# هزأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هزأ

الهُزْءُ والهُزُؤُ: السُّخْرِيةُ.
هُزِئَ به ومنه.
وهَزَأَ يَهْزَأُ فيهما هُزْءاً وهُزُؤاً ومَهْزَأَةً، وتَهَزَّأَ واسْتَهْزَأَ به: سَخِرَ. وقوله تعالى: إِنما نَحْنُ مُسْتَهْزِئون، اللّهُ يَسْتَهْزِئُ بهم. قال الزجاج: القِراءة الجَيِّدة على التحقيق، فإِذا خَفَّفْتَ الهمزة جَعَلْتَ الهمزةَ بين الواو والهمزة، فقلت مُسْتَهْزِئون، فهذا الاختيار بعد التحقيق، ويجوز أَن يُبدل منها ياءٌ فَتُقْرَأَ مُسْتَهْزِيُون؛ فأَما مُسْتَهْزُونَ، فضعيف لا وَجْهَ له إِلا شاذا، على قول من أَبدل الهمزة ياءً، فقال في اسْتَهْزَأْتُ اسْتَهْزَيْتُ، فيجب على اسْتَهْزَيْتُ مُسْتَهْزُونَ. وقال: فيه أَوجه من الجَواب؛ قيل: معنى اسْتِهْزَاءِ اللّه بهم أَن أَظهر لهم من أَحْكامه في الدنيا خَلافَ ما لهم في الآخرةِ، كما أَظْهَرُوا للمسلمين في الدنيا خِلافَ ما أَسَرُّوا. ويجوز أَن يكون اسْتِهْزَاؤُه بهم أَخْذَه إِيَّاهم من حَيْثُ لا يَعْلَمُون، كما قال، عزّ من قائل: سَنَسْتَدْرِجُهم مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُون؛ ويجوز، وهو الوجه المختار عند أَهل اللغة، أَن يكون معنى يَسْتَهْزِئُ بهم يُجازِيهم على هُزُئِهم بالعَذاب، فسمي جَزاءُ الذَّنْب باسمه، كما قال تعالى: وجزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌ مِثلُها؛ فالثانية ليست بِسَيِّئة في الحقيقة إِنما سميت سيئة لازْدِواجِ الكلام، فهذه ثلاثة أَوجه. ورجلٌ هُزَأَةٌ، بالتحريك، يَهْزَأُ بالناس. وهُزْأَةٌ، بالتسكين: يُهْزَأُ به، وقيل يُهْزَأُ منه. قال يونس: إِذا قال الرجلُ هَزِئتُ منك، فقد أَخْطأَ، إِنما هو هَزِئتُ بك. وقال أَبو عمرو: يقال سَخِرْتُ منك، ولا يقال: سَخِرْتُ بك. وهَزَأَ الشيءَ يَهْزَؤُه هَزْءاً: كَسَره. قال يَصِفُ دِرْعاً: لهَا عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً،  * وتَهْزَأُ بالـمَعابِلِ والقِطاعِ عُكَنُ الدِّرْعِ: ما تَثَنَّى منها. والباءُ في قوله بالـمَعابِل زائدة، هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وهو عندي خطأٌ، إِنما تَهْزَأُ ههنا من الهُزْءِ الذي هو السُّخْرِيُّ، كأَنَّ هذه الدِّرْعَ لـمَّا رَدَّتِ النَّبْلَ خُنْساً جُعِلَتْ هازِئةً بها. وهَزَأَ الرجلُ: ماتَ، عن ابن الأَعرابي. وهَزَأَ الرجلُ إِبِلَه هَزْءاً، قَتَلَها بالبَرْدِ، والمعروف هَرَأَها، والظاهر أَن الزاي تصحيف. ابن الأَعرابي: أَهْزَأَه البَرْدُ وأَهْرَأَه إِذا قَتَلَه. ومثله: أَزْغَلَتْ وأَرْغَلَتْ فيما يتعاقب فيه الراءُ والزاي.
الأَصمعي وغيره: نَزَأْتُ الرّاحِلةَ وهَزَأْتها إِذا حَرَّكْتَها.

### Türkçe

**الهُزْءُ** ve **الهُزُؤُ**: alay etme.

Onunla ve ondan alay edildi.

Ve **هَزَأَ يَهْزَأُ**: ikisinde de **هُزْءاً** ve **هُزُؤاً** ve **مَهْزَأَةً** (olarak); ve **تَهَزَّأَ** ve **اسْتَهْزَأَ** onunla: alay etti. Yüce Allah’ın sözü: **إِنما نَحْنُ مُسْتَهْزِئون**، **اللّهُ يَسْتَهْزِئُ بهم**. Zecâc dedi: iyi kıraat tahkik üzere olandır; hemzeyi hafiflettiğin zaman hemzeyi vav ile hemze arasına koyarsın da **مُسْتَهْزِئون** dersin; bu, tahkikten sonra tercihtir. Ondan bir yâ’nın bedel kılınması da câizdir; böylece **مُسْتَهْزِيُون** okunur. Ama **مُسْتَهْزُونَ** ise zayıftır; şâz olarak, hemzeyi yâ’ya bedel kılanın sözü üzere olmaktan başka ona bir vech yoktur; o da **اسْتَهْزَأْتُ** hakkında **اسْتَهْزَيْتُ** dedi; o hâlde **اسْتَهْزَيْتُ** üzerine **مُسْتَهْزُونَ** gerekir. Ve dedi: onda cevaptan vecihler vardır; denildi ki: Allah’ın onlarla **اسْتِهْزَاءِ**’sının mânası, dünyada onlara, âhirette kendileri için olanın hilâfını, hükmünden izhar etmesidir; nitekim onlar da dünyada Müslümanlara, gizlediklerinin hilâfını izhar ettiler. Ve câizdir ki onlarla **اسْتِهْزَاؤُه**’nun, onları bilmedikleri yerden yakalaması olması; nitekim, söyleyenlerin azîzi olarak, dedi: **سَنَسْتَدْرِجُهم مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُون**. Ve câizdir—ki bu, dil ehli yanında seçilmiş vechtir—**يَسْتَهْزِئُ بهم**’in mânası, onları alayları sebebiyle azapla cezalandırmasıdır; böylece günahın cezası onun adıyla adlandırıldı; nitekim yüce Allah dedi: **وجزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌ مِثلُها**; ikincisi hakikatte bir kötülük değildir, ancak sözün ikileşmesi sebebiyle kötülük diye adlandırıldı. İşte bunlar üç vechtir.

Ve bir adam **هُزَأَةٌ**, hareke ile: insanlarla alay eder. Ve **هُزْأَةٌ**, sükûn ile: onunla alay edilir; ve denildi: ondan alay edilir. Yûnus dedi: adam “**هَزِئتُ منك**” dediği zaman hata etmiştir; ancak o “**هَزِئتُ بك**”dir. Ebû Amr dedi: “**سَخِرْتُ منك**” denir, “**سَخِرْتُ بك**” denmez.

Ve **هَزَأَ** şeyi **يَهْزَؤُه** **هَزْءاً**: onu kırdı. Bir zırhı vasfederek dedi:
لهَا عُكَنٌ تَرُدُّ النَّبْلَ خُنْساً،  * وتَهْزَأُ بالـمَعابِلِ والقِطاعِ
Zırhın **عُكَنُ**’ı: ondan katlanan şeydir. Onun “**بالـمَعابِل**” sözündeki **الباءُ** zâiddir; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: ve o, benim yanımda hatadır; ancak burada **تَهْزَأُ**, alay etme olan **الهُزْءِ**’dendir; sanki bu zırh okları geri çevirdiği vakit, onlarla alay eden kılındı.

Ve **هَزَأَ** adam: öldü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **هَزَأَ** adam develerini **هَزْءاً**: onları soğukla öldürdü; bilinen **هَرَأَها**’dır; zâhir olan, **الزاي**’ın tashîf olduğudur. İbnü’l-A‘râbî: soğuk onu **أَهْزَأَه** ve onu **أَهْرَأَه**; onu öldürdüğü zaman. Ve bunun benzeri:
**أَزْغَلَتْ** ve **أَرْغَلَتْ**, içinde **الراءُ** ile **الزاي**’ın birbirinin yerine geçtiği şeylerdendir.

Asma‘î ve başkası: biniti **نَزَأْتُ** ve onu **هَزَأْتها**; onu hareket ettirdiğin zaman.
