# هصر (ه-ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ص - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والصاد والراء معهما
هص ر، ص ه ر، ر ه ص مستعملات
هصر:
الهَصْرُ: أن تأخُذَ برأس الشّيء ثم تَكْسِرُه إليه من غيرِ بَيْنونةٍ، قال:
فلمّا تنازعْنا الحديثَ وأَسْمَـحَـتْ		هصرتُ بغُصْنٍ ذي شَماريخَ ميّالِ
وأسدٌ هيصير هصور هصّار.
والمُهاصِريّ: ضربٌ من بُرودِ اليَمَن.
صهر:
الصِّهْرُ: حُرْمة الخُتُونة. وخَتَن القومِ: صِهْرُهم، والمُتَزَوَّج فيهم: أصهار، ولا يُقالُ لأَهْلِ بيت الخَتَن إلاّ أَخْتانٌ، ولأهل بيت المرأة إلاّ أَصْهارٌ. ومن العَرَب من يَجْعَلُهم كلَّهم أصهاراً، وصُهَراء، والفِعْلُ: المصاهرة.
قال أبو الدُّقَيْش: أَصْهَرَ بهم الخَتَن، أي: صار فيهم صِهْرا.
والصَّهْرُ: الإذابةُ، والصُّهارَةُ: ما ذاب منهُ، وكذلك: الإصْهار في إذابِتِه، وأَكْل صُهارِتِه، قال العجاج:
شكَّ السَّفافيدِ الشِّواء المُصْطَهِرْ
والصَّهيرُ: المشويّ.
ويُقالُ للحرباء إذا تلأْلأَ ظَهْرُه من شِدّة الحرّ: صَهَره الحرُّ، واصطهر الحِرباءُ. وقوله عزّ وجلّ. "يُصْهَرُ به ما في بُطونِهم" أي: يُذاب.
والصَّيْهُور: ما يُوضَعُ عليه مَتاعُ البيتِ، من صُفْرٍ أو شَبَهٍ أو نحوه.
رهص:
الرَّهْص: أن يُصيبَ حَجَرٌ حافراً أو مَنْسِماً فَيْدَوى باطنه. يُقال: رَهَصه الحجرُ، ودابّة رَهيصٌ، ومَرهوصٌ.
والمَرْهصُ: مَوْضِعُ الرَّهْصة، ويُجْمَعُ مَراهِص، قال:
على جمالٍ تَهِصُ المَراهِصا
والرَّهْصُ: شدّةُ العَصِر.
وللفَرَس عِرقانِ في خيَشْومِهِ، وهما النّاهقان، إذا رُهصا مرض لهما الفَرَس.
والرَّهْصُ: أسفلُ عِرْقٍ في الحائط، ويُرْهَصُ الحائط بما يُقيمُه إذا مال.
والرّواهِصُ: بواطن الأخفاف التي ترهص فيها المرهوصة. الواحدة راهصة.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الصاد** و**الراء** معهما
**هص ر**، **ص ه ر**، **ر ه ص** مستعملات

**هصر**:
**الهَصْرُ**: Bir şeyin başından tutup sonra ayrılma olmaksızın onu kendine doğru kırmandır; dedi ki:
فلمّا تنازعْنا الحديثَ وأَسْمَـحَـتْ		هصرتُ بغُصْنٍ ذي شَماريخَ ميّالِ
Ve bir aslan: **هيصير** **هصور** **هصّار**.
Ve **المُهاصِريّ**: Yemen bürdelerinden bir türdür.

**صهر**:
**الصِّهْرُ**: Dünürlük hürmeti. Ve kavmin **خَتَن**’i: onların **صِهْر**’idir; ve onların içinde evlenen: **أصهار**; ve **الخَتَن**’in ev halkına ancak **أَخْتانٌ** denir; kadının ev halkına ise ancak **أَصْهارٌ**. Araplardan kimi onların hepsini **أصهاراً** ve **صُهَراء** kılar; fiil: **المصاهرة**’dir.
Ebû’d-Duqayş dedi: **أَصْهَرَ** بهم **الخَتَن**, yani: onların içinde **صِهْرا** oldu.

Ve **الصَّهْرُ**: eritmedir; **الصُّهارَةُ**: ondan eriyen şeydir; bunun gibi: onu eritmede **الإصْهار** ve onun **صُهارِتِه**’sini yemek; el-‘Accâc dedi ki:
شكَّ السَّفافيدِ الشِّواء المُصْطَهِرْ
Ve **الصَّهيرُ**: kızartılmıştır.
Ve kertenkeleye, sırtı şiddetli sıcaktan parıldadığında: **صَهَره الحرُّ** denir; ve kertenkele **اصطهر**. Ve O’nun عزّ وجلّ sözü: "يُصْهَرُ به ما في بُطونِهم" yani: eritilir.
Ve **الصَّيْهُور**: ev eşyasının üzerine konulduğu şeydir; **صُفْرٍ**dan veya **شَبَهٍ**den yahut benzerinden.

**رهص**:
**الرَّهْص**: Bir taşın bir toynağa yahut bir nalsa isabet edip içinin yaralanmasıdır. Denir ki: taş onu **رَهَص** etti; ve **رَهيصٌ** bir binek hayvanı; ve **مَرهوصٌ**.
Ve **المَرْهصُ**: **الرَّهْصة**’nın yeridir; **مَراهِص** diye çoğul yapılır; dedi ki:
على جمالٍ تَهِصُ المَراهِصا
Ve **الرَّهْصُ**: sıkmanın şiddetidir.
Ve atın burun deliğinde iki damar vardır; ikisi **النّاهقان**’dır; eğer **رُهصا** olurlarsa, at onlardan dolayı hastalanır.
Ve **الرَّهْصُ**: duvardaki bir damarın alt tarafıdır; duvar eğildiğinde onu doğrultacak şeyle duvar **يُرْهَصُ** edilir.
Ve **الرّواهِصُ**: **المرهوصة**’nın içinde **ترهص** olduğu nalların içleridir. Tekili **راهصة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الهَصْرُ: الكسرُ. وقد هَصَرَهُ واهْتَصَرَهُ، بمعنًى. وهَصَرْتُ الغُصنَ وبالغصنِ، إذا أخذت برأسه فأمَلْته إليك. قال امرؤ القيس:
فلمَّا تَنازَعنا الحديثَ وأسمـحَـتْهَصَرْتُ بغصنٍ ذي شَماريخَ ميَّالِ
والهَيْصَرُ: الأسدُ؛ وهو الهَصورُ، والهَصَّارُ، والهُصَرُ.

##### Türkçe

**الهَصْرُ**: kırmadır. Ve onu **هَصَرَهُ** ve **اهْتَصَرَهُ** yaptı; anlamca (aynıdır). Ve ben dalı **هَصَرْتُ**; ve (şu şekilde) **بالغصنِ** (yaptım): eğer onun ucundan tutup onu kendine doğru eğersen. İmru’ul-Kays dedi ki:
فلمَّا تَنازَعنا الحديثَ وأسمـحَـتْهَصَرْتُ بغصنٍ ذي شَماريخَ ميَّالِ
Ve **الهَيْصَرُ**: aslandır; ve o, **الهَصورُ**dur, ve **الهَصَّارُ**, ve **الهُصَرُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ص ر
هصر ، هرص ، رهص ، صهر : مستعملة .
هصر : قال الليث الهَصْرُ : أَنْ تأخُذَ برأس شيء ثم تكسره إليك من غير بينونة ، وأنشد قوله :
هَصَرْتُ بغصنٍ ذِي شماريخَ مَيّالِ
أبو عبيد : هَصَرت الشيء وَوَقَصته : إذا كسرته ، واهَتَصرْتُ النخلة : إذا ذلَّلْتَ عُذوقَهَا وسوّيتها ، وقال لبيد يصفُ النَّخل
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به
مِن الكوافِر مَهضومٌ ومُهْتَصَرُ
ويُروَى : مَكمُوم : أي مُغطَّى .
وقال الليث : أسدٌ هَصُور وهَصَّار . قال : والمُهاصِرِيّ : ضَرْب من بُرُود اليَمَن .
هرص : أهمله الليث . ورَوَى أبو العباس عن سلمة عن الفرّاء : هَرَّصَ الرّجل : إذا اشتَعَل بدنُه حَصَفاً ، قال : وهو الحَصَف
والهَرَص والدُّود والدُّوَاد ، وبه كُنِيَ الرجلُ : أبا دُواد .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهِرِنْصانَة : دُودةٌ ، وهي السُّرْفة .
صهر : قال الليث : الصِّهْر : حُرمة الخُتونة . قال : وخَتَنُ الرَّجُلِ : صِهْرُه ، والمتزوَّج فيهم : أصْهارُ الخَتَن ولا يقال لأهل بيت الخَتَن إلاَّ أَخْتان ، وأهلُ بيتِ المرأة أصْهار .
قال : ومن العرب من يجعلُهم كلَّهم أصهاراً وصهراً ، والفعل : المُصَاهرةُ .
وقال أبو الدُّقَيْش : أصْهَر بهم الخَتَن ، أي صار فيهم صِهْراً .
وروى أبو العباس عن أبي نصر عن الأصمعيِّ ، قال : الأَحْماءُ من قِبَلِ الزَّوْج ، والأخْتَانُ من قبل المرأة ، والصِّهْر يجمعهما ، قال : لا يقال غيرُه ، ونحو ذلك قال ابن الأعرابي .
أبو عبيد ، يقال : فلان مُصهِر بنا وهو من القرابة ، قال زهير :
قَوْدُ الجِيادِ وإصْهارُ الملوكِ وصَبْ
رٌ في مواطنَ لو كانوا بها سَئِمُوا
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَهُوَ الَّذِى خَلَقَ مِنَ الْمَآءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً ) ( الفُرقان : 54 ) ، قال الفراء : أما النسب فهو النسب الذي لا يَحِلُّ نكاحه ، وأما الصِّهْر فهو النَّسبُ الذي يحلُّ نكاحُه كبنات العم والخال وأشباههِنَّ من القرابة التي يَحِلُّ تزويجها .
وقال الزجاج : الأصهار من النسب لا يجوز لهم التزويج ، والنسب الذي ليس بصهر ، من قوله : ( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ ) ( النِّساء : 23 ) إلى قوله : ( وَأَن تَجْمَعُواْ بَيْنَ الاُخْتَيْنِ ) ( النِّساء : 23 ) . قلت : وقد روينا عن ابن عباس في تفسير النسب والصِّهر خلافَ ما قال الفراء جملة ، وخلافَ بعض ما قاله الزجاج ، فحدثنا محمد بن إسحاقَ قال : حدثنا الزعفرانيّ قال : حدثنا يزيدُ بن هارون ، قال : أخبرنا الثَوْرِيُّ عن حبيب بن أبي ثابت عن سعيدِ بن جبيرٍ ، عن ابن عباس قال : حرم الله من النَّسب سبعاً ومن الصِّهر سبعاً : حرِّمتْ عليكم أمهاتُكم وبناتُكم وأخواتُكم وعماتُكم وخالاتُكم وبنات الأخ وبناتُ الأخت من النسب ، ومن الصِّهر : ( وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرَّضاعة ، وأمهاتُ نسائكم ، ورَبائِبُكم اللاتي في حجورِكم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن ، وحلائل أبنائكم ولا تنكحوا ما نكَح آباؤكم من النساء ، وأن تجمعوا بين الأختين .
قلت : وقال الشافعي في النسب والصهر نحواً مما روينا عن ابن عباس ، قال الشافعي : حرم الله سبعاً نسباً وسبعاً سبباً ، فجعل السبب القرابة الحادثة بسبب المصاهرة والرَّضاع ، وهذا هو الصحيح الذي لا ارتياب فيه .
وقال الليث : الصَّهْرُ إذابة الشحم ، والصُّهارة ما ذاب منه ، وكذلك الإصهار في إذابته أو أكْلِ صُهارتِه ، وقال العجاج :
شَكَّ السفافيدِ الشِّوَاء المُصْطَهَرْ
والصَّهِير : المشويُّ ، ويقال للحِرباء إذا تلألأ ظهره من شدة الحر قد صَهَرَهُ الحرُّ ، واضطهر الحرباء . وقال الله : ( يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ ) ( الحَجّ : 20 ) أي يذاب .
وقال المفسرون في قوله ) يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ ( أي يغلي به ما في بطونهم حتى يخرج من أدبارهم .
الحرّاني عن ابن السِّكِّيت : صَهرتْهُ الشمس وصَهَرَتْهُ : إذا اشتد وقعها عليه .
وقال ابن اليزيديّ ، عن أبي زيد في قوله : ( يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ ( ، قال : هو الإحراقُ ، صَهَرْتُه بالنار : أَنضجتُه أصْهَرُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال لما أُذيب من الشحم : الصُّهَارة والجميل ، وما أُذيب من الألية فهو حَمٌّ ، إذا لم يبق فيه وَدَكٌ .
وقال أبو زيد : صَهَر خبزَه إذا أَدَمَه بالصُّهارة ، فهو خبز مصهور وصَهِير .
وفي الحديث : أن الأسود كان يَصْهَرُ رجليه بالشحم وهو مُحْرِم ، أراد أنه كان يَدْهُنُهما .
وقال أبو عبيد : يقال صَهَرْتُ فلاناً بيمين كاذبة أي استحلفته بيمين كاذبة توجب له النار .
وقال النضر : الصِّهْري : الصِّهريج ، وذلك أنهم يأتون أسفلَ الشُّعْبة من الوادي الذي له ( مَأْزِمَانِ ) فيبنُون بينهما بالطين والحجارة فيترادُّ الماءُ ، فيشربون به زماناً ، قال : ويقال : تَصَهْرَجوا صِهْرِياً .
وقال غيره : صَهَر فلانٌ رأسَه صَهْراً ، إذا دَهَنه بالصُّهارة ، وهو ما أُذيب من الشحم ، وقال الليث : الصَّيْهُور ما يُوضَع عليه متاعٌ البيت من صُفْر أو شَبَهٍ أو نحوِه .
رهص : قال الليث : الرَّهْص أن يصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِما فَيدْوَى باطنه ، يقال : رَهَصه الحجرُ ، ودابةٌ رَهِيصٌ ومَرْهُوص ، والمَرْهَصُ : موضع الرَّهصة وأنشد :
على جِمَالٍ تَهِصُ المراهصا
قال : والرَّهْص شدةُ العَصَر ، وقال شمر : في قول النمر بن تولب يصف جملاً :
شديدُ وهْصٍ قليل الرَّهْص معتدلٌ
بصفحتيه من الأنساع أَنْدَابُ
وقال : والوَهْصُ : الوطْءُ ، والرَّهْصُ : الغَمْز والعِثار . وقال أبو الدُّقيْش : للفرس عِرْقان في خيشومه ، وهما الناهقان ، وإذا رُهِصَهُما مَرِض لهما ، قال : والرهَّص أسفل عرق في الحائط ، ويُرْهَص الحائط بما يقيمه ، إذا مال . أبو عبيد عن أبي زيد رُهِصَت الدابة والله أرهصها ، ووُقِرَتْ والله أَوْقَرَها من الرَّهصة والوَقْرة . قال ثعلب : رُهِصَتْ الدابةُ أفصَح من رَهِصَتْ . أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : الرَّواهص الحجارة المتراصِفة الثابتة ، قال ، وقال أبو عمرو : المَرَاهِص الدَّرَج واحدتها مَرهَصة : وقال الأعشى :
وَفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصاً
وقال الأعشى أيضاً في الرَّواهص :
فعَضَّ جَديدَ الأرض إن كنت ساخطاً
بفيكَ وأحجار الكُلاَبِ الرَّوَاهِصَا
وقد أرهص الله فلاناً للخير أي جعله معدناً للخير ومأتًى ، ابن شميل : يقال
رهصَه بدَيْنِه رَهْصاً ولم يُعتِّمْه أي أخذه أخذاً شديداً على عسْره ويُسره ، فذلك الرَّهْصُ ، وقال آخر : ما زلتُ أُرَاهِصُ غَريمي مذ اليوم ، أي أرْصُدُه ، وقال : رَهَصني فلان في أمر فلان أي لاَمَني ، قال ، وقال آخر : رهصني في الأمر أي استعجلني فيه .

##### Türkçe

ه ص ر
**هصر** ، **هرص** ، **رهص** ، **صهر** : kullanımdadır.

**هصر** : **الليث** dedi: **الهَصْرُ**: bir şeyin başından tutup sonra onu, ayrılma olmaksızın, kendine doğru kırmandır; ve şu sözünü şahit getirdi:
هَصَرْتُ بغصنٍ ذِي شماريخَ مَيّالِ

**أبو عبيد**: **هَصَرت** şeyi ve **وَوَقَصته**: onu kırdığın zaman; ve **اهَتَصرْتُ النخلة**: onun salkımlarını yumuşatıp düzlediğin zaman. **لبيد** hurmayı vasfederek dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به
مِن الكوافِر مَهضومٌ ومُهْتَصَرُ

Ve şöyle rivayet olunur: **مَكمُوم**: yani örtülü.

**الليث** dedi: **أسدٌ هَصُور** ve **هَصَّار**. Dedi: ve **المُهاصِرِيّ**: Yemen bürdelerinden bir türdür.

**هرص** : **الليث** onu ihmâl etti. Ve **أبو العباس** **سلمة**’den, **الفرّاء**’dan rivayet etti: **هَرَّصَ الرّجل**: bedeni **حَصَفاً** olarak tutuştuğu zaman. Dedi: ve o, **الحَصَف**
ve **الهَرَص** ve **الدُّود** ve **الدُّوَاد**’dır; ve bununla adam künyelendi: **أبا دُواد**.

**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den dedi: **الهِرِنْصانَة**: bir kurtçuktur; ve o, **السُّرْفة**’dir.

**صهر** : **الليث** dedi: **الصِّهْر**: dünürlük hürmetidir. Dedi: ve adamın **خَتَنُ**’i: onun **صِهْرُ**’udur; ve onların içinde evlenen: **أصْهارُ الخَتَن**’dir. Ve **الخَتَن**’in ev halkına ancak **أَخْتان** denir; kadının ev halkı ise **أصْهار**’dır.

Dedi: Araplardan kimi onları hepsini **أصهاراً** ve **صهراً** yapar; fiil: **المُصَاهرةُ**’dır.

**أبو الدُّقَيْش** dedi: **أصْهَر** onlarla **الخَتَن**; yani onların içinde **صِهْراً** oldu.

**أبو العباس** **أبي نصر**’dan, **الأصمعيِّ**’den rivayet etti, dedi: **الأَحْماءُ** kocanın tarafından; **الأخْتَانُ** kadının tarafından; **الصِّهْر** ikisini bir araya toplar. Dedi: ondan başkası söylenmez. Buna benzerini **ابن الأعرابي** dedi.

**أبو عبيد**: denir ki: falan bize **مُصهِر**’dir ve o, akrabalıktandır. **زهير** dedi:
قَوْدُ الجِيادِ وإصْهارُ الملوكِ وصَبْ
رٌ في مواطنَ لو كانوا بها سَئِمُوا

Ve **الفراء** Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: ( **وَهُوَ الَّذِى خَلَقَ مِنَ الْمَآءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً** ) ( **الفُرقان : 54** )؛ **الفراء** dedi: nesep ise, nikâhı helâl olmayan neseptir; **الصِّهْر** ise, nikâhı helâl olan nesepdir; amca ve dayı kızları ve onların benzerleri gibi, evlendirilmesi helâl olan akrabalıktan.

**الزجاج** dedi: **الأصهار** nesebdendir; onlara evlenmek câiz olmaz; ve **صهر** olmayan nesep, şu sözündendir: ( **حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ** ) ( **النِّساء : 23** )’ten şu sözüne kadar: ( **وَأَن تَجْمَعُواْ بَيْنَ الاُخْتَيْنِ** ) ( **النِّساء : 23** ). Dedim: ve biz **ابن عباس**’tan nesep ve **الصِّهر**’in tefsirinde, **الفراء**’nın dediğinin tümüne aykırı ve **الزجاج**’ın dediğinin bir kısmına aykırı rivayet ettik. Bize **محمد بن إسحاق** haber verdi, dedi: bize **الزعفرانيّ** haber verdi, dedi: bize **يزيدُ بن هارون** haber verdi, dedi: bize **الثَوْرِيُّ** **حبيب بن أبي ثابت**’ten, **سعيدِ بن جبيرٍ**’den, **ابن عباس**’tan haber verdi, dedi: Allah nesebden yediyi ve **الصِّهر**’den yediyi haram kıldı: size anneleriniz ve kızlarınız ve kız kardeşleriniz ve halalarınız ve teyzeleriniz ve erkek kardeşin kızları ve kız kardeşin kızları nesebden haram kılındı; ve **الصِّهر**’den: ( ve sizi emziren anneleriniz ve süt kardeşleriniz, ve kadınlarınızın anneleri, ve kendileriyle gerdeğe girdiğiniz kadınlarınızdan kucağınızda olan üvey kızlarınız, ve oğullarınızın eşleri; ve babalarınızın nikâhladığı kadınları nikâhlamayın; ve iki kız kardeşi bir araya toplamanız.

Dedim: ve **الشافعي** nesep ve **الصهر** hakkında, **ابن عباس**’tan rivayet ettiğimize benzerini dedi. **الشافعي** dedi: Allah yediyi nesep olarak ve yediyi sebep olarak haram kıldı; sebebi, musâharat ve süt emme sebebiyle meydana gelen akrabalık kıldı. Bu, içinde hiçbir şüphe olmayan sahih olandır.

**الليث** dedi: **الصَّهْرُ** yağın eritilmesidir; **الصُّهارة** ondan eriyen şeydir. Aynı şekilde **الإصهار** onun eritilmesinde yahut **صُهارتِه**’ni yemektedir. **العجاج** dedi:
شَكَّ السفافيدِ الشِّوَاء المُصْطَهَرْ

Ve **الصَّهِير**: kızartılmıştır. Ve kertenkeleye, sıcağın şiddetinden sırtı parıldadığı zaman: sıcak onu **صَهَرَهُ**; ve kertenkele **اضطهر** denir. Allah dedi: ( **يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ** ) ( **الحَجّ : 20** ) yani eritilir.

Ve müfessirler şu sözü hakkında dediler: ( **يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ** ) yani karınlarında olan onunla kaynar; ta ki arkalarından çıkar.

**الحرّاني** **ابن السِّكِّيت**’ten: güneş onu **صَهرتْهُ** ve onu **صَهَرَتْهُ**: onun üzerine vuruşu şiddetlendiği zaman.

**ابن اليزيديّ** **أبي زيد**’den, şu söz hakkında: ( **يُصْهَرُ بِهِ مَا فِى بُطُونِهِمْ** ) dedi: o, yakmadır; onu ateşle **صَهَرْتُه**: onu pişirdim; onu **أصْهَرُه**.

**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: yağdan eritilen şeye: **الصُّهَارة** ve **الجميل** denir; kuyruk yağından eritilen ise **حَمٌّ**’dır; içinde **وَدَكٌ** kalmadığı zaman.

**أبو زيد** dedi: ekmeğini **صَهَر** etti; onu **الصُّهارة** ile katıklandırdığı zaman; o, **خبز مصهور** ve **صَهِير**’dir.

Hadiste: siyahın, ihramlı iken iki ayağını yağ ile **يَصْهَرُ** ettiği (vardır); onunla, onları yağladığını kastetti.

**أبو عبيد** dedi: denir ki: falanı yalan bir yeminle **صَهَرْتُ**; yani onu, kendisine ateşi gerektiren yalan bir yeminle yemin ettirdim.

**النضر** dedi: **الصِّهْري**: **الصِّهريج**’dir. Bu, onların, ( **مَأْزِمَانِ** )ı olan vadinin şubesinin aşağısına gelmeleri; ikisinin arasına çamur ve taşla bina etmeleri; suyun geri dönüp birikmesidir; onunla bir zaman içerler. Dedi: ve denir ki: **تَصَهْرَجوا صِهْرِياً**.

Başkası dedi: falan başını **صَهَر** etti, **صَهْراً**; onu **الصُّهارة** ile yağladığı zaman; o, yağdan eritilen şeydir. Ve **الليث** dedi: **الصَّيْهُور** ev eşyasının üzerine konulan şeydir; bakırdan yahut pirinçten yahut benzerinden.

**رهص** : **الليث** dedi: **الرَّهْص** bir taşın bir toynağa yahut bir nalsa vurup içini hastalandırmasıdır. Denir ki: taş onu **رَهَصه**; ve **دابةٌ رَهِيصٌ** ve **مَرْهُوص**. Ve **المَرْهَصُ**: **الرَّهصة**’nın yeridir. Ve şunu şahit getirdi:
على جِمَالٍ تَهِصُ المراهصا

Dedi: ve **الرَّهْص** sıkmanın şiddetidir. **شمر** dedi: **النمر بن تولب**’un bir deveyi vasfederek söylediği sözde:
شديدُ وهْصٍ قليل الرَّهْص معتدلٌ
بصفحتيه من الأنساع أَنْدَابُ

Dedi: ve **الوَهْصُ**: basmadır; **الرَّهْصُ**: sıkıştırma ve tökezlemedir. **أبو الدُّقيْش** dedi: atın burnunun içinde iki damar vardır; ikisi **الناهقان**’dır; ikisi **رُهِصَهُما** olursa, onlardan dolayı hastalanır. Dedi: ve **الرهَّص** duvarda bir damarın alt kısmıdır; duvar, eğildiği zaman onu ayakta tutan şeyle **يُرْهَص** edilir. **أبو عبيد** **أبي زيد**’den: binek **رُهِصَت** oldu; Allah onu **أرهصها**; ve **وُقِرَتْ** oldu; Allah onu **أَوْقَرَها**; **الرَّهصة** ve **الوَقْرة**’dandır. **ثعلب** dedi: binek **رُهِصَتْ** demek, **رَهِصَتْ** demekten daha fasîhtir. **أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den dedi: **الرَّواهص** üst üste yığılmış, sabit taşlardır. Dedi. Ve **أبو عمرو** dedi: **المَرَاهِص** merdivenlerdir; tekili **مَرهَصة**. **الأعشى** dedi:
وَفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصاً

Ve **الأعشى** **الرَّواهص** hakkında da dedi:
فعَضَّ جَديدَ الأرض إن كنت ساخطاً
بفيكَ وأحجار الكُلاَبِ الرَّوَاهِصَا

Ve Allah falanı hayır için **أرهص** etti; yani onu hayır için bir maden ve bir geliş yeri kıldı. **ابن شميل**: denir ki: borcuyla onu **رهصَه** etti, **رَهْصاً**; ve onu **يُعتِّمْه** etmedi; yani onun darlığında ve bolluğunda onu şiddetli bir alışla aldı; işte bu, **الرَّهْصُ**’tur. Ve bir başkası dedi: bugün’den beri borçlumu **أُرَاهِصُ** etmeyi sürdürdüm; yani onu gözetliyorum. Ve dedi: falan, falan işinde beni **رَهَصني** etti; yani beni kınadı. Dedi. Ve bir başkası dedi: işte beni **رهصني** etti; yani onda beni acele ettirdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهاء والصاد وما يثلثهما)
(هصم) الهاء والصاد والميم: كلمةٌ تدلُّ على الكسر، هَصَمْتُ الشّيءَ: كسَرتُه. وبه سمِّي الأسد هَيْصَما. والله أعلم.‏
(هصر) الهاء والصاد والراء: يدلُّ على قَبضٍ على شَيء وإمالتِه. وهَصَرتُ العُود، إذا أخذْتَه برأسِهِ فأمَلْتَه إليك. قال:‏
* هَصَرْتُ بغصنٍ ذي شَمارِيخَ مَيّالِ(1) *‏
وبذلك سمِّي الأسَدُ هَصُوراً وهَيْصراً وهَصَّاراً(2).ý‏
--------------ــ
(1) لامرئ القيس في ديوانه 59 واللسان (هصر)، وصدره:‏
* ولما تنازعنا الحديث وأسمحت *‏
(2) ويقال أيضاً: هيصار، ومهصار، وهصرة وهصر بضم ففتح فيهما، ومهتصر كذلك.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الهاء** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**هصم**) **الهاء** ve**الصاد** ve**الميم**: kırmaya delâlet eden bir kelimedir; **هَصَمْتُ** **الشّيءَ**: onu kırdım. Ve bununla aslana **هَيْصَما** adı verildi. Allah daha iyi bilir.‏
(**هصر**) **الهاء** ve**الصاد** ve**الراء**: bir şey üzerine kabzetmeye ve onu eğmeye delâlet eder. Ve **هَصَرتُ** **العُود**; onun başından aldığın zaman, onu kendine doğru eğdin (demektir). Dedi ki:‏
* **هَصَرْتُ** bir dal ile, **شَمارِيخَ** sahibi, eğik(1) *‏
Ve bununla aslana **هَصُوراً** ve**هَيْصراً** ve**هَصَّاراً**(2) adı verildi.ý‏
--------------ــ
(1) Divanında 59’da ve **اللسان** (**هصر**)’da İmru’ul-Kays’ındır; ve onun صدر’ı:‏
* Ve ne zaman ki biz hadisi çekiştik ve (o) müsamaha gösterdi *‏
(2) Ve ayrıca denilir: **هيصار** ve**مهصار** ve**هصرة** ve**هصر**; ikisinde de (yani) damme sonra fetha ile; ve**مهتصر** de böyledir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ه ص ر
ومن المجاز‏:‏ هصر الأسد الفريسة‏.‏
وأسد هصور وهصار وهصير‏.‏
وهصرت رأسها وبرأسها‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ هصرت بفودى رأسها فتمايلت

##### Türkçe

ه ص ر
Mecazdan: **هصر** aslan avı.
Ve **أسد هصور** ve **هصار** ve **هصير**.
Ve **هصرت** başını ve başıyla.
İmru’ul-Kays dedi: **هصرت بفودى رأسها فتمايلت**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَصْرُ: الكسْرُ. هَصَرَ الشيءَ يَهْصِرُه هَصْراً: جَبَذَه وأَماله واهْتَصَرَه. أَبو عبيدة: هَصَرْتُ الشيء ووَقَصْتُه إِذا كسرته. والهَصْرُ: عطف الشيء الرَّطْبِ كالغصن ونحوه وكَسْرُه من غير بَيْنُونَةٍ، وقيل: هو عَطْفُك أَيَّ شيء كان؛ هَصَرَه يَهْصِرُه هَصْراً فانْهَصَرَ واهْتَصَرَه فاهْتَصَر. الجوهري: هَصَرْتُ الغُصْنَ وبالغُصْنِ إِذا أَخذت برأْسه فأَملته إِليك. وفي الحديث: كان إِذا رَكَعَ هَصَرَ ظَهْرَه أَي ثناه إِلى الأَرض. وأَصل الهَصْرِ: أَن تأْخذ برأْس عود فتثنيَه إِليك وتَعْطِفَه. وفي الحديث: لما بنى مسجدَ قُباءٍ رفع حَجَراً ثقيلاً فَهَصَرَه إِلى بطنه أَي أَضافه وأَماله. وقال أَبو حنيفة: الانْهِصار والاهْتِصار سُقُوط الغصن على الأَرض وأَصله في الشجرة؛ واستعاره أَبو ذؤيب في العرض فقال:
وَيْلُ مّ قَتْلى، فُوَيْقَ القَاعِ من عُشَرٍ،
من آل عُجْرَةَ أَمْسَى جَدُّهُمْ هَصِرَا
التهذيب: اهْتَصَرْتُ النخلة إِذا ذَلَّلْت عُذُوقَها وسَوَّيْتَها؛ وقال لبيد:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به،
من الكَوافِرِ، مَهْضُومٌ ومُهْتَصَرُ
ويروى: مَكْمُومٌ أَي مُغَطًّى. وفي الحديث: أَنه كان مع أَبي طالب فنزل تحت شجرة فَتَهَصَّرَتْ أَغصانُ الشجرة أَي تَهَدّلَتْ عليه. والهَيْصَرُ: الأَسدُ. والهَصَّارُ: الأَسد. وأَسدٌ هُصُورٌ وهَصَّارٌ وهَيْصَرٌ وهَيْصارٌ ومِهْصارٌ وهُصَرَةٌ وهُصَرٌ ومُهْتَصِرٌ: يَكْسِرُ ويُمِيلُ؛ من ذلك؛ أَنشد ثعلب:
وخَيْل قد دَلَفْتُ لها بِخَيْلٍ،
عليها الأُسْدُ تَهْتَصِرُ اهْتِصارَا
وفي حديث ابن أُنَيْسٍ: كأَنه الرِّئْبالُ الهَصُورُ أَي الأَسد الشديد الذي يَفْتَرِسُ ويَكْسِرُ، ويجمع على هَواصِرَ؛ وفي حديث عمرو بن مرة: ودارَتْ رَحاها باللُّيُوثِ الهواصِرِ
وفي حديث سَطِيح:
فربما أَضْحَوْا بِمنْزِلَةٍ
تَهابُ صَوْلَهُمُ الأَُسْدُ الهَواصِيرُ*كذا بياض بالأصل. جمع مِهْصارٍ، وهو مفعال منه.
والهَصْرُ: شدّة الغَمْزِ، ورجل هَصِرٌ وهُصَرٌ. وهَصَرَ قرْنَه يَهْصِرُه هَصْراً: غمزه. والهَصْرُ: أَن تأْخذ برأْس شيء ثم تكسره إِليك من غير بينونة؛ وأَنشد لامرئ القيس:
ولما تَنازَعْنا الحَدِيثَ وأَسْمَحَتْ،
هَصَرْتُ بغُصْنٍ ذي شَمارِيخ مَيَّالِ
قوله: تنازعنا الحديث أَي حَدّثَتْنِي وحَدَّثْتُها. وأَسْمَحَتْ: انقادت وتَسَهَّلَتْ بعد صعوبتها. وهَصَرْتُ: جذبت؛ وأَراد بالغصن جِسْمَها وقَدَّها في تَثَنِّيهِ ولينه كتثني الغصن، وشبه شعرها بشماريخ النخل في كثرته والتفافه.
والمُهاصِريُّ: ضَرْبٌ من البُرُود، وفي التهذيب: من برود اليمن. والهَصْرَةُ والهَصَرَةُ: خَرَزَة يُؤَخَّذُ بها الرجال. وهاصِرٌ وهَصَّارٌ ومُهاصِر: أَسماء.

##### Türkçe

**الهَصْرُ**: kırmadır. **هَصَرَ** şeyi **يَهْصِرُه** **هَصْراً**: onu çekti ve eğdi ve **اهْتَصَرَه**. Ebû Ubeyde: “**هَصَرْتُ** şeyi ve **وَقَصْتُه**” dedi; onu kırdığın zaman.

Ve **الهَصْرُ**: dal ve benzeri gibi yaş şeyi bükmek ve onu ayrılma olmaksızın kırmaktır; ve denildi ki: o, her ne şey olursa olsun senin bükmendir; **هَصَرَه** onu **يَهْصِرُه** **هَصْراً**; böylece **فانْهَصَرَ**; ve **اهْتَصَرَه**; böylece **فاهْتَصَر**. Cevherî: “**هَصَرْتُ** dalı ve dal ile” dedi; başından tuttuğun zaman, onu kendine doğru eğdiğinde.

Ve hadiste: rükû ettiği zaman sırtını **هَصَرَ** idi; yani onu yere doğru büktü. Ve **الهَصْرِ**’in aslı: bir çubuğun başından tutman, onu kendine doğru bükmen ve onu eğmendir.

Ve hadiste: Kubâ mescidini bina ettiğinde ağır bir taşı kaldırdı; sonra onu karnına doğru **فَهَصَرَه**; yani onu yaklaştırdı ve eğdi. Ebû Hanîfe dedi: **الانْهِصار** ve **الاهْتِصار** dalın yere düşmesidir; aslı ağaçtadır; Ebû Züeyb onu “ırz” hakkında ödünç aldı da şöyle dedi:
وَيْلُ مّ قَتْلى، فُوَيْقَ القَاعِ من عُشَرٍ،
من آل عُجْرَةَ أَمْسَى جَدُّهُمْ هَصِرَا

**التهذيب**: “**اهْتَصَرْتُ** hurma ağacını” dedi; onun salkımlarını alçalttığın ve onları düzelttiğin zaman; Lebîd dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به،
من الكَوافِرِ، مَهْضُومٌ ومُهْتَصَرُ

Ve rivayet olunur: **مَكْمُومٌ**; yani örtülü. Ve hadiste: Ebû Tâlib ile beraber idi; sonra bir ağacın altına indi; böylece ağacın dalları **فَتَهَصَّرَتْ**; yani onun üzerine sarktı.

Ve **الهَيْصَرُ**: aslandır. Ve **الهَصَّارُ**: aslandır. Ve **أَسدٌ هُصُورٌ** ve **هَصَّارٌ** ve **هَيْصَرٌ** ve **هَيْصارٌ** ve **مِهْصارٌ** ve **هُصَرَةٌ** ve **هُصَرٌ** ve **مُهْتَصِرٌ**: kırar ve eğer; bundan olarak; Sa‘leb inşad etti:
وخَيْل قد دَلَفْتُ لها بِخَيْلٍ،
عليها الأُسْدُ تَهْتَصِرُ اهْتِصارَا

İbn Üneys hadisi içinde: sanki o **الرِّئْبالُ الهَصُورُ** idi; yani avlayan ve kıran şiddetli aslan; ve **هَواصِرَ** üzerine cem‘ olunur. Amr b. Murra hadisi içinde:
ودارَتْ رَحاها باللُّيُوثِ الهواصِرِ

Satîh hadisi içinde:
فربما أَضْحَوْا بِمنْزِلَةٍ
تَهابُ صَوْلَهُمُ الأَُسْدُ الهَواصِيرُ
*Asılda böyle boşluk.

**مِهْصارٍ**’ın cem‘idir; ve o, ondan **مفعال** veznidir.

Ve **الهَصْرُ**: sıkı bastırmanın şiddetidir; ve adam **هَصِرٌ** ve **هُصَرٌ**dur. Ve boynuzunu **هَصَرَ**; onu **يَهْصِرُه** **هَصْراً**: onu bastırdı. Ve **الهَصْرُ**: bir şeyin başından tutman, sonra onu ayrılma olmaksızın kendine doğru kırmandır; İmru’ul-Kays’a inşad olundu:
ولما تَنازَعْنا الحَدِيثَ وأَسْمَحَتْ،
هَصَرْتُ بغُصْنٍ ذي شَمارِيخ مَيَّالِ

Onun sözü: “**تَنازَعْنا الحَدِيثَ**” yani bana konuştu ve ben ona konuştum. Ve **أَسْمَحَتْ**: zorluğundan sonra boyun eğdi ve kolaylaştı. Ve “**هَصَرْتُ**”: çektim; ve dal ile onun bedenini ve boyunu, bükülmesinde ve yumuşaklığında dalın bükülmesi gibi kastetti; ve saçını, çokluğu ve dolaşıklığı içinde hurma salkımlarının dallarına benzetti.

Ve **المُهاصِريُّ**: bürûd’dan bir türdür; ve **التهذيب**’de: Yemen bürûdlarındandır.

Ve **الهَصْرَةُ** ve **الهَصَرَةُ**: erkeklerin kendisiyle alındığı bir boncuktur. Ve **هاصِرٌ** ve **هَصَّارٌ** ve **مُهاصِر**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ه ص ر * * هَصَرَ * الغصن وبالغصن أخذ برأسه فأماله إليه وبابه ضرب

##### Türkçe

* ه ص ر * * **هَصَرَ**: dalı; ve dal ile onun başından tuttu da onu kendisine doğru eğdi; ve babı **ضرب**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهصر: الجذب والإمالة والإضافة، وفي الحديث:  كان إذا ركع هصر ظهره  أي ثناه إلى الأرض. وهصر الشيء يهصره هصرا: جبذه وأمله، وفي الحديث:  لما بني مسجد قباء رفع حجرا ثقيلا فهصره إلى بطنه  أي أضافه وأمله. الهصر: الكسر، قال أبو عبيدة: هصرت الشيء ووقصته: كسرته. الهصر: الدفع، هكذا في سائر النسخ، وهو مجاز، وعبر غيره بالغمز. الهصر: الإدناء، وهو قريب من الإمالة. الهصر: عطف شيء رطب كالغصن ونحوه وكسره من غير بينونة، أو هو عطف أي شيء كان، هصره يهصره هصرا، كذا هصر به يهصره هصرا، أي أخذ برأسه فأماله إليه. كذا في الصحاح فانهصر الغصن: مال وانعطف، واهنصره فاهتصر. وقال أبو حنيفة: الانهصار والاهتصار: سقوط الغصن على الأرض. من المجاز: الهصور كصبور، والهيصر، كحيدر، والهيصار، بزيادة الألف، والهصار، كشداد، والمهصر، كمنبر، والهصرة، كهمزة، والهاصر، والهصورة، كقسورة، والهصور، كجعفر، والمهصار، كمحراب، والمهصير، كمنطيق، والهصر، ككتف، والهصر، مثل صرد، والمهتصر، كل ذلك من أسماء الأسد. وقد هصر الفريسة يهصرها هصرا، إذا كسرها وأملها إليه، وفي حديث ابن أنيس: كأنه الرئبال الهصور. أي الأسد الشديد الذي يفترس ويكسر. ويجمع على الهواصر، وفي حديث عمرو بن مرة:
  ودارت رحاها بالليوث الهواصر وفي حديث سطيح:
  تهاب صولهم الأسد الهواصير وأنشد ثعلب:
  وخيل قد دلفت لهـا بـخـيل                      عليها الأسد تهتصر اهتصارا في التهذيب: اهتصر النخلة اهتصارا، إذا ذلل عذوقها وسواها، قال لبيد:
  جعل قصار وعيدان ينوء بـه                      من الكوافر مهضوم ومهتصر

  ويروى، مكموم، أي مغطى. ومهاصر بن حبيب: شاعر، وقال الحافظ في التبصير: إنه تابعي، ومهاصر بن مالك العذري عم عروة بن حزام بن مالك قتيل الحب، وهو صاحب عفراء بنت مهاصر بن مالك ، وهي بنت عمه، مات من حبها، وهم من بني هند بن حرام بن ضنة بن عبد بن كبير بن عذرة تابعي، هكذا في سائر النسخ، والأشبه بالصواب أن يقال فيه: شاعر، وأما النابغي فهو مهاصر بن حبيب الذي قال فيه المصنف إنه شاعر. وقد انقلب عليه الكلام فتأمل. والمهاصري: برد يمني، وفي المحكم: ضرب من البرود، وفي التهذيب: من برود اليمن. وأبو المهاصر رياح بن عمر، هكذا في سائر النسخ، وصوابه رياح بن عمرو البصري وهو القيسي أيضا، يروى عن أيوب السختياني، وذكره الحافظ في التبصير في محلين، وقال الذهبي: ضعفه أبو داود. أبو الشعثاء يزيد بن مهاصر الكندي: محدثان، الأخير، يروي عن ابن عمر قوله. والهصرة، ويحرك: خرزة للتأخيذ مثل الهمرة، كما سيأتي. ومما يستدرك عليه: هصر جده كفرح: مال، وجد هصر، ككتف، وهو مجاز، قال أبو ذؤيب:
  ويل ام قتلى فويق القاع من عشرمن آل عجرة أمسى جدهم هصرا وتهصرت أغصان الشجرة: تهدلت. والهصر: شدة الغمز، ورجل هصر، ككتف، وهصر، كصرد. وهصر، قرنه يهصره هصرا: غمزه. وهو مجاز، وهصر رأس الفريسة وبرأسها، إذا افترسها، وهو مجاز. ومن المجاز قول امرئ القيس:
  ولما تنازعنا الحديث وأسمـحـت                      هصرت بغصن ذي شماريخ ميال قوله: تنازعنا الحديث، أي حدثتني وحدثتها، وأسمحت: انقادت وتسهلت بعد صعوبتها، وهصرت: جذبت، وأراد بالغصن جسمها وقدها في تثنيه ولينه كتثني الغصن، وشبه شعرها بشماريخ النخل في كثرته والتفافه.

##### Türkçe

**الهصر**: çekme ve eğme ve katma; ve hadiste: “Rükû ettiğinde sırtını **هصر** ederdi”; yani onu yere doğru bükerdi. Ve **هصر** etmek, şeyi **يهصره** **هصرا**: onu çekti ve eğdi; ve hadiste: “Kuba Mescidi inşa edildiğinde ağır bir taşı kaldırdı da onu karnına doğru **فهصره**”; yani onu kendine kattı ve eğdi. **الهصر**: kırma; Ebû Ubeyde dedi ki: “Şeyi **هصرت** ettim ve **وقصته**: onu kırdım.” **الهصر**: itme; diğer bütün nüshalarda böyledir; ve o mecazdır; başkası onu **الغمز** ile ifade etti. **الهصر**: yaklaştırma; ve o, eğmeye yakındır. **الهصر**: dal ve benzeri gibi yaş bir şeyi bükmek ve onu ayrılma olmaksızın kırmak; yahut o, her ne olursa olsun herhangi bir şeyi bükmektir; onu **هصره** eder, **يهصره** **هصرا**; yine onunla **هصر** eder, onu **يهصره** **هصرا**; yani başından tuttu da onu kendine doğru eğdi. Yine **الصحاح**’ta: dal **فانهصر** oldu: eğildi ve büküldü; ve onu **واهنصره** etti de **فاهتصر** oldu. Ebû Hanîfe dedi ki: **الانهصار** ve **الاهتصار**: dalın yere düşmesidir. Mecazdan: **الهصور** ( **صبور** vezninde), ve **الهيصر** ( **حيدر** gibi), ve **الهيصار** (elif ziyadesiyle), ve **الهصار** ( **شداد** gibi), ve **المهصر** ( **منبر** gibi), ve **الهصرة** ( **همزة** gibi), ve **الهاصر**, ve **الهصورة** ( **قسورة** gibi), ve **الهصور** ( **جعفر** gibi), ve **المهصار** ( **محراب** gibi), ve **المهصير** ( **منطيق** gibi), ve **الهصر** ( **كتف** gibi), ve **الهصر** ( **صرد** misali), ve **المهتصر**; bunların hepsi aslanın adlarındandır. Ve avı **هصر** eder, onu **يهصرها** **هصرا**; onu kırdığı ve kendine doğru eğdiği zaman. Ve İbn Enîs hadîsinde: “Sanki o **الرئبال الهصور** gibidir.” Yani avlayan ve kıran şiddetli aslan. Ve **الهواصر** üzerine cem‘ olunur; ve Amr b. Murre hadîsinde:
  “Ve değirmeni **بالليوث الهواصر** ile döndü.”
Ve Satîh hadîsinde:
  “**الأسد الهواصير** onların saldırışından korkar.”
Ve Sa‘leb inşâd etti:
  “Ve atlar ki ona atlarla yaklaştı,
                      üzerinde aslan, **تهتصر** **اهتصارا**.”
**التهذيب**’de: hurma ağacını **اهتصر** eder, **اهتصارا**; onun salkımlarını yumuşattığı ve düzelttiği zaman; Lebîd dedi ki:
  “Yaptı kısa (şeyler) ve değnekler; onunla yüklenir,
                      **من الكوافر**’den (olan) **مهضوم** ve **مهتصر**.”

Ve “**مكموم**” diye rivayet olunur; yani örtülü. Ve **مهاصر بن حبيب**: şairdir; ve Hâfız **التبصير**’de dedi ki: o tâbiîdir. Ve **مهاصر بن مالك العذري**: Mâlik b. Hızâm b. Mâlik’in, aşkın öldürdüğü, Urve b. Hızâm’ın amcasıdır; ve o, **عفراء بنت مهاصر بن مالك**’in sahibidir; o, amcasının kızıdır; ona olan aşkından öldü. Ve onlar, **بني هند بن حرام بن ضنة بن عبد بن كبير بن عذرة**’dendir; tâbiîdir. Diğer bütün nüshalarda böyledir; ve doğruya daha benzer olan, onda şöyle denmesidir: şair. **النابغي** ise, musannifin onda “şairdir” dediği **مهاصر بن حبيب**’dir. Söz ona ters dönmüştür; öyleyse düşün. Ve **المهاصري**: Yemenî bir bürde; ve **المحكم**’de: bürdelerden bir tür; ve **التهذيب**’de: Yemen bürdelerindendir. Ve **أبو المهاصر** **رياح بن عمر**; diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **رياح بن عمرو البصري**’dir ve o, ayrıca Kaysî’dir; **أيوب السختياني**’den rivayet eder; Hâfız onu **التبصير**’de iki yerde zikretti; Zehebî dedi ki: Ebû Dâvûd onu zayıf saydı. **أبو الشعثاء يزيد بن مهاصر الكندي**: iki muhaddistir; sonuncusu, İbn Ömer’den onun sözünü rivayet eder. Ve **الهصرة**; harekelenir: **الهمرة** gibi, te’hîz için bir boncuktur; ileride geleceği üzere. Ve ona istidrâk olunanlardandır: dedesi **هصر** etti, **كفرح** (vezninde): eğildi; ve dede **هصر** ( **كتف** gibi) oldu; ve o mecazdır; Ebû Züeyb dedi ki:
  “Vay, öldürülenlerin anası! düzlüğün üstünde on (kişi)den;
  **من آل عجرة**’den; onların dedesi **هصرا** olarak akşamladı.”
Ve ağacın dalları **وتهصرت**: sarktı. **الهصر**: sıkı **الغمز**; ve adam **هصر** ( **كتف** gibi), ve **هصر** ( **صرد** gibi). Ve boynuzunu **هصر** eder, onu **يهصره** **هصرا**: onu sıktı. Ve o mecazdır. Ve avın başını **هصر** etti ve onun başıyla (bunu yaptı); onu parçaladığı zaman; ve o mecazdır. Mecazdan, İmru’ul-Kays’ın sözü:
  “Ve ne zaman ki biz sözü çekiştirdik ve (o) yumuşadı,
                      **هصرت** eğik, salkımlı bir dal ile.”
Onun sözü: “**تنازعنا الحديث**”, yani bana anlattı ve ben ona anlattım. Ve “**أسمحت**”: zorluğundan sonra boyun eğdi ve kolaylaştı. Ve “**هصرت**”: çektim. Ve dal ile onun bedenini ve boyunu kastetti; onu bükmesinde ve yumuşaklığında, dalın bükülmesi gibi. Ve saçını, çokluğu ve dolaşıklığı sebebiyle hurma salkımlarına benzetti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

هَصَرَهُ
1 هَصَرَهُ ذ , (S, A, K,) and هَصَرَ بِهِ, (S, K,) aor. هَصِرَ , (K,) inf. n. هَصْرٌ, (A, K,) He pulled it: and he inclined it: or he pulled and inclined it: (A, K, TA [but in the last of these, only هَصَرَهُ is given in this sense, agreeably with the A:]) he brought it near; (K;) which is near in meaning to “ he inclined it: ” (TA:) he took hold of its (a branch's) head and inclined it towards him: (S:) or he inclined it (a branch) towards him: (A:) or he bent it (a branch) and drew it towards him: (Mgh:) he bent it; namely, a pliant thing, such as a branch and the like: (A, K:) and he broke it without separating: (K:) or he bent it, namely, anything: (A, * K:) as also ↓ اهتصرهُ. (K.) Imra-el-Keys says, (S, TA,) using the verb tropically, (TA,)
فَلَمَّا تَنَازَعْنَا الحَدِيثَ وَأَسْمَحَتْ
هَصَرْتُ بِغُصْنٍ ذِى شَمَارِيخَ مَيَّالِ
 And when we discoursed together, and she became compliant, I pulled, (TA,) or, laying hold of its head, inclined towards me, (S,) a branch with fruit-stalks, waving from side to side: the poet meaning, by the branch, her body, because bending, and soft or supple, like a branch, and likening her hair to the fruit-stalks of the raceme of a palm-tree, in respect of its abundance and luxuriance. (TA.) And it is said in a trad., respecting the building of the mosque of Kubà, رَفَعَ حَجَرًا ثَقِيلًا فَهَصَرَهُ اِلَى بَطْنِهِ He raised a heavy stone, and inclined it towards his belly. (TA.) And in another trad., كَانَ اِذَا رَكَعَ هَصَرَ ظَهْرَهُ He used, when he bowed himself [in prayer], to bend down his back towards the ground: (TA:) or هَصَرَ ظَهْرَهُ signifies he bent his back much, making it even with his neck. (Mgh.) ― -b2- (tropical:) He pushed him or it; so accord. to all the copies of the K; but accord. to other authorities, (tropical:) he pressed or squeezed, him or it: and he pressed, or squeezed, him or it vehemently. (TA.) You say, هَصَرَ قِرْنَهُ, aor. and inf. n. as above, (tropical:) He pressed, or squeezed, his adversary. (TA.) ― -b3- Also, (K,) or هَصَرَهُ [alone], (S,) (assumed tropical:) He broke it; (S, K;) as also ↓ اهتصرهُ. (S.) You say of a lion, هَصَرَ الفَرِيسَةَ, (A, TA,) aor. and inf. n. as above, (tropical:) He broke [the neck of] the prey, and inclined it towards him. (TA.) And هَصَرَ رَأْسَ الفَرِيسَةِ, and بِرَأْسِهَا, (A, TA,) (tropical:) He [broke the head of, or] slew the prey. (TA.) -A2- هَصِرَ جَدُّهُ, aor. هَصَرَ , [inf. n. هَصَرٌ,] (tropical:) His good fortune declined. (TA.)

5 تَهَصَّرَ see 7.

انهصر
7 انهصر ذ and ↓ اهتصر It became pulled: and it became inclined: or it became pulled and inclined: it was brought near: it (a pliant thing, such as a branch and the like,) bent: it broke, without separating: or it (anything) bent: (K:) or it (a branch) inclined and bent: (TA:) or fell upon the ground: (AHn, TA:) and ↓ تهصّر it (a branch) hung down, or was pendent. (TA.) [It seems to be implied in the K that انهصر and ↓ اهتصر are quasi-passives of هَصَرَهُ in all its senses.]

اهتصر
8 اهتصر ذ : see 7. -A2- اهتصرهُ: see 1, in two places. ― -b2- اهتصر النَّخْلَةَ He placed the racemes of the palm-tree upon the branches, and put them straight or even. (T, K.)

هَصِرٌ
هَصِرٌ ذ (tropical:) A man who presses, or squeezes, vehemently; as also ↓ هُصَرٌ. (TA.) ― -b2- (tropical:) The lion; as also ↓ هُصَرٌ and ↓ هُصَرَةٌ (K) and ↓ هَصُورٌ (S, K) and ↓ هَصْوَرٌ and ↓ هَصَوْرَةٌ (K) and ↓ هَصَّارٌ (S, K) and ↓ هَاصِرٌ (K) and ↓ هَيْصَرٌ (S, K [in the CK ↓ هَيْصُورٌ]) and ↓ هَيْصَارٌ and ↓ مِهْصَرٌ and ↓ مِهْصَارٌ and ↓ مِهْصِيرٌ and ↓ مُهْتَصِرق: (K:) or هَصُورٌ is an epithet applied to a lion, (A, TA,) as also ↓ هَصَّارٌ and ↓ هَيْصَرٌ [&c.], (A,) signifying, that slays and breaks: (TA:) pl. [of هَاصِرٌ] هَوَاصِرُ and [poeticè] هَوَاصِيرُ. (TA.) -A2- جَدٌّ هَصِرٌ (tropical:) Declining good fortune. (TA.)

هُصَرٌ
هُصَرٌ ذ : see هَصِرٌ.

هُصَرَةٌ
هُصَرَةٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَصُورٌ
هَصُورٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَصْوَرٌ
هَصْوَرٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَصُورَةٌ
هَصُورَةٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَصَّارٌ
هَصَّارٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَاصِرٌ
هَاصِرٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَيْصَرٌ
هَيْصَرٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَيْصَارٌ
هَيْصَارٌ ذ : see هَصِرٌ.

هَيْصُورٌ
هَيْصُورٌ ذ : see هَصِرٌ.

مِهْصَرٌ
مِهْصَرٌ ذ : see هَصِرٌ.

مِهْصَارٌ
مِهْصَارٌ ذ : see هَصِرٌ.

مِهْصِيرٌ
مِهْصِيرٌ ذ : see هَصِرٌ.

مُهْتَصِرٌ
مُهْتَصِرٌ ذ : see هَصِرٌ.

##### Türkçe

**هَصَرَهُ**
1 **هَصَرَهُ** ذ, (S, A, K,) ve **هَصَرَ بِهِ**, (S, K,) muzâri‘i **هَصِرَ**, (K,) mastarı **هَصْرٌ**, (A, K,) Onu çekti: ve onu eğdi: yahut çekti ve eğdi: (A, K, TA [lâkin bunların sonuncusunda, bu mânâda yalnız **هَصَرَهُ** verilmiştir; A’ya uygun olarak:]) onu yaklaştırdı; (K;) ki bu, “onu eğdi” mânâsına yakındır: (TA:) onun (bir dalın) başını tuttu ve onu kendisine doğru eğdi: (S:) yahut onu (bir dalı) kendisine doğru eğdi: (A:) yahut onu (bir dalı) büktü ve onu kendisine doğru çekti: (Mgh:) onu büktü; yani, dal ve benzeri gibi bükülebilir bir şeyi: (A, K:) ve onu ayırmadan kırdı: (K:) yahut onu büktü; yani, herhangi bir şeyi: (A, * K:) bunun gibi ↓ **اهتصرهُ** da. (K.) İmru’ul-Kays der ki, (S, TA,) fiili mecazen kullanarak, (TA,)
فَلَمَّا تَنَازَعْنَا الحَدِيثَ وَأَسْمَحَتْ
هَصَرْتُ بِغُصْنٍ ذِى شَمَارِيخَ مَيَّالِ
Ve ne zaman ki biz konuşmayı çekiştik, ve o yumuşak davrandı, ben çektim, (TA,) yahut başını tutarak kendime doğru eğdim, (S,) meyve sapları olan, sağa sola sallanan bir dalı: şairin dal ile kastı, dal gibi eğilen ve yumuşak yahut esnek olduğu için onun bedeni; ve onun saçını, çokluğu ve gürlüğü bakımından, hurma salkımının meyve saplarına benzetmesidir. (TA.) Ve Kubâ mescidinin inşası hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: رَفَعَ حَجَرًا ثَقِيلًا فَهَصَرَهُ اِلَى بَطْنِهِ “Ağır bir taşı kaldırdı ve onu karnına doğru eğdi.” (TA.) Ve başka bir rivayette: كَانَ اِذَا رَكَعَ هَصَرَ ظَهْرَهُ “Rükû ettiği zaman sırtını yere doğru bükmeye devam ederdi”: (TA:) yahut **هَصَرَ ظَهْرَهُ** şu mânâdadır: sırtını çokça büktü, onu boynuyla bir hizaya getirdi. (Mgh.) ― -b2- (mecaz:) Ona yahut ona itti; K’nin bütün nüshalarına göre böyledir; lâkin diğer otoritelere göre, (mecaz:) onu yahut onu bastırdı yahut sıktı: ve onu yahut onu şiddetle bastırdı yahut sıktı. (TA.) Şöyle dersin: **هَصَرَ قِرْنَهُ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) hasmını bastırdı yahut sıktı. (TA.) ― -b3- Ayrıca, (K,) yahut yalnız **هَصَرَهُ**, (S,) (mecaz olduğu varsayılarak:) onu kırdı; (S, K;) bunun gibi ↓ **اهتصرهُ** da. (S.) Aslan hakkında şöyle dersin: **هَصَرَ الفَرِيسَةَ**, (A, TA,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) avı kırdı [avın boynunu], ve onu kendisine doğru eğdi. (TA.) Ve **هَصَرَ رَأْسَ الفَرِيسَةِ**, ve **بِرَأْسِهَا**, (A, TA,) (mecaz:) avı [başını kırdı, yahut] öldürdü. (TA.) -A2- **هَصِرَ جَدُّهُ**, muzâri‘i **هَصَرَ**, [mastarı **هَصَرٌ**,] (mecaz:) onun talihi geriledi. (TA.)

5 **تَهَصَّرَ**: 7’ye bak.

**انهصر**
7 **انهصر** ذ ve ↓ **اهتصر** Çekilmiş oldu: ve eğilmiş oldu: yahut çekilmiş ve eğilmiş oldu: yaklaştırılmış oldu: (dal ve benzeri gibi bükülebilir bir şey) büküldü: ayırmadan kırıldı: yahut (herhangi bir şey) büküldü: (K:) yahut (bir dal) eğildi ve büküldü: (TA:) yahut yere düştü: (AHn, TA:) ve ↓ **تهصّر** (bir dal) aşağı sarktı, yahut sarkık oldu. (TA.) [K’de, **انهصر** ve ↓ **اهتصر**’ın, **هَصَرَهُ**’nun bütün mânâlarında, kısmen edilgenler olduğu ima ediliyor görünmektedir.]

**اهتصر**
8 **اهتصر** ذ: 7’ye bak. -A2- **اهتصرهُ**: 1’de iki yerde bak. ― -b2- **اهتصر النَّخْلَةَ** Hurma ağacının salkımlarını dalların üzerine koydu ve onları düz yahut düzgün yaptı. (T, K.)

**هَصِرٌ**
**هَصِرٌ** ذ (mecaz:) Şiddetle bastıran yahut sıkan bir adam; bunun gibi ↓ **هُصَرٌ** da. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Aslan; bunun gibi ↓ **هُصَرٌ** ve ↓ **هُصَرَةٌ** (K) ve ↓ **هَصُورٌ** (S, K) ve ↓ **هَصْوَرٌ** ve ↓ **هَصَوْرَةٌ** (K) ve ↓ **هَصَّارٌ** (S, K) ve ↓ **هَاصِرٌ** (K) ve ↓ **هَيْصَرٌ** (S, K [CK’de ↓ **هَيْصُورٌ**]) ve ↓ **هَيْصَارٌ** ve ↓ **مِهْصَرٌ** ve ↓ **مِهْصَارٌ** ve ↓ **مِهْصِيرٌ** ve ↓ **مُهْتَصِرق**: (K:) yahut **هَصُورٌ**, aslana verilen bir sıfattır, (A, TA,) bunun gibi ↓ **هَصَّارٌ** ve ↓ **هَيْصَرٌ** [&c.] de, (A,) “öldüren ve kıran” mânâsında. (TA:) çoğulu [**هَاصِرٌ**’in] **هَوَاصِرُ** ve [şiirde] **هَوَاصِيرُ**. (TA.) -A2- **جَدٌّ هَصِرٌ** (mecaz:) Gerileyen talih. (TA.)

**هُصَرٌ**
**هُصَرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هُصَرَةٌ**
**هُصَرَةٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَصُورٌ**
**هَصُورٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَصْوَرٌ**
**هَصْوَرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَصُورَةٌ**
**هَصُورَةٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَصَّارٌ**
**هَصَّارٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَاصِرٌ**
**هَاصِرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَيْصَرٌ**
**هَيْصَرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَيْصَارٌ**
**هَيْصَارٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**هَيْصُورٌ**
**هَيْصُورٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**مِهْصَرٌ**
**مِهْصَرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**مِهْصَارٌ**
**مِهْصَارٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**مِهْصِيرٌ**
**مِهْصِيرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

**مُهْتَصِرٌ**
**مُهْتَصِرٌ** ذ: **هَصِرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَصَرَ
هَصَرَ I ( n. ac. هَصْر 1 )
a.  [ acc. or Bi ], Pulled, bent.

b.  [ acc. &  Ila ], Inclined towards.

c.  Pushed.

d.  Broke.

هَصِرَ
هَصِرَ A ( n. ac. هَصَر 4 ),
a.  Declined ( fortune ).

هَصَّرَ
هَصَّرَ II
a.  [ acc. ],  see I (a) .

تَهَصَّرَ
تَهَصَّرَ V ,
a.  see VII .

اِنْهَصَرَ
اِنْهَصَرَ VII ,
a.  Was bent & c.

اِهْتَصَرَ
اِهْتَصَرَ VIII
a.  [ acc. ],  see I (a) , ( d ) & VII.

d.  Arranged, straightened.

هَصْرَة
هَصْرَة 1t ,  هَصَرَة 4t ,
a.  Charm.

هَصِر
هَصِر 5 ,
a.  Crushing;   presser.

b.  Lion.

c.  Declining ( fortune ).

هُصَر
هُصَر 9 ,
a.  see 5 (a) , ( b ).

هُصَرَة
هُصَرَة 9t ,  مِهْصَر 20 ,
a.  see 5 (b) .

هَاْصِر
هَاْصِر 21 , ( pl. هَوَاْصِرُ 41 ),
a.  Breaker.

b.  see 5 (b) .

هَصُوْر
هَصُوْر 26 ,  هَصَّاْر 28 ,
a.  see 5 (b) .

مِهْصَاْر
مِهْصَاْر 45 ,
a.  see 5 (b) .

اِهْتَصَرَ
N. Ag. اِهْتَصَرَ VIII ,
a.  see 5 (b) .

هَصْوَر
هَصْوَر ,  هَيْصَر ,  هَيْصَار ,  هَيْصُوْر

مِيْهَصِيْر
مِيْهَصِيْر
a.  see 5 (b) .

##### Türkçe

**هَصَرَ**
**هَصَرَ** I (mastar: **هَصْر** 1)
a. [mef‘ûl alır veya **بِ** ile], çekti, büktü.

b. [mef‘ûl alır ve **إِلَى** ile], -e doğru meyletti.

c. itti.

d. kırdı.

**هَصِرَ**
**هَصِرَ** A (mastar: **هَصَر** 4),
a. (talih) geriledi.

**هَصَّرَ**
**هَصَّرَ** II
a. [mef‘ûl alır], I (a)’ya bak.

**تَهَصَّرَ**
**تَهَصَّرَ** V,
a. VII’ye bak.

**اِنْهَصَرَ**
**اِنْهَصَرَ** VII,
a. büküldü, vb.

**اِهْتَصَرَ**
**اِهْتَصَرَ** VIII
a. [mef‘ûl alır], I (a), (d) ve VII’ye bak.

d. düzenledi, doğrulttu.

**هَصْرَة**
**هَصْرَة** 1t, **هَصَرَة** 4t,
a. büyü.

**هَصِر**
**هَصِر** 5,
a. ezici; sıkan.

b. aslan.

c. (talih) gerileyen.

**هُصَر**
**هُصَر** 9,
a. 5 (a), (b)’ye bak.

**هُصَرَة**
**هُصَرَة** 9t, **مِهْصَر** 20,
a. 5 (b)’ye bak.

**هَاْصِر**
**هَاْصِر** 21, (çoğulu **هَوَاْصِرُ** 41),
a. kıran.

b. 5 (b)’ye bak.

**هَصُوْر**
**هَصُوْر** 26, **هَصَّاْر** 28,
a. 5 (b)’ye bak.

**مِهْصَاْر**
**مِهْصَاْر** 45,
a. 5 (b)’ye bak.

**اِهْتَصَرَ**
İsm-i fâil: **اِهْتَصَرَ** VIII,
a. 5 (b)’ye bak.

**هَصْوَر**
**هَصْوَر**, **هَيْصَر**, **هَيْصَار**, **هَيْصُوْر**

**مِيْهَصِيْر**
**مِيْهَصِيْر**
a. 5 (b)’ye bak.
