# هصر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B5%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B5%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هصر

الهصر: الجذب والإمالة والإضافة، وفي الحديث:  كان إذا ركع هصر ظهره  أي ثناه إلى الأرض. وهصر الشيء يهصره هصرا: جبذه وأمله، وفي الحديث:  لما بني مسجد قباء رفع حجرا ثقيلا فهصره إلى بطنه  أي أضافه وأمله. الهصر: الكسر، قال أبو عبيدة: هصرت الشيء ووقصته: كسرته. الهصر: الدفع، هكذا في سائر النسخ، وهو مجاز، وعبر غيره بالغمز. الهصر: الإدناء، وهو قريب من الإمالة. الهصر: عطف شيء رطب كالغصن ونحوه وكسره من غير بينونة، أو هو عطف أي شيء كان، هصره يهصره هصرا، كذا هصر به يهصره هصرا، أي أخذ برأسه فأماله إليه. كذا في الصحاح فانهصر الغصن: مال وانعطف، واهنصره فاهتصر. وقال أبو حنيفة: الانهصار والاهتصار: سقوط الغصن على الأرض. من المجاز: الهصور كصبور، والهيصر، كحيدر، والهيصار، بزيادة الألف، والهصار، كشداد، والمهصر، كمنبر، والهصرة، كهمزة، والهاصر، والهصورة، كقسورة، والهصور، كجعفر، والمهصار، كمحراب، والمهصير، كمنطيق، والهصر، ككتف، والهصر، مثل صرد، والمهتصر، كل ذلك من أسماء الأسد. وقد هصر الفريسة يهصرها هصرا، إذا كسرها وأملها إليه، وفي حديث ابن أنيس: كأنه الرئبال الهصور. أي الأسد الشديد الذي يفترس ويكسر. ويجمع على الهواصر، وفي حديث عمرو بن مرة:
  ودارت رحاها بالليوث الهواصر وفي حديث سطيح:
  تهاب صولهم الأسد الهواصير وأنشد ثعلب:
  وخيل قد دلفت لهـا بـخـيل                      عليها الأسد تهتصر اهتصارا في التهذيب: اهتصر النخلة اهتصارا، إذا ذلل عذوقها وسواها، قال لبيد:
  جعل قصار وعيدان ينوء بـه                      من الكوافر مهضوم ومهتصر

  ويروى، مكموم، أي مغطى. ومهاصر بن حبيب: شاعر، وقال الحافظ في التبصير: إنه تابعي، ومهاصر بن مالك العذري عم عروة بن حزام بن مالك قتيل الحب، وهو صاحب عفراء بنت مهاصر بن مالك ، وهي بنت عمه، مات من حبها، وهم من بني هند بن حرام بن ضنة بن عبد بن كبير بن عذرة تابعي، هكذا في سائر النسخ، والأشبه بالصواب أن يقال فيه: شاعر، وأما النابغي فهو مهاصر بن حبيب الذي قال فيه المصنف إنه شاعر. وقد انقلب عليه الكلام فتأمل. والمهاصري: برد يمني، وفي المحكم: ضرب من البرود، وفي التهذيب: من برود اليمن. وأبو المهاصر رياح بن عمر، هكذا في سائر النسخ، وصوابه رياح بن عمرو البصري وهو القيسي أيضا، يروى عن أيوب السختياني، وذكره الحافظ في التبصير في محلين، وقال الذهبي: ضعفه أبو داود. أبو الشعثاء يزيد بن مهاصر الكندي: محدثان، الأخير، يروي عن ابن عمر قوله. والهصرة، ويحرك: خرزة للتأخيذ مثل الهمرة، كما سيأتي. ومما يستدرك عليه: هصر جده كفرح: مال، وجد هصر، ككتف، وهو مجاز، قال أبو ذؤيب:
  ويل ام قتلى فويق القاع من عشرمن آل عجرة أمسى جدهم هصرا وتهصرت أغصان الشجرة: تهدلت. والهصر: شدة الغمز، ورجل هصر، ككتف، وهصر، كصرد. وهصر، قرنه يهصره هصرا: غمزه. وهو مجاز، وهصر رأس الفريسة وبرأسها، إذا افترسها، وهو مجاز. ومن المجاز قول امرئ القيس:
  ولما تنازعنا الحديث وأسمـحـت                      هصرت بغصن ذي شماريخ ميال قوله: تنازعنا الحديث، أي حدثتني وحدثتها، وأسمحت: انقادت وتسهلت بعد صعوبتها، وهصرت: جذبت، وأراد بالغصن جسمها وقدها في تثنيه ولينه كتثني الغصن، وشبه شعرها بشماريخ النخل في كثرته والتفافه.

### Türkçe

**الهصر**: çekme ve eğme ve katma; ve hadiste: “Rükû ettiğinde sırtını **هصر** ederdi”; yani onu yere doğru bükerdi. Ve **هصر** etmek, şeyi **يهصره** **هصرا**: onu çekti ve eğdi; ve hadiste: “Kuba Mescidi inşa edildiğinde ağır bir taşı kaldırdı da onu karnına doğru **فهصره**”; yani onu kendine kattı ve eğdi. **الهصر**: kırma; Ebû Ubeyde dedi ki: “Şeyi **هصرت** ettim ve **وقصته**: onu kırdım.” **الهصر**: itme; diğer bütün nüshalarda böyledir; ve o mecazdır; başkası onu **الغمز** ile ifade etti. **الهصر**: yaklaştırma; ve o, eğmeye yakındır. **الهصر**: dal ve benzeri gibi yaş bir şeyi bükmek ve onu ayrılma olmaksızın kırmak; yahut o, her ne olursa olsun herhangi bir şeyi bükmektir; onu **هصره** eder, **يهصره** **هصرا**; yine onunla **هصر** eder, onu **يهصره** **هصرا**; yani başından tuttu da onu kendine doğru eğdi. Yine **الصحاح**’ta: dal **فانهصر** oldu: eğildi ve büküldü; ve onu **واهنصره** etti de **فاهتصر** oldu. Ebû Hanîfe dedi ki: **الانهصار** ve **الاهتصار**: dalın yere düşmesidir. Mecazdan: **الهصور** ( **صبور** vezninde), ve **الهيصر** ( **حيدر** gibi), ve **الهيصار** (elif ziyadesiyle), ve **الهصار** ( **شداد** gibi), ve **المهصر** ( **منبر** gibi), ve **الهصرة** ( **همزة** gibi), ve **الهاصر**, ve **الهصورة** ( **قسورة** gibi), ve **الهصور** ( **جعفر** gibi), ve **المهصار** ( **محراب** gibi), ve **المهصير** ( **منطيق** gibi), ve **الهصر** ( **كتف** gibi), ve **الهصر** ( **صرد** misali), ve **المهتصر**; bunların hepsi aslanın adlarındandır. Ve avı **هصر** eder, onu **يهصرها** **هصرا**; onu kırdığı ve kendine doğru eğdiği zaman. Ve İbn Enîs hadîsinde: “Sanki o **الرئبال الهصور** gibidir.” Yani avlayan ve kıran şiddetli aslan. Ve **الهواصر** üzerine cem‘ olunur; ve Amr b. Murre hadîsinde:
  “Ve değirmeni **بالليوث الهواصر** ile döndü.”
Ve Satîh hadîsinde:
  “**الأسد الهواصير** onların saldırışından korkar.”
Ve Sa‘leb inşâd etti:
  “Ve atlar ki ona atlarla yaklaştı,
                      üzerinde aslan, **تهتصر** **اهتصارا**.”
**التهذيب**’de: hurma ağacını **اهتصر** eder, **اهتصارا**; onun salkımlarını yumuşattığı ve düzelttiği zaman; Lebîd dedi ki:
  “Yaptı kısa (şeyler) ve değnekler; onunla yüklenir,
                      **من الكوافر**’den (olan) **مهضوم** ve **مهتصر**.”

Ve “**مكموم**” diye rivayet olunur; yani örtülü. Ve **مهاصر بن حبيب**: şairdir; ve Hâfız **التبصير**’de dedi ki: o tâbiîdir. Ve **مهاصر بن مالك العذري**: Mâlik b. Hızâm b. Mâlik’in, aşkın öldürdüğü, Urve b. Hızâm’ın amcasıdır; ve o, **عفراء بنت مهاصر بن مالك**’in sahibidir; o, amcasının kızıdır; ona olan aşkından öldü. Ve onlar, **بني هند بن حرام بن ضنة بن عبد بن كبير بن عذرة**’dendir; tâbiîdir. Diğer bütün nüshalarda böyledir; ve doğruya daha benzer olan, onda şöyle denmesidir: şair. **النابغي** ise, musannifin onda “şairdir” dediği **مهاصر بن حبيب**’dir. Söz ona ters dönmüştür; öyleyse düşün. Ve **المهاصري**: Yemenî bir bürde; ve **المحكم**’de: bürdelerden bir tür; ve **التهذيب**’de: Yemen bürdelerindendir. Ve **أبو المهاصر** **رياح بن عمر**; diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **رياح بن عمرو البصري**’dir ve o, ayrıca Kaysî’dir; **أيوب السختياني**’den rivayet eder; Hâfız onu **التبصير**’de iki yerde zikretti; Zehebî dedi ki: Ebû Dâvûd onu zayıf saydı. **أبو الشعثاء يزيد بن مهاصر الكندي**: iki muhaddistir; sonuncusu, İbn Ömer’den onun sözünü rivayet eder. Ve **الهصرة**; harekelenir: **الهمرة** gibi, te’hîz için bir boncuktur; ileride geleceği üzere. Ve ona istidrâk olunanlardandır: dedesi **هصر** etti, **كفرح** (vezninde): eğildi; ve dede **هصر** ( **كتف** gibi) oldu; ve o mecazdır; Ebû Züeyb dedi ki:
  “Vay, öldürülenlerin anası! düzlüğün üstünde on (kişi)den;
  **من آل عجرة**’den; onların dedesi **هصرا** olarak akşamladı.”
Ve ağacın dalları **وتهصرت**: sarktı. **الهصر**: sıkı **الغمز**; ve adam **هصر** ( **كتف** gibi), ve **هصر** ( **صرد** gibi). Ve boynuzunu **هصر** eder, onu **يهصره** **هصرا**: onu sıktı. Ve o mecazdır. Ve avın başını **هصر** etti ve onun başıyla (bunu yaptı); onu parçaladığı zaman; ve o mecazdır. Mecazdan, İmru’ul-Kays’ın sözü:
  “Ve ne zaman ki biz sözü çekiştirdik ve (o) yumuşadı,
                      **هصرت** eğik, salkımlı bir dal ile.”
Onun sözü: “**تنازعنا الحديث**”, yani bana anlattı ve ben ona anlattım. Ve “**أسمحت**”: zorluğundan sonra boyun eğdi ve kolaylaştı. Ve “**هصرت**”: çektim. Ve dal ile onun bedenini ve boyunu kastetti; onu bükmesinde ve yumuşaklığında, dalın bükülmesi gibi. Ve saçını, çokluğu ve dolaşıklığı sebebiyle hurma salkımlarına benzetti.
