# هزأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هزأ

هزأ منه وهزأ به، كمنع وسمع يتعدى بمن تارة وبالباء أخرى، نقله الجوهري عن الأخفش، يهزأ هزءا بالضم وهزءا بضمتين وهزوءا بالضم والمد ومهزأة على مفعلة بضم العين أي سخر منه كتهزأ واستهزأ به، وقوله تعالى  إنما نحن مستهزئون الله يستهزئ بهم  قال الزجاج: القراءة الجيدة على التحقيق، فإذا خففت الهمزة جعلت الهمزة بين الواو والهمزة فقلت: مستهزئون، فهذا الاختيار بعد التحقيق، ويجوز أن يبدل منها ياء، فيقرأ مستهزيون، وأما مستهزون فضعيف لا وجه له إلا شاذا على وجه من أبدل الهمزة ياء فقال في استهزأت استهزيت، فيجب على استهزيت مستهزون. وللمفسرين في معنى الاستهزاء أقوال كثيرة. راجع تفسير الزجاج تظفر بالمراد. ورجل هزأة، بالضم فالسكون أي يهزأ منه، وقيل يهزأ به. ورجل هزأة كهمزة: يهزأ بالناس لكونه موضوعا للدلالة على الفاعل إلا ما شذ، قال يونس: إذا قال الرجل: هزئت منك فقد أخطأ، إنما هو هزئت بك، واستهزأت بك، وقال أبو عمرو: سخرت منك ولا يقال: سخرت بك. وقد هزأه، كمنعه يهزؤه هزءا: كسره، قال يصف درعا:
  لها عكن ترد النبل خنسا                      وتهزأ بالمعابل والقطاع
  الباء في قوله بالمعابل زائدة، هذا قول أهل اللغة، وقال ابن سيده: وهو عندي خطأ، إنما تهزأ هاهنا من الهزء الذي هو السخرية، كأن هذه الدرع لما ردت النبل خنسا جعلت هازئة بها. وعن ابن الأعرابي: هزأ إبله هزءا: قتلها بالبرد كهرأها، بالراء كأهزأها رباعيا. قال ابن سيده: لكن المعروف بالراء، وأرى الزاي تصحيفا، انتهى. وقال ابن الأعرابي: أهزأه البرد وأهرأه، إذا قتله، مثل أزغله وأرغله فيما يتعاقب فيه الراء والزاي. وعن الأصمعي وغيره: هزأ راحلته ونزأها: حركها لتسرع. وهزأ زيد: مات مكانه، أي فجأة، كما قيده الزمخشري في الكشاف، وإن اعترضه ابن الصائغ فلا يعتد به، قاله شيخنا نقلا عن العناية كهزئ مثل فرح، وهذه عن الصاغاني. وأهزأ الرجل إذا دخل في شدة البرد، نقله الصاغاني أيضا. وأهزأت به ناقته: أسرعت به، وذكر الناقة مثال، فلو قال: دابته، كان أولى. وفي الأساس: ومن المجاز: مفازة هازئة بالركب وهزأة بهم والسراب يهزأ بهم، وغداة هازئة: شديدة البرد، كأنها تهزأ بالناس حين يعتريهم الانقباض والرعدة.

### Türkçe

**هزأ** ondan **هزأ** etti ve onunla **هزأ** etti; **منع** ve **سمع** gibi; bazen **من** ile, başka bir defa **الباء** ile geçişli olur; bunu Cevherî, Ahfeş’ten nakletti. **يهزأ**: **هزءا** (ötre ile) ve **هزءا** (iki ötre ile) ve **هزوءا** (ötre ve med ile) ve **مهزأة** (muf‘ale vezninde, **العين**’in ötrelenmesiyle); yani ondan alay etti; **كتهزأ** ve onunla **استهزأ** gibi. Yüce Allah’ın sözü: “Biz ancak **مستهزئون**uz; Allah onlarla **يستهزئ** eder.” Zecâc dedi ki: iyi kıraat tahkik üzerinedir; hemzeyi hafiflettiğinde hemzeyi **الواو** ile hemze arasına yaparsın da “**مستهزئون**” dersin; bu, tahkikten sonra tercihtir. Ondan **ياء**’ya ibdal edilmesi de caizdir; böylece **مستهزيون** okunur. **مستهزون** ise zayıftır; ona bir vech yoktur; ancak şâz olarak, hemzeyi **ياء**’ya ibdal edenin “**استهزأت**”te “**استهزيت**” demesi ve “**استهزيت**” üzerine “**مستهزون**”un gerekmesi vechiyle. Müfessirlerin **الاستهزاء** manasında birçok sözleri vardır. Zecâc’ın tefsirine müracaat et; murada nail olursun.

Ve bir adam **هزأة** (ötre, sonra sükûn ile): yani ondan **يهزأ** eder; ve denildi ki: onunla **يهزأ** eder. Ve bir adam **هزأة** ( **همزة** gibi): insanlarla **يهزأ** eder; çünkü o, şâz olan müstesna, fâile delâlet için konulmuştur. Yûnus dedi ki: adam “**هزئت منك**” derse hata etmiştir; ancak “**هزئت بك**” ve “**استهزأت بك**”dir. Ebû Amr dedi ki: “**سخرت منك**”; “**سخرت بك**” denilmez.

Ve ona **هزأه** etti; **منعه** gibi: **يهزؤه** **هزءا**: onu kırdı. Bir zırhı vasfederken dedi ki:
  لها عكن ترد النبل خنسا                      وتهزأ بالمعابل والقطاع
Onun “**بالمعابل**” sözündeki **الباء** zâiddir; bu, ehl-i lugatın sözüdür. İbn Sîde dedi ki: bu, benim yanımda hatadır; burada **تهزأ** ancak alay olan **الهزء**dendir; sanki bu zırh okları **خنسا** olarak geri çevirdiğinde, onlarla alay eden kılınmıştır.

İbnü’l-A‘râbî’den: **هزأ** develerini **هزءا** etti: onları soğukla öldürdü; **هرأها** gibi; **الراء** ile; dörtlü olarak **أهزأها** gibi. İbn Sîde dedi ki: fakat bilinen **الراء** iledir; **الزاي**’yi tashîf görüyorum; bitti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: soğuk onu **أهزأه** etti ve onu **أهرأه** etti; onu öldürdüğünde; **أزغله** ve **أرغله** gibi; **الراء** ile **الزاي**’nin birbirinin yerine geçtiği şeylerde.

Asma‘î ve başkalarından: **هزأ** binitini ve **نزأها** etti: hızlansın diye onu hareket ettirdi.

Ve **هزأ** Zeyd: yerinde öldü; yani ansızın; Zemahşerî’nin Keşşâf’ta kaydettiği gibi; İbnü’s-Sâiğ ona itiraz etse de ona itibar edilmez; bunu şeyhimiz, el-‘İnâye’den naklen söyledi; **كهزئ** ( **فرح** gibi); bu, Sâgânî’dendir.

Ve adam **أهزأ** etti: şiddetli soğuğa girdiğinde; bunu da Sâgânî nakletti.

Ve devesi onunla **أهزأت**: onunla hızlandı; deve örnek olarak zikredildi; “biniti” deseydi daha evlâ olurdu.

Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **مفازة** kervanla alay eden, ve onlarla **هزأة** olan; ve serap onlarla **يهزأ** eder. Ve **غداة هازئة**: şiddetli soğuk; sanki insanlarla alay eder; onlara büzülme ve titreme arız olduğunda.
