# هضل — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D9%84/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B6%D9%84/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D9%84.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: هضل

(باب الهاء والضاد وما يثلثهما)
(هضل) الهاء والضاد واللام ليس فيه إلا الهَيضَلة، وهي الجماعة المتسلِّحة ذاتُ الجَلَبة. وربَّما قالوا للناقة العظيمة: هَيضَلة.‏
(هضم) الهاء والضاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسرٍ وضَغطٍ وتداخُل. وهضَمت الشّيءَ هضماً: كسرتُه. ومِزمارٌ مُهَضَّم، لأنَّه فيما يزعمون أكسارٌ يضمُّ بعضُها إلى بعض. والهاضوم: الذي يَهضِم الطَّعام، وأُراه مولَّداً. وكشحٌ مُهضَّم. وامرأةٌ هضيمة الكَشْحَين: لطيفَتُهما، كأنَّهما ضُغِطا. والهَضَم: انضمامُ أعْلَى البطن، وهو في الخيل عَيب. قال الأصمعيّ: "لم يسبِق الحَلْبةَ فرسٌ أهضَمُ قَطّ(1)". والطّلْع الهضِيم: الدَّاخلُ بعضُه في بعض وهَضَمتُ لك مِن حقِّي طائفةً: تركتُه. والمتهضِّم: الظالم. والأهضام: بُطونٌ من الأودية، سمِّيت بذلك لغموضها، الواحد هِضْمٌ. فأمَّا الأهضام من الطِّيب....(2)‏
(هضب) الهاء والضاد والباء يدلُّ على اتِّساعٍ وكَثرةٍ وفيض. منه الهَضْبة: المَطْرة العظيمةُ القَطْر. والهِضَبُّ: الفَرسُ الكثير العَرَق. وهَضَباتٌ طُوَالات. [والهَضْبَة(3)]: الأكَمَة* الملساء. والله أعلم بالصواب.‏
--------------ــ
(1) انظر الحيوان (1: 104).‏
(2) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل وفي المجمل: "والأهضام: البخور، واحدتها هضمة. قال الأعشى:‏
إذا ما الدخان شبه في الآ *** نف يوماً بشقوة أهضاما".‏
(3) التكملة من المجمل.‏

ـ

### Türkçe

(هâ ve **الضاد** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**هضل**) **الهاء** ve **الضاد** ve **اللام** onda **الهَيضَلة**’den başka bir şey yoktur; o, gürültüsü olan silahlı topluluktur. Ve bazen büyük deveye: **هَيضَلة** derler.

(**هضم**) **الهاء** ve **الضاد** ve **الميم**: sahih bir asıldır; kırma ve sıkıştırma ve iç içe girme üzerine delâlet eder. Ve **هضَمتُ** şeyi **هضماً**: onu kırdım. Ve **مِزمارٌ مُهَضَّم**; çünkü onların iddia ettiklerine göre o, parçalar olup bazısı bazısına bitişir. Ve **الهاضوم**: yemeği hazmeden; ve onu müvelled görüyorum. Ve **كشحٌ مُهضَّم**. Ve **امرأةٌ هضيمة الكَشْحَين**: ikisi latiftir; sanki ikisi sıkıştırılmıştır. Ve **الهَضَم**: karnın üst tarafının toplanmasıdır; ve o, atlarda bir ayıptır. **الأصمعيّ** dedi: “**الحَلْبة**’yi hiçbir zaman daha **أهضَمُ** bir at geçmedi(1).” Ve **الطّلْع الهضِيم**: bazısı bazısının içine girmiş olandır. Ve **هَضَمتُ** sana hakkımdan bir taife: onu terk ettim. Ve **المتهضِّم**: zâlimdir. Ve **الأهضام**: vadilerden karınlardır; kapalılıklarından dolayı bununla adlandırılmıştır; teki **هِضْمٌ**’dür. Amma güzel kokudan **الأهضام**....(2)

(**هضب**) **الهاء** ve **الضاد** ve **الباء** genişlik ve çokluk ve taşma üzerine delâlet eder. Ondan **الهَضْبة**: damlası büyük olan büyük yağmurdur. Ve **الهِضَبُّ**: teri çok olan attır. Ve **هَضَباتٌ طُوَالات**. [Ve **الهَضْبَة(3)**]: düz, pürüzsüz tepedir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.
--------------ــ
(1) Hayvan’a bak (1: 104).
(2) Asılda ibare böyle eksik gelmiştir; ve el-Mücmel’de: “Ve **الأهضام**: buhur; bir tanesi **هضمة**. **الأعشى** dedi:
**إذا ما الدخان شبه في الآ
نف يوماً بشقوة أهضاما**”.
(3) Tekmile el-Mücmel’dendir.
