# هضب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B6%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هضب

(باب الهاء والضاد وما يثلثهما)
(هضل) الهاء والضاد واللام ليس فيه إلا الهَيضَلة، وهي الجماعة المتسلِّحة ذاتُ الجَلَبة. وربَّما قالوا للناقة العظيمة: هَيضَلة.‏
(هضم) الهاء والضاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسرٍ وضَغطٍ وتداخُل. وهضَمت الشّيءَ هضماً: كسرتُه. ومِزمارٌ مُهَضَّم، لأنَّه فيما يزعمون أكسارٌ يضمُّ بعضُها إلى بعض. والهاضوم: الذي يَهضِم الطَّعام، وأُراه مولَّداً. وكشحٌ مُهضَّم. وامرأةٌ هضيمة الكَشْحَين: لطيفَتُهما، كأنَّهما ضُغِطا. والهَضَم: انضمامُ أعْلَى البطن، وهو في الخيل عَيب. قال الأصمعيّ: "لم يسبِق الحَلْبةَ فرسٌ أهضَمُ قَطّ(1)". والطّلْع الهضِيم: الدَّاخلُ بعضُه في بعض وهَضَمتُ لك مِن حقِّي طائفةً: تركتُه. والمتهضِّم: الظالم. والأهضام: بُطونٌ من الأودية، سمِّيت بذلك لغموضها، الواحد هِضْمٌ. فأمَّا الأهضام من الطِّيب....(2)‏
(هضب) الهاء والضاد والباء يدلُّ على اتِّساعٍ وكَثرةٍ وفيض. منه الهَضْبة: المَطْرة العظيمةُ القَطْر. والهِضَبُّ: الفَرسُ الكثير العَرَق. وهَضَباتٌ طُوَالات. [والهَضْبَة(3)]: الأكَمَة* الملساء. والله أعلم بالصواب.‏
--------------ــ
(1) انظر الحيوان (1: 104).‏
(2) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل وفي المجمل: "والأهضام: البخور، واحدتها هضمة. قال الأعشى:‏
إذا ما الدخان شبه في الآ *** نف يوماً بشقوة أهضاما".‏
(3) التكملة من المجمل.‏

ـ

### Türkçe

(هاء ile **الضاد** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**هضل**) **الهاء** ve **الضاد** ve **اللام**: onda ancak **الهَيضَلة** vardır; o, gürültü sahibi silahlanmış topluluktur. Ve bazen büyük deveye: **هَيضَلة** derler.

(**هضم**) **الهاء** ve **الضاد** ve **الميم**: kırmaya ve sıkıştırmaya ve iç içe girmeye delâlet eden sahih bir asıldır. **هضَمتُ** şeyi **هضماً**: onu kırdım. Ve **مِزمارٌ مُهَضَّم**; çünkü onların iddia ettiklerine göre o, parçalar olup bazısı bazısına bitiştirilir. Ve **الهاضوم**: yemeği hazmeden; ve onu türetilmiş görüyorum. Ve **كشحٌ مُهضَّم**. Ve **امرأةٌ هضيمة الكَشْحَين**: ikisi ince; sanki ikisi sıkıştırılmıştır. Ve **الهَضَم**: karnın üst tarafının toplanmasıdır; ve o, atlarda bir ayıptır. **الأصمعيّ** dedi: “**الحَلْبةَ**’yi hiçbir zaman daha **أهضَمُ** bir at geçmemiştir(1).” Ve **الطّلْع الهضِيم**: bazısı bazısının içine girmiş olan. Ve **هَضَمتُ** sana hakkımdan bir taife: onu terk ettim. Ve **المتهضِّم**: zalim. Ve **الأهضام**: vadilerden karınlar; kapalılıklarından dolayı bununla adlandırıldı; teki **هِضْمٌ**. Amma güzel kokudan **الأهضام** ise....(2)

(**هضب**) **الهاء** ve **الضاد** ve **الباء**: genişliğe ve çokluğa ve taşmaya delâlet eder. Ondan **الهَضْبة**: damlası büyük olan büyük yağmur. Ve **الهِضَبُّ**: teri çok olan at. Ve **هَضَباتٌ طُوَالات**. [Ve **الهَضْبَة(3)**]: düz pürüzsüz tepe. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

--------------ــ
(1) Hayvan’a bak (1: 104).
(2) İbare asılda ve el-Mücmel’de böyle eksik olarak gelmiştir: “Ve **الأهضام**: buhur; bir tanesi **هضمة**. **الأعشى** dedi:
إذا ما الدخان شبه في الآ *** نف يوماً بشقوة أهضاما”.
(3) Tekmile el-Mücmel’dendir.

ـ
