# هصر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B5%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هصر

الهَصْرُ: الكسْرُ. هَصَرَ الشيءَ يَهْصِرُه هَصْراً: جَبَذَه وأَماله واهْتَصَرَه. أَبو عبيدة: هَصَرْتُ الشيء ووَقَصْتُه إِذا كسرته. والهَصْرُ: عطف الشيء الرَّطْبِ كالغصن ونحوه وكَسْرُه من غير بَيْنُونَةٍ، وقيل: هو عَطْفُك أَيَّ شيء كان؛ هَصَرَه يَهْصِرُه هَصْراً فانْهَصَرَ واهْتَصَرَه فاهْتَصَر. الجوهري: هَصَرْتُ الغُصْنَ وبالغُصْنِ إِذا أَخذت برأْسه فأَملته إِليك. وفي الحديث: كان إِذا رَكَعَ هَصَرَ ظَهْرَه أَي ثناه إِلى الأَرض. وأَصل الهَصْرِ: أَن تأْخذ برأْس عود فتثنيَه إِليك وتَعْطِفَه. وفي الحديث: لما بنى مسجدَ قُباءٍ رفع حَجَراً ثقيلاً فَهَصَرَه إِلى بطنه أَي أَضافه وأَماله. وقال أَبو حنيفة: الانْهِصار والاهْتِصار سُقُوط الغصن على الأَرض وأَصله في الشجرة؛ واستعاره أَبو ذؤيب في العرض فقال:
وَيْلُ مّ قَتْلى، فُوَيْقَ القَاعِ من عُشَرٍ،
من آل عُجْرَةَ أَمْسَى جَدُّهُمْ هَصِرَا
التهذيب: اهْتَصَرْتُ النخلة إِذا ذَلَّلْت عُذُوقَها وسَوَّيْتَها؛ وقال لبيد:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به،
من الكَوافِرِ، مَهْضُومٌ ومُهْتَصَرُ
ويروى: مَكْمُومٌ أَي مُغَطًّى. وفي الحديث: أَنه كان مع أَبي طالب فنزل تحت شجرة فَتَهَصَّرَتْ أَغصانُ الشجرة أَي تَهَدّلَتْ عليه. والهَيْصَرُ: الأَسدُ. والهَصَّارُ: الأَسد. وأَسدٌ هُصُورٌ وهَصَّارٌ وهَيْصَرٌ وهَيْصارٌ ومِهْصارٌ وهُصَرَةٌ وهُصَرٌ ومُهْتَصِرٌ: يَكْسِرُ ويُمِيلُ؛ من ذلك؛ أَنشد ثعلب:
وخَيْل قد دَلَفْتُ لها بِخَيْلٍ،
عليها الأُسْدُ تَهْتَصِرُ اهْتِصارَا
وفي حديث ابن أُنَيْسٍ: كأَنه الرِّئْبالُ الهَصُورُ أَي الأَسد الشديد الذي يَفْتَرِسُ ويَكْسِرُ، ويجمع على هَواصِرَ؛ وفي حديث عمرو بن مرة: ودارَتْ رَحاها باللُّيُوثِ الهواصِرِ
وفي حديث سَطِيح:
فربما أَضْحَوْا بِمنْزِلَةٍ
تَهابُ صَوْلَهُمُ الأَُسْدُ الهَواصِيرُ*كذا بياض بالأصل. جمع مِهْصارٍ، وهو مفعال منه.
والهَصْرُ: شدّة الغَمْزِ، ورجل هَصِرٌ وهُصَرٌ. وهَصَرَ قرْنَه يَهْصِرُه هَصْراً: غمزه. والهَصْرُ: أَن تأْخذ برأْس شيء ثم تكسره إِليك من غير بينونة؛ وأَنشد لامرئ القيس:
ولما تَنازَعْنا الحَدِيثَ وأَسْمَحَتْ،
هَصَرْتُ بغُصْنٍ ذي شَمارِيخ مَيَّالِ
قوله: تنازعنا الحديث أَي حَدّثَتْنِي وحَدَّثْتُها. وأَسْمَحَتْ: انقادت وتَسَهَّلَتْ بعد صعوبتها. وهَصَرْتُ: جذبت؛ وأَراد بالغصن جِسْمَها وقَدَّها في تَثَنِّيهِ ولينه كتثني الغصن، وشبه شعرها بشماريخ النخل في كثرته والتفافه.
والمُهاصِريُّ: ضَرْبٌ من البُرُود، وفي التهذيب: من برود اليمن. والهَصْرَةُ والهَصَرَةُ: خَرَزَة يُؤَخَّذُ بها الرجال. وهاصِرٌ وهَصَّارٌ ومُهاصِر: أَسماء.

### Türkçe

**الهَصْرُ**: kırmadır. **هَصَرَ** şeyi **يَهْصِرُه** **هَصْراً**: onu çekti ve eğdi ve **اهْتَصَرَه**. Ebû Ubeyde: “**هَصَرْتُ** şeyi ve **وَقَصْتُه**” dedi; onu kırdığın zaman.

Ve **الهَصْرُ**: dal ve benzeri gibi yaş şeyi bükmek ve onu ayrılma olmaksızın kırmaktır; ve denildi ki: o, her ne şey olursa olsun senin bükmendir; **هَصَرَه** onu **يَهْصِرُه** **هَصْراً**; böylece **فانْهَصَرَ**; ve **اهْتَصَرَه**; böylece **فاهْتَصَر**. Cevherî: “**هَصَرْتُ** dalı ve dal ile” dedi; başından tuttuğun zaman, onu kendine doğru eğdiğinde.

Ve hadiste: rükû ettiği zaman sırtını **هَصَرَ** idi; yani onu yere doğru büktü. Ve **الهَصْرِ**’in aslı: bir çubuğun başından tutman, onu kendine doğru bükmen ve onu eğmendir.

Ve hadiste: Kubâ mescidini bina ettiğinde ağır bir taşı kaldırdı; sonra onu karnına doğru **فَهَصَرَه**; yani onu yaklaştırdı ve eğdi. Ebû Hanîfe dedi: **الانْهِصار** ve **الاهْتِصار** dalın yere düşmesidir; aslı ağaçtadır; Ebû Züeyb onu “ırz” hakkında ödünç aldı da şöyle dedi:
وَيْلُ مّ قَتْلى، فُوَيْقَ القَاعِ من عُشَرٍ،
من آل عُجْرَةَ أَمْسَى جَدُّهُمْ هَصِرَا

**التهذيب**: “**اهْتَصَرْتُ** hurma ağacını” dedi; onun salkımlarını alçalttığın ve onları düzelttiğin zaman; Lebîd dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به،
من الكَوافِرِ، مَهْضُومٌ ومُهْتَصَرُ

Ve rivayet olunur: **مَكْمُومٌ**; yani örtülü. Ve hadiste: Ebû Tâlib ile beraber idi; sonra bir ağacın altına indi; böylece ağacın dalları **فَتَهَصَّرَتْ**; yani onun üzerine sarktı.

Ve **الهَيْصَرُ**: aslandır. Ve **الهَصَّارُ**: aslandır. Ve **أَسدٌ هُصُورٌ** ve **هَصَّارٌ** ve **هَيْصَرٌ** ve **هَيْصارٌ** ve **مِهْصارٌ** ve **هُصَرَةٌ** ve **هُصَرٌ** ve **مُهْتَصِرٌ**: kırar ve eğer; bundan olarak; Sa‘leb inşad etti:
وخَيْل قد دَلَفْتُ لها بِخَيْلٍ،
عليها الأُسْدُ تَهْتَصِرُ اهْتِصارَا

İbn Üneys hadisi içinde: sanki o **الرِّئْبالُ الهَصُورُ** idi; yani avlayan ve kıran şiddetli aslan; ve **هَواصِرَ** üzerine cem‘ olunur. Amr b. Murra hadisi içinde:
ودارَتْ رَحاها باللُّيُوثِ الهواصِرِ

Satîh hadisi içinde:
فربما أَضْحَوْا بِمنْزِلَةٍ
تَهابُ صَوْلَهُمُ الأَُسْدُ الهَواصِيرُ
*Asılda böyle boşluk.

**مِهْصارٍ**’ın cem‘idir; ve o, ondan **مفعال** veznidir.

Ve **الهَصْرُ**: sıkı bastırmanın şiddetidir; ve adam **هَصِرٌ** ve **هُصَرٌ**dur. Ve boynuzunu **هَصَرَ**; onu **يَهْصِرُه** **هَصْراً**: onu bastırdı. Ve **الهَصْرُ**: bir şeyin başından tutman, sonra onu ayrılma olmaksızın kendine doğru kırmandır; İmru’ul-Kays’a inşad olundu:
ولما تَنازَعْنا الحَدِيثَ وأَسْمَحَتْ،
هَصَرْتُ بغُصْنٍ ذي شَمارِيخ مَيَّالِ

Onun sözü: “**تَنازَعْنا الحَدِيثَ**” yani bana konuştu ve ben ona konuştum. Ve **أَسْمَحَتْ**: zorluğundan sonra boyun eğdi ve kolaylaştı. Ve “**هَصَرْتُ**”: çektim; ve dal ile onun bedenini ve boyunu, bükülmesinde ve yumuşaklığında dalın bükülmesi gibi kastetti; ve saçını, çokluğu ve dolaşıklığı içinde hurma salkımlarının dallarına benzetti.

Ve **المُهاصِريُّ**: bürûd’dan bir türdür; ve **التهذيب**’de: Yemen bürûdlarındandır.

Ve **الهَصْرَةُ** ve **الهَصَرَةُ**: erkeklerin kendisiyle alındığı bir boncuktur. Ve **هاصِرٌ** ve **هَصَّارٌ** ve **مُهاصِر**: isimlerdir.
