# هزج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هزج

الهزج، محركة: من الأغاني وفيه تضرنم  . وق هزج كفرح: إذا تغنى. الهزج:  صوت مطرب. و  قيل: هو  صوت فيه بحح  ، محركة. وقيل: صوت دقيق مع ارتفاع.  وكل كلام متدارك متقارب  في خفة: هزج. والجمع أهزاج.  وبه سمي، وقيل: سمي هزجا تشبيها بهزج الصوت؛ قاله الخليل. وقيل: لطيبه. لأن الهزج من الأغاني. وقيل غير ذلك. والهزج:  جنس  وفي بعض نسخ الصحاح: نوع  من العروض  ، وفي بعض لنسخ: وبه سمي جنس العروض، وهو مفاعيلن مفاعيلن على هذا البناء كله أربعة أجزاء، سمي بذلك لتقارب أجزائه، وهو مسدس الأصل حملا على صاحبيه في الدائرة، وهما الرجز والرمل، إذ تركيب كل واحد منهما من وتد مجموع وسببين خفيفين.  وقد أهزج الشاعر  : أتى بالهزج.  وهزج المغني كفرح  ، في غنائه والقارئ في قراءته: طربا في تدارك الصوت وتقاربه. وله هزج مطرب.  وتهزج  صوته  وهزج  تهزيجا: بمعنى واحد، أي داركه وقاربه. وقال أبو إسحاق: التهزج: تردد التحسين في الصوت. وقيل: هو صوت مطول غير رفيع.  ومضى هزيج من الليل  و  هزيع  بمعنى واحد. من المجاز:  تهزجت القوس  إذا  صوتت عند الإنباض  ، أي أرنت عند إنباض الرامي عنها. قال الكميت:
  لم يعب ربها ولا الناس منها                      غير إنذارها عليه الحميرا
  بأهازيج من أغانيهـا الـج                      ش وإتباعها النحيب الزفيرا ومما يستدرك عليه: الهزج: الخفة وصرعة وقع القوائم ووضعها. صبي هزج، وفرس هزج. قال النابغة الجعدي:
  غدا هزجا طربا قلبه                      لغبن وأصبح لم يلغب والهزج: الفرح. ورعد متهزج: مصوت. وقد هزج الصوت. ومن المجاز: هزج الرعد: صوته. وعود هزج. وللعود والقوس أهازيج. وسحاب هزج بالرعد. وقال الجوهري: الهزج: صوت الرعد والذبان. وأنشد:
  أجش مجلجل هزج ملـث                      تكركره الجنائب في السداد وفي اللسان: هو هزج الصوت هزامجه: أي مداركه. وليس الهزج من الترنم في شيء. ولذا استعمله ابن الأعرابي في معنى العواء. وأنشد بيت عنترة العبسي:
  وكأنما تنأى بجانب دفـهـا ال                      وحشي من هزج العشي مؤوم
  هر جنيب كلما عطفـت لـه                      غضبى اتقاها باليدين وبالفـم قال: هزج  العشي  كثير العواء بالليل. ووضع العشي موضع الليل لقربه منه. وأبدل  هرا  من  هزج  ورواه الشيباني  ينأى  ، وهر عنده رفع، فاعل لينأى. وقال غيره: يعني ذبابا لطيرانه ترنم، فالناقة تحذر لسعه إياها. وفي الحديث:  أدبر الشيطان وله هزج  . وفي رواية:  وزج  ، الهزج: الرنة. والوزج دونه.

### Türkçe

**الهزج**، harekeli: şarkılardandır; onda terennüm vardır. Ve denildi ki: **هزج** ( **فرح** gibi): eğer şarkı söylerse. **الهزج**: hoş (mutrib) bir sestir. Ve denildi: o, içinde kısıklık bulunan sestir, harekeli. Ve denildi: yükselme ile birlikte ince bir sestir. Ve her hafiflikte birbirini yakalayan, birbirine yakın olan her söz: **هزج**’dir. Çoğulu **أهزاج**’dır. Ve onunla adlandırıldı; ve denildi: **هزج** diye adlandırıldı, sesin **هزج**’ine benzetme olarak; bunu Halîl söyledi. Ve denildi: hoşluğundan dolayı. Çünkü **الهزج** şarkılardandır. Ve denildi: bunun dışında. Ve **الهزج**: bir cinstir; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: aruzdan bir türdür; ve bazı nüshalarda: ve onunla aruz cinsi adlandırıldı; o, bu bina üzere bütünüyle dört cüz olan **مفاعيلن مفاعيلن**’dir; cüzlerinin birbirine yakınlığından dolayı bununla adlandırıldı; ve dairedeki iki arkadaşına hamlen aslı altılıdır; onlar da **الرجز** ve **الرمل**’dir; zira her birinin terkibi, bir birleşik veted ve iki hafif sebeptendir. Ve şair **أهزج** etti: **الهزج**’i getirdi. Ve şarkıcı **هزج** etti ( **فرح** gibi), şarkısında; ve okuyucu kıraatinde: sesin birbirini yakalamasında ve birbirine yakınlığında coşarak. Onun hoş (mutrib) bir **هزج**’i vardır. Ve sesi **تهزج** etti; ve **هزج** etti **تهزيجا**: tek bir mânâdadır; yani onu birbirine yakaladı ve birbirine yaklaştırdı. Ebû İshâk dedi: **التهزج**: seste güzelleştirmenin tekrarıdır. Ve denildi: o, ince olmayan uzatılmış bir sestir. Ve geceden bir **هزيج** geçti; ve **هزيع**: tek bir mânâdadır. Mecazdandır: yay **تهزجت** etti; eğer atışta ses çıkarırsa; yani okçunun ondan atışında inledi. Kumeyt dedi:
  Onun sahibi de insanlar da ondan ayıplamadı                      ancak onun ona karşı himyarları uyarması dışında
  Şarkılarından ordunun şarkılarından **أهازيج** ile                      ve inleme feryadını peşine takmasıyla

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الهزج**: hafiflik ve ayakların düşüşünün ve koyuşunun sürati. **صبي هزج**; ve **فرس هزج**. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
  Sabah oldu **هزجا** coşkun, kalbi                      bir aldanıştan; ve sabahladı, aldanmadı

Ve **الهزج**: sevinçtir. Ve **رعد متهزج**: ses çıkaran. Ve ses **هزج** etti. Mecazdandır: gök gürültüsü **هزج** etti: onun sesi. Ve **عود هزج**. Ve **العود** ve yay için **أهازيج** vardır. Ve gök gürültüsüyle **سحاب هزج**. Cevherî dedi: **الهزج**: gök gürültüsünün ve sineklerin sesidir. Ve şu beyti okudu:
  Boğuk, çınlayan, **هزج**; kalın                      binekler onu sağlamlıkta yuvarlar

Ve **اللسان**’da: o, sesin **هزج**’idir; onun **هزامجه**’i: yani onu birbirine yakalayanlarıdır. Ve **الهزج** terennümden hiçbir şeyde değildir. Bu yüzden İbnü’l-A‘râbî onu uluma mânâsında kullandı. Ve Antara el-Absî’nin bir beytini okudu:
  Sanki sürünün yanından uzaklaşır                      akşamın **هزج**’inden vahşi, inleyen
  Her seferinde ona döndüğünde                      öfkeli; iki elle ve ağızla ondan sakındı

Dedi: **هزج العشي**: geceleyin çok ulumadır. Ve **العشي**’yi, ona yakınlığından dolayı gecenin yerine koydu. Ve **هرا**’yı **هزج**’den bedel kıldı. Ve Şeybânî onu **ينأى** diye rivayet etti; ve **هر** onun yanında merfûdur; **لينأى**’ya fâildir. Başkası dedi: sinek demektir; uçuşundan dolayı terennüm eder; böylece deve onun kendisini sokmasından sakınır. Hadiste: “Şeytan geri döndü; onun bir **هزج**’i vardı.” Ve bir rivayette: “**وزج**.” **الهزج**: çınlamadır. **الوزج** ondan aşağıdır.
