# هزر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B2%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هزر

هزره بالعصا يهزره هزرا وكذلك هطره وهبجه، إذا ضربه بها على جنبه، وفي بعض الأصول: على جنبيه، وظهره، فهو مهزور وهزير، قاله أبو زيد، وقيل: إذا ضربه بها ضربا شديدا، وقيل: الهزر والبزر: شدة الضرب بالخشب وغيره. وفي الصحاح: هزره بالعصا هزرات، أي ضربه. هزره يهزره هزرا: غمزه غمزا شديدا. وهزر هزرا: طرد ونفى، فهو مهزور وهزير. وهزر به الأرض: صرعه، نقله الصاغاني. هزر له: أكثر من العطاء، نقله الصاغاني. هزر: إذا ضحك. وهزر: إذا أسرع في الحاجة. ومصدر الكل الهزر، بالفتح، نقله الصاغاني. هزر هزرا: أغلى في البيع وتقحم فيه، وقد هزر له في بيعه: أغلى له. والهازر: المشتري المقحم في البيع. ورجل مهزر، كمنبر، وذو هزرات، محركة، وذو كسرات: يغبن في كل شيء، قال:
  إلا تدع هزرات لست تاركها                      تخلع ثيابك لا ضأن ولا إبل والهزر، بالكسر: المغبون الأحمق يطمع به، الهزر أيضا: الأحمق الشديد. نقله الصاغاني. والهزرة، ويحرك: الأرض الرقيقة. الهزر: كصرد: قبيلة باليمن بيتوا فقتلوا، أو: ع، قال أبو ذؤيب:
  لقال الأباعد والشامـتـو                      ن كانوا كليلة أهل الهزر

  يعني تلك القبيلة أو ذلك الموضع، وقال بعضهم: هو موضع هلك به ثمود فيقال: كما باد أهل الهزر. وقال الأصمعي: هي وقعة كانت لهم منكرة، أو: د، لهذيل بيت أهله ليلا فقتلوا، وبه فسر بعض قول أبي ذؤيب السابق. ويقال: الهزر: حي من اليمن قتلوا فلم يبق منهم أحد، أو: ع، فيه قبور قوم من أهل الجاهلية. ومهزور: واد بالحجاز، وقال ابن الأثير: وادي بني قريظة، وبه فسر الحديث:  أنه صلى الله عليه وسلم قضى في سيل مهزور أن يحبس حتى يبلغ الماء كعبين  . قلت: وهو قول أبي عبيد. وهو واد يذكر مع مذينب يسيلان بماء المطر خاصة، وهو من أودية المدينة، قال أحمد بن جابر: ومن مهزور إلى مذينب شعبة تصب فيها. هيزر، كحيدر: اسم. والهزو، كعملس: الضعيف، زعموا. والهزيرة، تصغير الهزرة، بالفتح، وهو، وفي التكملة: وهي الكسل التام، قاله ابن الأعرابي. وإنه لذو هزرات: يغبن في كل شيء، وهذا قد تقدم، وفيه هزرات، أي كسل، وهذا عن الفراء، قال: ومثله كسرات ودغوات ودغيات. والهزار، كسحاب: طائر حسن الصوت، فارسيته هزار دستان. وهو كلام غير محرر، فإن لفظ هزار بعينه فارسية، ومعناه الألف، وداستان بمعنى القصة: فكأن هذا الطائر في حسن ترنمه وطيب نغمه يتكلم بألف قصة، من باب المبالغة والإطراء، ثم اقتصروا على لفظة هزار اكتفاء واستعمله العرب وأدخلوا عليه الألف واللام. وهزار: كورة بفارس من كور إصطخر، ينسب إليها يزدجرد الهزاري، آخر من عمل كبس السنين في أيام الفرس في أيام يزدجرد بن سابور. ومما يستدرك عليه: هزار در، قصر عظيم بالبصرة. كان له ألف باب.

### Türkçe

**هزره** değnekle **يهزره** **هزرا**; aynı şekilde **هطره** ve **هبجه**; onu onunla böğrü üzerine vurduğu zaman; bazı asıllarda: iki böğrü üzerine ve sırtına; o hâlde o **مهزور** ve **هزير**’dir. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve denildi: onu onunla şiddetli bir vuruşla vurduğu zaman. Ve denildi: **الهزر** ve **البزر**: tahta ile ve başkasıyla vurmanın şiddetidir. Ve **الصحاح**’ta: **هزره بالعصا هزرات**; yani onu vurdu. **هزره يهزره هزرا**: onu şiddetli bir dürtüşle dürttü. Ve **هزر هزرا**: kovdu ve sürdü; o hâlde o **مهزور** ve **هزير**’dir. **هزر به الأرض**: onu yere serdi; bunu es-Sâğânî nakletti. **هزر له**: bağışı çoğalttı; bunu es-Sâğânî nakletti. **هزر**: güldüğü zaman. Ve **هزر**: işte acele ettiği zaman. Hepsinin masdarı **الهزر**’dir, fetha ile; bunu es-Sâğânî nakletti. **هزر هزرا**: satışta pahalılaştırdı ve ona daldı; ve onun satışında ona **هزر** etti: ona pahalılaştırdı. Ve **الهازر**: satışta dalan alıcıdır. Ve **رجل مهزر**; **كمنبر** (vezninde), ve **ذو هزرات**; harekeli, ve **ذو كسرات**: her şeyde aldanır. Dedi ki:
  **إلا تدع هزرات لست تاركها                      تخلع ثيابك لا ضأن ولا إبل**

Ve **الهزر**; kesra ile: kendisine tamah edilen, aldanmış ahmaktır. **الهزر** ayrıca: şiddetli ahmaktır. Bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **الهزرة**; ve harekelenir: ince topraktır. **الهزر**: **كصرد**: Yemen’de bir kabiledir; gece baskınına uğratıldılar da öldürüldüler; yahut: bir yer. Ebû Züeyb dedi ki:
  **لقال الأباعد والشامـتـو                      ن كانوا كليلة أهل الهزر**

Yani o kabileyi yahut o yeri. Ve bazısı dedi: Semûd’un onda helâk olduğu bir yerdir; bu yüzden “**كما باد أهل الهزر**” denir. Ve el-Asma‘î dedi: onlar için inkâr edilen bir vak‘adır; yahut: Hüzeyl’e ait bir yer; ahalisi geceleyin basıldı da öldürüldüler; ve bununla Ebû Züeyb’in önceki sözünün bir kısmı tefsir edildi. Ve denilir: **الهزر**: Yemen’den bir haydır; öldürüldüler de onlardan hiç kimse kalmadı; yahut: bir yer; onda câhiliye ehlinden bir kavmin kabirleri vardır. Ve **مهزور**: Hicaz’da bir vadidir. İbnü’l-Esîr dedi: Benî Kurayza vadisi; ve bununla hadis tefsir edildi: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, **سيل مهزور** hakkında hükmetti: su iki topuğa ulaşıncaya kadar tutulacaktır.” Dedim: Bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür. O, yağmur suyuyla özellikle akan, **مذينب** ile birlikte zikredilen bir vadidir; Medine vadilerindendir. Ahmed b. Câbir dedi: Ve **مهزور**’dan **مذينب**’e, içine dökülen bir şube vardır. **هيزر**; **كحيدر**: bir isimdir. Ve **الهزو**; **كعملس**: zayıftır; iddia ettiler. Ve **الهزيرة**: fetha ile **الهزرة**’nin küçültmesidir; ve o—ve **التكملة**’de: ve o, tam tembelliktir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve muhakkak o **ذو هزرات**’tır: her şeyde aldanır; bu geçmişti. Ve onda **هزرات** vardır; yani tembellik; bu, el-Ferrâ’dan (nakildir). Dedi ki: ve benzeri **كسرات** ve **دغوات** ve **دغيات**. Ve **الهزار**; **كسحاب**: sesi güzel bir kuştur; Farsçası **هزار دستان**’dır. Ve bu, muharrar olmayan bir sözdür; çünkü **هزار** lafzı aynen Farsçadır ve mânası bindir; ve **داستان** kıssa mânasınadır: sanki bu kuş, terennümünün güzelliğinde ve nağmesinin hoşluğunda bin kıssa ile konuşur; mübalağa ve övgü babındandır; sonra iktifa ederek **هزار** lafzıyla yetindiler; ve Araplar onu kullandı ve ona elif ve lâmı dâhil ettiler. Ve **هزار**: Fars’ta, İstahr’ın kûrelerinden bir kûredir; ona nisbetle **يزدجرد الهزاري** (denilir); Fars günlerinde, Yezdicerd b. Sâbûr günlerinde, yılların kabzı işini yapanın sonuncusudur. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **هزار در**: Basra’da büyük bir kasırdır; onun bin kapısı vardı.
