denildi: “Seni aldatan kimse, sen de onu fark edip tanımadın da ondan sakındın ise, onu aldatmış olursun.” Ve rivayet edilmiştir: [Dünyada alay edenlere cennetten bir kapı açılır; ona doğru koşarlar; ona vardıklarında üzerlerine kapatılır; işte bu O’nun sözü: ﴿فاليوم الذين آمنوا من الكفار يضحكون﴾ [المطففين /34]. (İbn عباس’tan, Yüce Allah’ın ﴿الله يستهزئ بهم﴾ sözü hakkında: âhirette, onlara cehennemde cennetten bir kapı açılır; sonra onlara: “Gelin” denir; böylece onlar ateşte yüzerek gelirler; müminler de sedirler üzerinde onlara bakarlar; kapıya vardıklarında onlardan kapatılır; böylece müminler onlara güler. Onu البيهقي, **الأسماء والصفات**’te s. 616’da çıkarmıştır.)] Ve bu vecihler üzere O’nun عز وجل sözü: ﴿سخر الله منهم ولهم عذاب أليم﴾ [التوبة/79].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ز أ
هزيء به ومنه وهزأ وتهزّأ واستهزأ‏.‏
واتخذه هزؤاً‏.‏
وفعل ذلك استهزاءً به‏.‏
ورجل هزاءٌ وهزأة وهو هزأة بين الناس‏:‏ يهزءون به‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مفازة هازئة بالرّكب أي فيها سراب وهزّاءة بهم والسارب يهزأ بالقوم ويتهزّأ بهم‏.‏
وغداة هازئة‏:‏ شديدة البرد كأنها تهزأ بالناس حين يعتريهم الانقباض والرّعدة والرنين ونحوها‏.‏

##### Türkçe

ه ز أ
**هزيء** onunla ve ondan; ve **هزأ** ve **تهزّأ** ve **استهزأ**.
Ve onu **هزؤاً** edindi.
Ve bunu onunla **استهزاءً** olarak yaptı.
Ve bir adam **هزاءٌ** ve **هزأة**; ve o insanlar arasında **هزأة**dir: onunla **يهزءون**.
Ve mecazdan: **مفازة هازئة بالرّكب** yani onda serap vardır; ve onlarla **هزّاءة**; ve **السارب** kavimle **يهزأ** eder ve onlarla **يتهزّأ** eder.
Ve **وغداة هازئة**: şiddetli soğuk; sanki insanlarla alay eder; o vakit onlara büzülme ve titreme ve çınlama ve benzerleri arız olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهُزْءُ والهُزُؤُ: السُّخْرِيةُ.
هُزِئَ به ومنه.
وهَزَأَ يَهْزَأُ فيهما هُزْءاً وهُزُؤاً ومَهْزَأَةً، وتَهَزَّأَ واسْتَهْزَأَ به: سَخِرَ. وقوله تعالى: إِنما نَحْنُ مُسْتَهْزِئون، اللّهُ يَسْتَهْزِئُ بهم. قال الزجاج: القِراءة الجَيِّدة على التحقيق، فإِذا خَفَّفْتَ الهمزة جَعَلْتَ الهمزةَ بين الواو والهمزة، فقلت مُسْتَهْزِئون، فهذا الاختيار بعد التحقيق، ويجوز أَن يُبدل منها ياءٌ فَتُقْرَأَ مُسْتَهْزِيُون؛ فأَما مُسْتَهْزُونَ، فضعيف لا وَجْهَ له إِلا شاذا، على قول من أَبدل الهمزة ياءً، فقال في اسْتَهْزَأْتُ اسْتَهْزَيْتُ، فيجب على اسْتَهْزَيْتُ مُسْتَهْزُونَ. وقال: فيه أَوجه من الجَواب؛ قيل: معنى اسْتِهْزَاءِ اللّه بهم أَن أَظهر لهم من أَحْكامه في الدنيا خَلافَ ما لهم في الآخرةِ، كما أَظْهَرُوا للمسلمين في الدنيا خِلافَ ما أَسَرُّوا. ويجوز أَن يكون اسْتِهْزَاؤُه بهم أَخْذَه إِيَّاهم من حَيْثُ لا يَعْلَمُون، كما قال، عزّ من قائل: سَنَسْتَدْرِجُهم مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُون؛ ويجوز، وهو الوجه المختار عند أَهل اللغة، أَن يكون معنى يَسْتَهْزِئُ بهم يُجازِيهم على هُزُئِهم بالعَذاب، فسمي جَزاءُ الذَّنْب باسمه، كما قال تعالى: وجزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌ مِثلُها؛ فالثانية ليست بِسَيِّئة في الحقيقة إِنما سميت سيئة لازْدِواجِ الكلام، فهذه ثلاثة أَوجه. ورجلٌ هُزَأَةٌ، بالتحريك، يَهْزَأُ بالناس. وهُزْأَةٌ، بالتسكين: يُهْزَأُ به، وقيل يُهْزَأُ منه. قال يونس: إِذا قال الرجلُ هَزِئتُ منك، فقد أَخْطأَ، إِنما هو هَزِئتُ بك. وقال أَبو عمرو: يقال سَخِرْتُ منك، ولا يقال: سَخِرْتُ بك. وهَزَأَ الشيءَ يَهْزَؤُه هَزْءاً: كَسَره. قال يَصِفُ دِرْعاً: لهَا عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً،  * وتَهْزَأُ بالـمَعابِلِ والقِطاعِ عُكَنُ الدِّرْعِ: ما تَثَنَّى منها. والباءُ في قوله بالـمَعابِل زائدة، هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وهو عندي خطأٌ، إِنما تَهْزَأُ ههنا من الهُزْءِ الذي هو السُّخْرِيُّ، كأَنَّ هذه الدِّرْعَ لـمَّا رَدَّتِ النَّبْلَ خُنْساً جُعِلَتْ هازِئةً بها. وهَزَأَ الرجلُ: ماتَ، عن ابن الأَعرابي. وهَزَأَ الرجلُ إِبِلَه هَزْءاً، قَتَلَها بالبَرْدِ، والمعروف هَرَأَها، والظاهر أَن الزاي تصحيف. ابن الأَعرابي: أَهْزَأَه البَرْدُ وأَهْرَأَه إِذا قَتَلَه. ومثله: أَزْغَلَتْ وأَرْغَلَتْ فيما يتعاقب فيه الراءُ والزاي.
الأَصمعي وغيره: نَزَأْتُ الرّاحِلةَ وهَزَأْتها إِذا حَرَّكْتَها.

##### Türkçe

**الهُزْءُ** ve **الهُزُؤُ**: alay etme.

Onunla ve ondan alay edildi.

Ve **هَزَأَ يَهْزَأُ**: ikisinde de **هُزْءاً** ve **هُزُؤاً** ve **مَهْزَأَةً** (olarak); ve **تَهَزَّأَ** ve **اسْتَهْزَأَ** onunla: alay etti. Yüce Allah’ın sözü: **إِنما نَحْنُ مُسْتَهْزِئون**، **اللّهُ يَسْتَهْزِئُ بهم**. Zecâc dedi: iyi kıraat tahkik üzere olandır; hemzeyi hafiflettiğin zaman hemzeyi vav ile hemze arasına koyarsın da **مُسْتَهْزِئون** dersin; bu, tahkikten sonra tercihtir. Ondan bir yâ’nın bedel kılınması da câizdir; böylece **مُسْتَهْزِيُون** okunur. Ama **مُسْتَهْزُونَ** ise zayıftır; şâz olarak, hemzeyi yâ’ya bedel kılanın sözü üzere olmaktan başka ona bir vech yoktur; o da **اسْتَهْزَأْتُ** hakkında **اسْتَهْزَيْتُ** dedi; o hâlde **اسْتَهْزَيْتُ** üzerine **مُسْتَهْزُونَ** gerekir. Ve dedi: onda cevaptan vecihler vardır; denildi ki: Allah’ın onlarla **اسْتِهْزَاءِ**’sının mânası, dünyada onlara, âhirette kendileri için olanın hilâfını, hükmünden izhar etmesidir; nitekim onlar da dünyada Müslümanlara, gizlediklerinin hilâfını izhar ettiler. Ve câizdir ki onlarla **اسْتِهْزَاؤُه**’nun, onları bilmedikleri yerden yakalaması olması; nitekim, söyleyenlerin azîzi olarak, dedi: **سَنَسْتَدْرِجُهم مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُون**. Ve câizdir—ki bu, dil ehli yanında seçilmiş vechtir—**يَسْتَهْزِئُ بهم**’in mânası, onları alayları sebebiyle azapla cezalandırmasıdır; böylece günahın cezası onun adıyla adlandırıldı; nitekim yüce Allah dedi: **وجزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌ مِثلُها**; ikincisi hakikatte bir kötülük değildir, ancak sözün ikileşmesi sebebiyle kötülük diye adlandırıldı. İşte bunlar üç vechtir.

Ve bir adam **هُزَأَةٌ**, hareke ile: insanlarla alay eder. Ve **هُزْأَةٌ**, sükûn ile: onunla alay edilir; ve denildi: ondan alay edilir. Yûnus dedi: adam “**هَزِئتُ منك**” dediği zaman hata etmiştir; ancak o “**هَزِئتُ بك**”dir. Ebû Amr dedi: “**سَخِرْتُ منك**” denir, “**سَخِرْتُ بك**” denmez.

Ve **هَزَأَ** şeyi **يَهْزَؤُه** **هَزْءاً**: onu kırdı. Bir zırhı vasfederek dedi:
لهَا عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً،  * وتَهْزَأُ بالـمَعابِلِ والقِطاعِ
Zırhın **عُكَنُ**’ı: ondan katlanan şeydir. Onun “**بالـمَعابِل**” sözündeki **الباءُ** zâiddir; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: ve o, benim yanımda hatadır; ancak burada **تَهْزَأُ**, alay etme olan **الهُزْءِ**’dendir; sanki bu zırh okları geri çevirdiği vakit, onlarla alay eden kılındı.

Ve **هَزَأَ** adam: öldü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **هَزَأَ** adam develerini **هَزْءاً**: onları soğukla öldürdü; bilinen **هَرَأَها**’dır; zâhir olan, **الزاي**’ın tashîf olduğudur. İbnü’l-A‘râbî: soğuk onu **أَهْزَأَه** ve onu **أَهْرَأَه**; onu öldürdüğü zaman. Ve bunun benzeri:
**أَزْغَلَتْ** ve **أَرْغَلَتْ**, içinde **الراءُ** ile **الزاي**’ın birbirinin yerine geçtiği şeylerdendir.

Asma‘î ve başkası: biniti **نَزَأْتُ** ve onu **هَزَأْتها**; onu hareket ettirdiğin zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ز أ * * هَزِئَ * منه وبه بكسر الزاي يَهْزَأُ * هُزْءاً * و * هُزُؤاً * بسكون الزاي وضمها أي سَخِر و * هَزَأَ * به أيضا يهْزَأُ كقطع يقطَعُ * هُزْءاً * و * مَهْزَأَةً * و * اسْتَهْزَأَ * به و * تَهَزَأَ * به مثله ورجل * هُزْأَةٌ * بالتسكين * يُهْزَأُ * به و * هُزْأَةٌ * بالتحريك يهْزَأُ بالناس

##### Türkçe

* ه ز أ * **هَزِئَ** ondan ve onunla, **الزاي**’in kesriyle **يَهْزَأُ**; **هُزْءاً** ve **هُزُؤاً**, **الزاي**’in sükûnu ve onun zammıyla; yani alay etti. Ve **هَزَأَ** onunla da; **يهْزَأُ**, “kesti, keser” gibi; **هُزْءاً** ve **مَهْزَأَةً**. Ve **اسْتَهْزَأَ** onunla; ve **تَهَزَأَ** onunla, onun benzeri. Ve bir adam **هُزْأَةٌ**, sükûn ile; onunla **يُهْزَأُ**. Ve **هُزْأَةٌ**, hareke ile; insanlarla **يهْزَأُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

هزأ منه وهزأ به، كمنع وسمع يتعدى بمن تارة وبالباء أخرى، نقله الجوهري عن الأخفش، يهزأ هزءا بالضم وهزءا بضمتين وهزوءا بالضم والمد ومهزأة على مفعلة بضم العين أي سخر منه كتهزأ واستهزأ به، وقوله تعالى  إنما نحن مستهزئون الله يستهزئ بهم  قال الزجاج: القراءة الجيدة على التحقيق، فإذا خففت الهمزة جعلت الهمزة بين الواو والهمزة فقلت: مستهزئون، فهذا الاختيار بعد التحقيق، ويجوز أن يبدل منها ياء، فيقرأ مستهزيون، وأما مستهزون فضعيف لا وجه له إلا شاذا على وجه من أبدل الهمزة ياء فقال في استهزأت استهزيت، فيجب على استهزيت مستهزون. وللمفسرين في معنى الاستهزاء أقوال كثيرة. راجع تفسير الزجاج تظفر بالمراد. ورجل هزأة، بالضم فالسكون أي يهزأ منه، وقيل يهزأ به. ورجل هزأة كهمزة: يهزأ بالناس لكونه موضوعا للدلالة على الفاعل إلا ما شذ، قال يونس: إذا قال الرجل: هزئت منك فقد أخطأ، إنما هو هزئت بك، واستهزأت بك، وقال أبو عمرو: سخرت منك ولا يقال: سخرت بك. وقد هزأه، كمنعه يهزؤه هزءا: كسره، قال يصف درعا:
  لها عكن ترد النبل خنسا                      وتهزأ بالمعابل والقطاع
  الباء في قوله بالمعابل زائدة، هذا قول أهل اللغة، وقال ابن سيده: وهو عندي خطأ، إنما تهزأ هاهنا من الهزء الذي هو السخرية، كأن هذه الدرع لما ردت النبل خنسا جعلت هازئة بها. وعن ابن الأعرابي: هزأ إبله هزءا: قتلها بالبرد كهرأها، بالراء كأهزأها رباعيا. قال ابن سيده: لكن المعروف بالراء، وأرى الزاي تصحيفا، انتهى. وقال ابن الأعرابي: أهزأه البرد وأهرأه، إذا قتله، مثل أزغله وأرغله فيما يتعاقب فيه الراء والزاي. وعن الأصمعي وغيره: هزأ راحلته ونزأها: حركها لتسرع. وهزأ زيد: مات مكانه، أي فجأة، كما قيده الزمخشري في الكشاف، وإن اعترضه ابن الصائغ فلا يعتد به، قاله شيخنا نقلا عن العناية كهزئ مثل فرح، وهذه عن الصاغاني. وأهزأ الرجل إذا دخل في شدة البرد، نقله الصاغاني أيضا. وأهزأت به ناقته: أسرعت به، وذكر الناقة مثال، فلو قال: دابته، كان أولى. وفي الأساس: ومن المجاز: مفازة هازئة بالركب وهزأة بهم والسراب يهزأ بهم، وغداة هازئة: شديدة البرد، كأنها تهزأ بالناس حين يعتريهم الانقباض والرعدة.

##### Türkçe

**هزأ** ondan **هزأ** etti ve onunla **هزأ** etti; **منع** ve **سمع** gibi; bazen **من** ile, başka bir defa **الباء** ile geçişli olur; bunu Cevherî, Ahfeş’ten nakletti. **يهزأ**: **هزءا** (ötre ile) ve **هزءا** (iki ötre ile) ve **هزوءا** (ötre ve med ile) ve **مهزأة** (muf‘ale vezninde, **العين**’in ötrelenmesiyle); yani ondan alay etti; **كتهزأ** ve onunla **استهزأ** gibi. Yüce Allah’ın sözü: “Biz ancak **مستهزئون**uz; Allah onlarla **يستهزئ** eder.” Zecâc dedi ki: iyi kıraat tahkik üzerinedir; hemzeyi hafiflettiğinde hemzeyi **الواو** ile hemze arasına yaparsın da “**مستهزئون**” dersin; bu, tahkikten sonra tercihtir. Ondan **ياء**’ya ibdal edilmesi de caizdir; böylece **مستهزيون** okunur. **مستهزون** ise zayıftır; ona bir vech yoktur; ancak şâz olarak, hemzeyi **ياء**’ya ibdal edenin “**استهزأت**”te “**استهزيت**” demesi ve “**استهزيت**” üzerine “**مستهزون**”un gerekmesi vechiyle. Müfessirlerin **الاستهزاء** manasında birçok sözleri vardır. Zecâc’ın tefsirine müracaat et; murada nail olursun.

Ve bir adam **هزأة** (ötre, sonra sükûn ile): yani ondan **يهزأ** eder; ve denildi ki: onunla **يهزأ** eder. Ve bir adam **هزأة** ( **همزة** gibi): insanlarla **يهزأ** eder; çünkü o, şâz olan müstesna, fâile delâlet için konulmuştur. Yûnus dedi ki: adam “**هزئت منك**” derse hata etmiştir; ancak “**هزئت بك**” ve “**استهزأت بك**”dir. Ebû Amr dedi ki: “**سخرت منك**”; “**سخرت بك**” denilmez.

Ve ona **هزأه** etti; **منعه** gibi: **يهزؤه** **هزءا**: onu kırdı. Bir zırhı vasfederken dedi ki:
  لها عكن ترد النبل خنسا                      وتهزأ بالمعابل والقطاع
Onun “**بالمعابل**” sözündeki **الباء** zâiddir; bu, ehl-i lugatın sözüdür. İbn Sîde dedi ki: bu, benim yanımda hatadır; burada **تهزأ** ancak alay olan **الهزء**dendir; sanki bu zırh okları **خنسا** olarak geri çevirdiğinde, onlarla alay eden kılınmıştır.

İbnü’l-A‘râbî’den: **هزأ** develerini **هزءا** etti: onları soğukla öldürdü; **هرأها** gibi; **الراء** ile; dörtlü olarak **أهزأها** gibi. İbn Sîde dedi ki: fakat bilinen **الراء** iledir; **الزاي**’yi tashîf görüyorum; bitti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: soğuk onu **أهزأه** etti ve onu **أهرأه** etti; onu öldürdüğünde; **أزغله** ve **أرغله** gibi; **الراء** ile **الزاي**’nin birbirinin yerine geçtiği şeylerde.

Asma‘î ve başkalarından: **هزأ** binitini ve **نزأها** etti: hızlansın diye onu hareket ettirdi.

Ve **هزأ** Zeyd: yerinde öldü; yani ansızın; Zemahşerî’nin Keşşâf’ta kaydettiği gibi; İbnü’s-Sâiğ ona itiraz etse de ona itibar edilmez; bunu şeyhimiz, el-‘İnâye’den naklen söyledi; **كهزئ** ( **فرح** gibi); bu, Sâgânî’dendir.

Ve adam **أهزأ** etti: şiddetli soğuğa girdiğinde; bunu da Sâgânî nakletti.

Ve devesi onunla **أهزأت**: onunla hızlandı; deve örnek olarak zikredildi; “biniti” deseydi daha evlâ olurdu.

Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **مفازة** kervanla alay eden, ve onlarla **هزأة** olan; ve serap onlarla **يهزأ** eder. Ve **غداة هازئة**: şiddetli soğuk; sanki insanlarla alay eder; onlara büzülme ve titreme arız olduğunda.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَزَأَ مِنْهُ
1 هَزَأَ مِنْهُ ذ , (K,) and بِهِ; (S, K;) and هَزِئَ (S, K) followed by منه and به; (Akh, S;) but accord. to Yoo, we should say هزئ به only; not منه; (TA;) aor. هَزَاَ , inf. n. هُزْءٌ and هُزُؤٌ (S, K) and هُزُوْءٌ (TA) and مَهْزَأَةٌ; (S, K;) and به ↓ تهزّأ, (AZ, S, K,) and به ↓ استهزأ; (S, K;) He mocked at, scoffed at, laughed at, derided, or ridiculed, him. (S, K.) ― -b2- The most approved reading of ↓ مُسْتَهْزِئُونَ in the Kur, ii. 13, is with the ء fully pronounced: some alleviate it: and some read مُسْتَهْزِيُرنَ: and some مُسْتَهْزُونَ; (but this pronunciation is of weak authority;) and say اِسْتَهْزَيْتُ for اِسْتَهْزَأْتُ. (Zj.) ― -b3- السَّرَابُ يَهْزَأُ بِالرَّكْبِ (tropical:) [The mirage mocks the company of riders]. (A.) -A2- هَزَأَ, (K,) inf. n. هَزْءٌ, (TA,) He, or it, broke a thing. (K.) ― -b2- A poet says, describing a coat of mail,
لَهَا عُكَنْ تَرُدُّ النَّبْلَ خَنْسًا
وَتَهْزَأُ بِالْمَعَابِلِ وَالقِطَاعِ
[It has creases that repel the arrows, making them to recede, and break the broad and long arrow-heads, and those which are small and broad]. The ب in بالمعابل is redundant. This is the opinion of the lexicologists, except ISd, who thinks that this is an error, and that تهزأ here means “ mocks. ” (TA.) -A3- هَزَأَ اِبِلَهُ (K; but it is thought that this may be a mistake for هَرَأَ, TA,) inf. n. هَزْءٌ; (TA;) and ↓ اهزأ ها; (K;) He killed his camels with cold. IAar says, that اهزأهُ البَرْدُ and اهرأهُ both signify The cold killed him. (TA.) -A4- هَزَأَ He put in motion, [or excited,) the beast on which he rode. (As, K.) -A5- هَزَأَ and هَزِئَ He died (K) in his place, or on the spot; i. e. unexpectedly, or suddenly: (Z:) improperly objected against by Ibn-Es-Sلïgh. ('Inلyeh, MF.)

اهزأ
4 اهزأ ذ He entered upon the time of severe cold. (K.) See also اهرأ, which is the word commonly known. (TA.) ― -b2- See 1. -A2- اهزأتْ بِهِ نَاقَتُهُ His she-camel hastened with him. (K.)

5 تَهَزَّاَ see 1.

10 اِسْتَهْزَاَ see 1.

هُزْأَةٌ
هُزْأَةٌ ذ One who is mocked at, scoffed at, laughed at, derided; a ridiculous person. (S, K.)

هُزَأَةٌ
هُزَأَةٌ ذ One who mocks at, scoffs at, laughs at, derides, or ridicules, others. (S, K.)

غَدَاةٌ هَازِئَةٌ
غَدَاةٌ هَازِئَةٌ ذ (tropical:) A morning intensely cold: as though mocking men when they shrug and shiver. (A.)

مَفَازَةٌ هَازِئَةٌ بِالرَّكْبِ
مَفَازَةٌ هَازِئَةٌ بِالرَّكْبِ ذ , and with هُزَأَةٌ for هازئة, (tropical:) [A desert that mocks the company of riders]. (A.)

##### Türkçe

**هَزَأَ مِنْهُ**
1 **هَزَأَ مِنْهُ** ذ, (K,) ve **بِهِ**; (S, K;) ve **هَزِئَ** (S, K) **منه** ve **به** ile gelen; (Akh, S;) fakat Yoo’ya göre, yalnız **هزئ به** denilmelidir; **منه** değil; (TA;) muzâri‘si **هَزَاَ** , mastarı **هُزْءٌ** ve **هُزُؤٌ** (S, K) ve **هُزُوْءٌ** (TA) ve **مَهْزَأَةٌ**; (S, K;) ve **به** ile ↓ **تهزّأ**, (AZ, S, K,) ve **به** ile ↓ **استهزأ**; (S, K;) Ona alay etti, istihzâ etti, ona güldü, onu küçümsedi yahut onu gülünç duruma düşürdü. (S, K.) ― -b2- Kur’ân, ii. 13’teki ↓ **مُسْتَهْزِئُونَ**’un en makbul kıraati, **ء**’in tam telaffuz edilmesi iledir: bazıları onu hafifletir: ve bazıları **مُسْتَهْزِيُرنَ** okur: ve bazıları **مُسْتَهْزُونَ**; (fakat bu telaffuz zayıf bir rivayet otoritesindendir;) ve **اِسْتَهْزَيْتُ** derler, **اِسْتَهْزَأْتُ** yerine. (Zj.) ― -b3- **السَّرَابُ يَهْزَأُ بِالرَّكْبِ** (mecaz:) [Serap, binekli toplulukla alay eder]. (A.)

-A2- **هَزَأَ**, (K,) mastarı **هَزْءٌ**, (TA,) O, yahut o şey, bir şeyi kırdı. (K.) ― -b2- Bir şair, bir zırhı vasfederek der ki,
لَهَا عُكَنْ تَرُدُّ النَّبْلَ خَنْسًا
وَتَهْزَأُ بِالْمَعَابِلِ وَالقِطَاعِ
[Onun, okları geri çeviren, onları geri çekilmeye sevk eden kırışıkları vardır; ve geniş ve uzun ok uçlarını, ve küçük ve geniş olanları kırar]. **بالمعابل**’deki **ب** zâiddir. Bu, lugatçıların görüşüdür; yalnız ISd müstesna; o, bunun bir hata olduğunu ve burada **تهزأ**’nın “alay eder” mânasına geldiğini düşünür. (TA.)

-A3- **هَزَأَ اِبِلَهُ** (K; fakat bunun **هَرَأَ** için bir yanlış olabileceği düşünülür, TA,) mastarı **هَزْءٌ**; (TA;) ve ↓ **اهزأ ها**; (K;) Develerini soğukla öldürdü. IAar der ki, **اهزأهُ البَرْدُ** ve **اهرأهُ** ikisi de “Soğuk onu öldürdü” mânasına gelir. (TA.)

-A4- **هَزَأَ** Bindiği hayvanı harekete geçirdi, [yahut tahrik etti]. (As, K.)

-A5- **هَزَأَ** ve **هَزِئَ** Kendi yerinde, yahut bulunduğu yerde öldü; yani beklenmedik şekilde, yahut ansızın: (Z:) İbn-Es-Sلïgh tarafından uygunsuz biçimde itiraz edilmiştir. ('Inلyeh, MF.)

**اهزأ**
4 **اهزأ** ذ Şiddetli soğuk zamanına girdi. (K.) Ayrıca, umumiyetle bilinen kelime olan **اهرأ**’ya da bak. (TA.) ― -b2- 1’e bak. -A2- **اهزأتْ بِهِ نَاقَتُهُ** Onun dişi devesi onunla acele etti. (K.)

5 **تَهَزَّاَ** 1’e bak.

10 **اِسْتَهْزَاَ** 1’e bak.

**هُزْأَةٌ**
**هُزْأَةٌ** ذ Kendisiyle alay edilen, kendisiyle istihzâ edilen, kendisine gülünülen, küçümsenen; gülünç bir kimse. (S, K.)

**هُزَأَةٌ**
**هُزَأَةٌ** ذ Başkalarıyla alay eden, istihzâ eden, gülen, küçümseyen yahut gülünç duruma düşüren kimse. (S, K.)

**غَدَاةٌ هَازِئَةٌ**
**غَدَاةٌ هَازِئَةٌ** ذ (mecaz:) Pek şiddetli soğuk bir sabah: sanki insanlar omuz silkerek ve titreyerek durduklarında onlarla alay ediyormuş gibi. (A.)

**مَفَازَةٌ هَازِئَةٌ بِالرَّكْبِ**
**مَفَازَةٌ هَازِئَةٌ بِالرَّكْبِ** ذ, ve **هازئة** yerine **هُزَأَةٌ** ile, (mecaz:) [Binekli toplulukla alay eden bir çöl]. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: هزء

هَزَأَ
هَزَأَ A ( n. ac. هُزْء [ 3 ] ,  هُزُؤ [ 10 ] ,  مَهْزَأَة [ 17t ] ,  هُزُوْء [ 27 ] )
a.  [ Bi or Min ], Mocked, scoffed at, ridiculed, derided.

b.  ( n. ac. هَزْء 1 ), Broke.

c.  Put in motion, urged on.

d.  Let freeze; killed.

e.  Died.

هَزِىَ
haziY^a A ( n. ac. هَزَأ [ 4 ] ),
a.  see supra (a) , ( e ).

أَهْزَأَ
أَهْزَأَ IV ,
a.  Suffered from cold.

b.  see I (d) .

c.  [ Bi ], Hastened with.

تَهَزَّأَ
تَهَزَّأَ V ,  تَهَاْزَأَ VI ,  اِسْتَهْزَأَ X
a.  [ Bi ],  see I (a) .

هَزْء
هَزْء [ 1 ],
a.  Mockery, ridicule, derision.

هُزْأَة
هُزْأَة [ 3t ],
a.  Ridiculous; laughingstock; butt.

هُزَأَة
هُزَأَة [ 9t ],
a.  Mocker, scoffer.

هَازِى
haAziY^ [ 21 ],
a.  see 9t .

هَازِئِة
هَازِئِة [ 21t ],
a.  Intensely cold ( morning ).

b.  fem. of هَاْزَئ 21 .

هُزُوْء
هُزُوْء [ 27 ],
a.  see 1 .

اِسْتِهْزَآء
اِسْتِهْزَآء [ N. Ac.
a.  X],  see 1 .

هَوْزَب
هَوْزَب
a.  Strong ( camel ).

b.  Old vulture.

هَيْزَب
هَيْزَب
a.  Sharp, fierce.

هَازِبَى
هَازِبَى ,  هَازِبَآء
a.  A kind of fish.

##### Türkçe

هَزَأَ
هَزَأَ A ( n. ac. **هُزْء** [ 3 ] ,  **هُزُؤ** [ 10 ] ,  **مَهْزَأَة** [ 17t ] ,  **هُزُوْء** [ 27 ] )
a.  [ Bi veya Min ], alay etti, alaya aldı, küçümsedi, istihza etti.

b.  ( n. ac. **هَزْء** 1 ), kırdı.

c.  harekete geçirdi, sevk etti.

d.  dondurdu; öldürdü.

e.  öldü.

هَزِىَ
haziY^a A ( n. ac. **هَزَأ** [ 4 ] ),
a.  yukarıya bak (a), (e).

أَهْزَأَ
أَهْزَأَ IV ,
a.  soğuktan muzdarip oldu.

b.  I (d)’ye bak.

c.  [ Bi ], ile acele etti.

تَهَزَّأَ
تَهَزَّأَ V ,  تَهَاْزَأَ VI ,  اِسْتَهْزَأَ X
a.  [ Bi ], I (a)’ya bak.

هَزْء
هَزْء [ 1 ],
a.  alay, istihza, küçümseme.

هُزْأَة
هُزْأَة [ 3t ],
a.  gülünç; maskara; alay konusu.

هُزَأَة
هُزَأَة [ 9t ],
a.  alay eden, istihza eden.

هَازِى
haAziY^ [ 21 ],
a.  9t’ye bak.

هَازِئِة
هَازِئِة [ 21t ],
a.  şiddetle soğuk (sabah).

b.  **هَاْزَئ** 21’in müennesi.

هُزُوْء
هُزُوْء [ 27 ],
a.  1’e bak.

اِسْتِهْزَآء
اِسْتِهْزَآء [ N. Ac.
a.  X],  1’e bak.

هَوْزَب
هَوْزَب
a.  güçlü (deve).

b.  yaşlı akbaba.

هَيْزَب
هَيْزَب
a.  keskin, şiddetli.

هَازِبَى
هَازِبَى ,  هَازِبَآء
a.  bir tür balık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: هزء

هزء
هَزِئَ - يَهْزَأُُ (هَزَأَ - يَهْزَأُُ) - هُزُء - هُزُوًا - اسْتَهْزأَ - يَسْتَهْزِئُ - مُسْتَهْزِئ - مُسْتَهْزِئُون
هَزِئَ - يَهْزَأُُ (هَزَأَ - يَهْزَأُُ) + كائن + بكائن أو شيء: يشعر في نفسه بالكبر والتعالي المترافق بالفرح والسرور، وذلك باستخدام الكائن أو الشيء: يستخدمه أداة للتسلية والضحك واللهو لإدخال شعور الكبر والتعالي والفرح والسرور إلى نفسه: يعتبر شيئاً أو موضوعاً أو فكرة ما، أنها مثال (نموذج) أولي مشوه وغير مفيد يمكن العبث به على سبيل التسلية والترفيه وإدخال شعور بالكبر والتعالي، ثم التخلص منه بعد ذلك
هُزُء: على وزن " فُعُل " اسم فعل " هَزِئَ - يَهْزَأُُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: ما يُهْزَأُ منه
هُزُوًا: أصلها " هُزُءاً ": حال من " هُزْء " مَسْخَرَة، وما يهزأ به أو منه
﴿وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها هزوا﴾: يتخذ شيئاً ما هزواً : يتخذه شيئاً يهزأ باستخدامه (أي يهزأ منه بالعرف الشائع)
اسْتَهْزأَ - يَسْتَهْزِئُ: على وزن " استفعل" من " هَزِئَ - يَهْزَأُُ ": يسعى ويتمنى ويطلب أن " يَهْزأ ": يسعى أن يتكبر ويتعالى ويفرح ويسر بالسخرية أو باللهو بشيء أو كائن
مُسْتَهْزِئ: اسم فاعل صفة مشبهة من " اسْتَهْزأَ - يَسْتَهْزِئُ "
مُسْتَهْزِئُون: جمع " مُسْتَهْزِئ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذم والسب والتعيير، بوصم وإلحاق نقص أو عيب بآخر، لتحقيره والهزء منه"، وهي:
هَزِئَ - يَهْزَأُُ (هَزَأَ - يَهْزَأُُ)، ذَأَمَ - يَذْأَمُ، ذَمَّ - يَذُمُّ، عَرَّ - يَعُرُّ، سَخِرَ - يَسْخَرُ، لَمَزَ - يَلْْمِزُ
هزوا
الذين أوتوا الكتاب من قبلكم	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزوا ولعبا من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم والكفار أولياء واتقوا الله إن كنتم مؤمنين(57)﴾ المائدة ﴿وإذا ناديتم إلى الصلاة اتخذوها هزوا ولعبا ذلك بأنهم قوم لا يعقلون(58)﴾ المائدة
الذي يشتري لهو الحديث	﴿ومن الناس من يشتري لهو الحديث ليضل عن سبيل الله بغير علم ويتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين(6)﴾ لقمان ﴿وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين(9)﴾ الجاثية
بعض المؤمنين	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة
الكفار	﴿وما نرسل المرسلين إلا مبشرين ومنذرين ويجادل الذين كفروا بالباطل ليدحضوا به الحق واتخذوا آياتي وما أنذروا هزوا(56)﴾ الكهف
 	﴿ذلك جزاؤهم جهنم بما كفروا واتخذوا آياتي ورسلي هزوا(106)﴾ الكهف ﴿ذلكم بأنكم اتخذتم آيات الله هزوا وغرتكم الحياة الدنيا فاليوم لا يخرجون منها ولا هم يستعتبون(35)﴾ الجاثية
 	﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون(36)﴾ الأنبياء ﴿وإذا رأوك إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي بعث الله رسولا(41)﴾ الفرقان
 	﴿وإذ قال موسى لقومه إن الله يأمركم أن تذبحوا بقرة قالوا أتتخذنا هزوا قال أعوذ بالله أن أكون من الجاهلين (67)﴾ البقرة
استهزأ
 ﴿ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون (65)﴾ التوبة ﴿وقد نزل عليكم في الكتاب أن إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها فلا تقعدوا معهم حتى يخوضوا في حديث غيره إنكم إذا مثلهم إن الله جامع المنافقين والكافرين في جهنم جميعا(140)﴾ النساء
 	﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون(64)﴾ التوبة ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون(15)﴾ البقرة
 	﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام ﴿كذبوا فسيأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(6)﴾ الشعراء
 	﴿ياحسرة على العباد ما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزئون(30)﴾ يس ﴿وما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزئون(11)﴾ الحجر ﴿وما يأتيهم من نبي إلا كانوا به يستهزئون(7)﴾ الزخرف
 	﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا ثم أخذتهم فكيف كان عقاب(32)﴾ الرعد ﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف
 	﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزئون (10)﴾ الأنعام ﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزئون(41)﴾ الأنبياء
 	﴿فلما جاءتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (83)﴾ غافر ﴿ولئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة ليقولن ما يحبسه ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (8)﴾ هود
 	﴿ثم كان عاقبة الذين أساءوا السوءى أن كذبوا بآيات الله وكانوا بها يستهزئون(10)﴾ الروم ﴿فأصابهم سيئات ما عملوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (34)﴾ النحل
 	﴿وبدا لهم سيئات ما كسبوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(48)﴾ الزمر ﴿وبدا لهم سيئات ما عملوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(33)﴾ الجاثية
 	﴿ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون (65)﴾ التوبة ﴿وقد نزل عليكم في الكتاب أن إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها فلا تقعدوا معهم حتى يخوضوا في حديث غيره إنكم إذا مثلهم إن الله جامع المنافقين والكافرين في جهنم جميعا(140)﴾ النساء
 	﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون(64)﴾ التوبة ﴿وإذا لقوا الذين آمنوا قالوا آمنا وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون (14)﴾ البقرة ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون(15)﴾ البقرة
مستهزئون
 ﴿إنا كفيناك المستهزئين(95)﴾ الحجر ﴿وإذا لقوا الذين آمنوا قالوا آمنا وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون (14)﴾ البقرة

تصنيف موضوعي
الذين اتخذوا آيات الله هزواً
المنافقون﴿ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون (65)﴾ التوبة ﴿وقد نزل عليكم في الكتاب أن إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها فلا تقعدوا معهم حتى يخوضوا في حديث غيره إنكم إذا مثلهم إن الله جامع المنافقين والكافرين في جهنم جميعا(140)﴾ النساء
المنافقون	﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون(64)﴾ التوبة ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون(15)﴾ البقرة
الذين أوتوا الكتاب من قبلكم	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزوا ولعبا من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم والكفار أولياء واتقوا الله إن كنتم مؤمنين(57)﴾ المائدة ﴿وإذا ناديتم إلى الصلاة اتخذوها هزوا ولعبا ذلك بأنهم قوم لا يعقلون(58)﴾ المائدة
الذي يشتري لهو الحديث	﴿ومن الناس من يشتري لهو الحديث ليضل عن سبيل الله بغير علم ويتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين(6)﴾ لقمان ﴿وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين(9)﴾ الجاثية
بعض المؤمنين	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة
الكفار	﴿وما نرسل المرسلين إلا مبشرين ومنذرين ويجادل الذين كفروا بالباطل ليدحضوا به الحق واتخذوا آياتي وما أنذروا هزوا(56)﴾ الكهف
 	﴿ذلك جزاؤهم جهنم بما كفروا واتخذوا آياتي ورسلي هزوا(106)﴾ الكهف ﴿ذلكم بأنكم اتخذتم آيات الله هزوا وغرتكم الحياة الدنيا فاليوم لا يخرجون منها ولا هم يستعتبون(35)﴾ الجاثية
 	﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون(36)﴾ الأنبياء ﴿وإذا رأوك إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي بعث الله رسولا(41)﴾ الفرقان
 	﴿وإذ قال موسى لقومه إن الله يأمركم أن تذبحوا بقرة قالوا أتتخذنا هزوا قال أعوذ بالله أن أكون من الجاهلين (67)﴾ البقرة
يستهزئ - يستهزئون
 ﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام ﴿كذبوا فسيأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(6)﴾ الشعراء
 	﴿ياحسرة على العباد ما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزئون(30)﴾ يس ﴿وما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزئون(11)﴾ الحجر ﴿وما يأتيهم من نبي إلا كانوا به يستهزئون(7)﴾ الزخرف
 	﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا ثم أخذتهم فكيف كان عقاب(32)﴾ الرعد ﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف
 	﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزئون (10)﴾ الأنعام ﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزئون(41)﴾ الأنبياء
 	﴿فلما جاءتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (83)﴾ غافر ﴿ولئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة ليقولن ما يحبسه ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (8)﴾ هود
 	﴿ثم كان عاقبة الذين أساءوا السوءى أن كذبوا بآيات الله وكانوا بها يستهزئون(10)﴾ الروم ﴿فأصابهم سيئات ما عملوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون (34)﴾ النحل
 	﴿وبدا لهم سيئات ما كسبوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(48)﴾ الزمر ﴿وبدا لهم سيئات ما عملوا وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(33)﴾ الجاثية
 	﴿ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون (65)﴾ التوبة ﴿وقد نزل عليكم في الكتاب أن إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها فلا تقعدوا معهم حتى يخوضوا في حديث غيره إنكم إذا مثلهم إن الله جامع المنافقين والكافرين في جهنم جميعا(140)﴾ النساء
 	﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون(64)﴾ التوبة ﴿وإذا لقوا الذين آمنوا قالوا آمنا وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون (14)﴾ البقرة ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون(15)﴾ البقرة
مستهزئون
 ﴿إنا كفيناك المستهزئين(95)﴾ الحجر ﴿وإذا لقوا الذين آمنوا قالوا آمنا وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون (14)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [هزأ] ه ز أ: هَزِئَ منه وبه بكسر الزاي يَهْزَأُ هُزْءاً و هُزُؤاً بسكون الزاي وضمها أي سَخِر و هَزَأَ به أيضا يهْزَأُ كقطع يقطَعُ هُزْءاً و مَهْزَأَةً و اسْتَهْزَأَ به و تَهَزَأَ به مثله ورجل هُزْأَةٌ بالتسكين يُهْزَأُ به و هُزْأَةٌ بالتحريك يهْزَأُ بالناس
الراغب
هزؤ
- الهزء: مزح في خفية، وقد يقال لما هو كالمزح، فمما قصد به المزح قوله: }ااتخذوها هزوا ولعبا﴿[المائدة/58]،﴾وإذا علم من آياتنا شيئا اتخذها هزوا﴿[الجاثية/9]،﴾وإذا رأوك إن يتخذونك إلا هزوا﴿[الفرقان/41]،﴾وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا﴿[الأنبياء/36]،﴾أتتخذنا هزوا﴿[البقرة/67]،﴾ولا تتخذوا آيات الله هزوا﴿[البقرة/231]، فقد عظم تبكيتهم، ونبه على خبثهم من حيث إنه وصفهم بعد العلم بها، والوقوف على صحتها بأنهم يهزءون بها، يقال: هزئت به، واستهزأت، والاستهزاء: ارتياد الهزؤ وإن كان قد يعبر به عن تعاطي الهزؤ، كالاستجابة في كونها ارتيادا للإجابة، وإن كان قد يجري مجرى الإجابة. قال تعالى:﴾قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزءون﴿[التوبة/65]،﴾وحاق بهم ما كانوا به يستهزءون﴿[هود/8]،﴾ما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزءون﴿[الحجر/11]،﴾إذا سمعتم آيات الله يكفر بها ويستهزأ بها﴿[النساء/140]،﴾ولقد استهزئ برسل من قبلك﴿[الأنعام/10] والاستهزاء من الله في الحقيقة لا يصح، كما لا يصح من الله اللهو واللعب، تعالى الله عنه. وقوله:﴾الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون﴿[البقرة/15] أي: يجازيهم جزاء الهزؤ. ومعناه: أنه أمهلهم مدة ثم أخذهم مغافصة (غافص الرجل مغافصة وغفاصا: أخذه على غرة بمساءة. اللسان (غفص) )، فسمى إمهاله إياهم استهزاء من حيث إنهم اغتروا به اغترارهم بالهزؤ، فيكون ذلك كالاستدراج من حيث لا يعلمون، أو لأنهم استهزءوا فعرف ذلك منهم، فصار كأنه يهزأ بهم كما قيل: من خدعك وفطنت له ولم تعرفه فاحترزت منه فقد خدعته. وقد روي: [أن المستهزئين في الدنيا يفتح لهم باب من الجنة فيسرعون نحوه فإذا انتهوا إليه سد عليهم فذلك قوله:﴾فاليوم الذين آمنوا من الكفار يضحكون﴿[المطففين /34] (عن ابن عباس في قوله تعالى:﴾الله يستهزئ بهم﴿في الآخرة، يفتح لهم باب في جهنم من الجنة، ثم يقال لهم: تعالوا، فيقبلون يسبحون في النار، والمؤمنون على الأرائك ينظرون إليهم، فإذا انتهوا إلى الباب سد عنهم فيضحك المؤمنون منهم. أخرجه البيهقي في الأسماء والصفات ص 616) وعلى هذه الوجوه قوله عز وجل:﴾سخر الله منهم ولهم عذاب أليم{ [التوبة/79].
ملخص اللسان
1.     الهُزْءُ والهُزُؤُ: السُّخْرِيةُ.  هُزِئَ به ومنه.وهَزَأَ يَهْزَأُ فيهما هُزْءاً وهُزُؤاً ومَهْزَأَةً، وتَهَزَّأَ واسْتَهْزَأَ به: سَخِرَ.
2.  معنى اسْتِهْزَاءِ اللّه بهم أَن أَظهر لهم من أَحْكامه في الدنيا خَلافَ ما لهم في  الآخرةِ، كما أَظْهَرُوا للمسلمين في الدنيا خِلافَ ما أَسَرُّوا. ويجوز أَن يكون اسْتِهْزَاؤُه بهم أَخْذَه إِيَّاهم من حَيْثُ لا يَعْلَمُون، معنى يَسْتَهْزِئُ بهم يُجازِيهم على هُزُئِهم بالعَذاب، فسمي جَزاءُ الذَّنْب باسمه،
3.     ورجلٌ هُزَأَةٌ، بالتحريك، يَهْزَأُ بالناس. وهُزْأَةٌ، بالتسكين: يُهْزَأُ به، وقيل يُهْزَأُ منه. قال يونس: إِذا قال الرجلُ هَزِئتُ منك، فقد  أَخْطأَ، إِنما هو هَزِئتُ بك. وقال أَبو عمرو: يقال سَخِرْتُ منك، ولا يقال: سَخِرْتُ بك.
4.     وهَزَأَ الشيءَ يَهْزَؤُه هَزْءاً: كَسَره.
5.  وهَزَأَ الرجلُ: ماتَ، عن ابن الأَعرابي. وهَزَأَ الرجلُ إِبِلَه هَزْءاً، قَتَلَها بالبَرْدِ، والمعروف هَرَأَها، والظاهر أَن الزاي تصحيف. ابن الأَعرابي: أَهْزَأَه البَرْدُ وأَهْرَأَه إِذا قَتَلَه.
6.     نَزَأْتُ الرّاحِلةَ وهَزَأْتها إِذا حَرَّكْتَها.
لسان العرب
● - هزأ: الهُزْءُ والهُزُؤُ: السُّخْرِيةُ.  هُزِئَ به ومنه.  وهَزَأَ يَهْزَأُ فيهما هُزْءاً وهُزُؤاً ومَهْزَأَةً، وتَهَزَّأَ واسْتَهْزَأَ به: سَخِرَ. وقوله تعالى: إِنما نَحْنُ مُسْتَهْزِئون، اللّهُ يَسْتَهْزِئُ بهم. قال الزجاج: القِراءة الجَيِّدة على التحقيق، فإِذا خَفَّفْتَ الهمزة جَعَلْتَ الهمزةَ بين الواو والهمزة، فقلت مُسْتَهْزِئون، فهذا الاختيار بعد التحقيق، ويجوز أَن يُبدل منها ياءٌ فَتُقْرَأَ مُسْتَهْزِيُون؛ فأَما مُسْتَهْزُونَ، فضعيف لا وَجْهَ له إِلا شاذا، على قول من أَبدل الهمزة ياءً، فقال في اسْتَهْزَأْتُ اسْتَهْزَيْتُ، فيجب على اسْتَهْزَيْتُ مُسْتَهْزُونَ. وقال: فيه أَوجه من الجَواب؛ قيل: معنى اسْتِهْزَاءِ اللّه بهم أَن أَظهر لهم من أَحْكامه في الدنيا خَلافَ ما لهم في  الآخرةِ، كما أَظْهَرُوا للمسلمين في الدنيا خِلافَ ما أَسَرُّوا. ويجوز أَن يكون اسْتِهْزَاؤُه بهم أَخْذَه إِيَّاهم من حَيْثُ لا يَعْلَمُون،  كما قال، عزّ من قائل: سَنَسْتَدْرِجُهم مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُون؛ ويجوز، وهو الوجه المختار عند أَهل اللغة، أَن يكون معنى يَسْتَهْزِئُ بهم يُجازِيهم على هُزُئِهم بالعَذاب، فسمي جَزاءُ الذَّنْب باسمه، كما قال تعالى: وجزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌ مِثلُها؛ فالثانية ليست بِسَيِّئة في الحقيقة إِنما سميت سيئة لازْدِواجِ الكلام، فهذه ثلاثة أَوجه.  ورجلٌ هُزَأَةٌ، بالتحريك، يَهْزَأُ بالناس. وهُزْأَةٌ، بالتسكين: يُهْزَأُ به، وقيل يُهْزَأُ منه. قال يونس: إِذا قال الرجلُ هَزِئتُ منك، فقد  أَخْطأَ، إِنما هو هَزِئتُ بك. وقال أَبو عمرو: يقال سَخِرْتُ منك، ولا يقال: سَخِرْتُ بك.  وهَزَأَ الشيءَ يَهْزَؤُه هَزْءاً: كَسَره. قال يَصِفُ دِرْعاً:  لهَا عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً،  * وتَهْزَأُ بالـمَعابِلِ والقِطاعِ  عُكَنُ الدِّرْعِ: ما تَثَنَّى منها. والباءُ في قوله بالـمَعابِل زائدة، هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وهو عندي خطأٌ، إِنما تَهْزَأُ ههنا  من الهُزْءِ الذي هو السُّخْرِيُّ، كأَنَّ هذه الدِّرْعَ لـمَّا رَدَّتِ النَّبْلَ خُنْساً جُعِلَتْ هازِئةً بها.
وهَزَأَ الرجلُ: ماتَ، عن ابن الأَعرابي. وهَزَأَ الرجلُ إِبِلَه هَزْءاً، قَتَلَها بالبَرْدِ، والمعروف هَرَأَها، والظاهر أَن الزاي تصحيف. ابن الأَعرابي: أَهْزَأَه البَرْدُ وأَهْرَأَه إِذا قَتَلَه. ومثله:  أَزْغَلَتْ وأَرْغَلَتْ فيما يتعاقب فيه الراءُ والزاي.  الأَصمعي وغيره: نَزَأْتُ الرّاحِلةَ وهَزَأْتها إِذا حَرَّكْتَها.
مقاييس اللغة:
(هزأ) الهاء والزاء والهمزة كلمة واحدة. يقال:هَزِئَ واستهزَأَ، إذا سَخِرَ.
القاموس المحيط:
هَزَأَ منه، وبه، كمنع وسَمِعَ، هُزْءاً وهُزُؤاً ومَهْزُأَةً سَخِرَ، كتَهَزَّأ، واسْتَهْزَأَ. ورجُلٌ هُزْأةٌ بالضم يُهْزَأُ منه. وكهُمَزةٍ يَهْزَأُ بالناسِ. وهَزَأَه، كمنعه كَسَره، وإبلَه قَتَلَها بالبَرْدِ، كأَهْزَأَها،
وراحِلَتَه: حَرَّكَها، وزَيْدٌ: ماتَ، كهَزِئ. وأهْزَأَ: دَخَلَ في شِدَّةِ البَرْدِ، وبه ناقَتُه: أسْرَعَتْ.
تاج العروس:
ه ز أ
هَزَأَ منه وهَزَأَ به كمَنَعَ وسَمِعَ يتعدَّى بمن تارةً وبالباءِ أُخرى نقله الجوهريّ عن الأَخفش يَهْزَأُ هُزْءاً بالضَّمِّ وهُزُءاً بضمَّتين وهُزُوءاً بالضَّمِّ والمدّ ومَهْزُأَةً على مَفْعُلة بضم العين أَي سَخِرَ منه كتَهَزَّأَ واسْتَهْزَأَ به وقوله تعالى " إِنَّما نحنُ مُسْتَهْزِئون اللهُ يَسْتَهْزِئُ بهِمْ " قال الزجَّاج : القراءةُ الجيَّدةُ على التحقيق فإذا خفَّفْتَ الهمزة جعلتَ الهمزَةَ بين الواوِ والهمزة فقُلْتَ : مُسْتَهْزِئون فهذا الاختيارُ بعد التحقيق ويجوز أَن يُبدل منها ياء فيُقْرَأَ مُسْتَهْزِيُون وأَمَّا مُسْتَهْزونَ فضعيفٌ لا وجه له إِلاَّ شاذًّا على وجه من أَبدَلَ الهمزَةَ ياءً فقال في استهْزَأْتُ استَهْزَيْتُ فيجبُ على استهزَيْتُ مُسْتَهْزونَ . وللمفسِّرينَ في معنى الاستهزاءِ أَقوالٌ كثيرةٌ . راجع تفسير الزجَّاج تَظْفَرْ بالمُراد . ورجلٌ هُزْأَةٌ بالضَّمِّ فالسكون أَي يُهْزَأُ منه وقيل يُهْزَأُ به . ورجلٌ هُزَأَةٌ كهُمَزَةٍ : يَهْزَأُ بالنَّاسِ لكونه موضوعاً للدَّلالة على الفاعِلِ إِلاَّ ما شَذَّ قال يونسُ : إِذا قال الرجلُ : هَزِئْتُ منكَ فقد أَخطأُ إِنَّما هو هَزِئْتُ بكَ واستهزَأْتُ بك وقال أَبو عمرٍو : سَخِرْتُ منك ولا يقال : سَخِرْتُ بك . وقد هَزَأَهُ كمَنَعَه يَهْزَؤُهُ هَزْءاً : كَسَرَهُ قال يصفُ دِرْعاً :
لها عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً ... وتَهْزَأُ بالمَعَابِلِ والقِطَاعِ
الباء في قوله بالمعابِل زائدةٌ هذا قولُ أَهل اللغة وقال ابنُ سيده : وهو عندي خطأٌ إِنَّما تَهْزَأُ هاهنا من الهُزْءِ الذي هو السُّخْرِية كأَنَّ هذه الدِّرْع لمَّا ردَّت النَّبْلَ خُنْساً جُعِلَتْ هازِئَةً بها . وعن ابن الأَعْرابِيّ : هَزَأَ إبْلَهُ هَزْءاً : قتلها بالبَرْدِ كهَرَأَها بالرَّاء كأَهْزَأَها رُباعيًّا . قال ابنُ سيده : لكن المعروف بالرَّاء وأُرَى الزَّايَ تصحيفاً انتهى . وقال ابن الأَعْرابِيّ : أَهْزَأَهُ البَرْدُ وأَهْرَأَهُ إِذا قتَلَهُ مثل أَزْغَلَه وأَرْغَلَه فيما يتعاقَبُ فيه الرَّاءُ والزَّاي . وعن الأَصمَعِيّ وغيرِه : هَزَأَ راحِلَتَهُ ونَزَأَها : حرَّكها لتُسْرِع . وهَزَأَ زيدٌ : ماتَ مكانه أَي فجأَةً كما قيَّده الزَّمخشري في الكشَّاف وإن اعتَرَضه ابن الصائغ فلا يُعْتَدُّ به قاله شيخنا نقلاً عن العِناية كهَزِئَ مثل فَرِحَ وهذه عن الصاغاني . وأَهْزَأَ الرجلُ إِذا دخلَ في شِدَّةِ البَرْدِ نقله الصاغاني أيضاً . وأَهْزَأَتْ به ناقَتُه : أَسرعتْ به وذِكْرُ الناقَةِ مِثالٌ فلو قال : دابَّتُه كانَ أَوْلى . وفي الأَساس : ومن المجازِ : مَفازَةٌ هازِئَةٌ بالرَّكْبِ وهزأَة بهم والسرابُ يَهْزَأُ بهم وغَدَاةٌ هازِئَةٌ : شديدةُ البَرِدِ كأَنَّها تَهْزَأُ بالناس حين يَعْتَريهم الانقباضُ والرِّعْدَةُ

_Türkçe çeviri henüz yok_
