# هضل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B6%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هضل

| | ( الهَيْضَلَةُ : المَرْأَةُ النَّصَفُ ) ، عَنِ | الفَرَّاءِ ، رَوَاهُ عَنْهُ أَبُو عُبَيْدٍ كَمَا في | الصِّحاحِ . | ( و ) أَيْضًا ( النّاقَةُ الغَزِيْرةُ ) ، عَنِ | الفَرّاءِ أَيْضًا . ( والضَّخْمَةُ الطَّوِيْلَةُ ) | مِنَ النِّساءِ وَالإِبِلِ ، كَما في اللِّسانِ . | وَرَجُلٌ هَيْضَلٌ : ضَخْمٌ طَوِيْلٌ عَظِيم . | ( و ) قِيْلَ : الهَيْضَلَةُ مِنَ النِّساءِ والإِبِل | والشّاء : ( المُسِنَّةُ ) ، وَلَا يُقَالُ بَعِيْرٌ | هَيْضَل . | ( و ) الهَيْضَلَةُ : ( الجَماعَةُ | المُتَسَلِّحَةُ ) : أَمْرُهُم في الحَرْبِ | وَاحِد ، ( كالهَيْضَلِ ) . وَقَالَ اللَّيْث | الهَيْضَلُ : جَماعَة ، فَإِذا جُعِلَ اسْمًا | قِيْلَ هَيْضَلَة . وَقِيْلَ : الهَيْضَلَة : | الجَماعَةُ يُغْزَى بِهِم لَيْسُوا بِالْكَثِير . | ( و ) الهَيْضَلَةُ : ( أَصْواتُ النّاسِ ) ، | عَنِ الفَرّاء . | ( والهَضَلُ ، بِالْفَتْحِ : الكَثِيْرُ ) ، | قَالَ المَرَّارُ الفَقْعَسِيُّ : | % ( أُصُلاً قُبَيْلَ اللَّيْلِ أَوْ غَادَيْتُها % | بَكَرًا غُدَيَّةَ في النَّدَى الهَضْلِ ) % | ( والهَضَلَاءُ : الطَّوِيْلَةُ الثَّدْيَيْنِ ) مِنَ | النِّساءِ . | ( وَأَهْضَلَتِ السَّماءُ : سَحَّتْ | بِمَطَرِها . و ) أَهْضَلَتِ ( الدَّلْوُ ) : إِذا | ( ضَرَبَها جَالُ البِئْر فَنَضَحَت بِالماءِ ) ، | كَمَا في العُباب . | ( و ) قَالَ ابْنُ الفَرَج : ( هَضَلَ بِالشِّعْرِ | وَبِالكَلَامِ ) وَهَضَبَ بِهِ : إِذَا ( سَحَّ | سَحًّا ) . | ( والهَيْضَلُ : الَجْيشُ الكَثِيْرُ ) ، | وَقِيْلَ : الرَّجَّالَةُ ، وَقِيْلَ : الجَماعَةُ مِنَ | النَّاسِ ، وَأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لِلْكُمَيْت : | % ( وَحَوْلَ سَرِيْرِكَ مِنْ غَالِبٍ % | ثُبَى العِزِّ والعَرَبُ الهَيْضَلُ ) % | وَقَالَ أَبُو كَبِيرٍ : |

| % ( أَزُهَيْرُ إِنْ يَشِب القَذالُ فَإِنَّهُ % | رُبَ هَيْضَلٍ لَجِبٍ لَفَفتُ بِهَيْضَلِ ) % | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | امْرَأَةٌ هَضْلاءُ : ارْتَفَعَ حَيْضُها . | وَيُقَالُ : عَنْزٌ هَيْضَلَةٌ : عَرِيْضَةُ | الخاصِرَتَيْن ، قَالَهُ ابْنُ بَرّي وَأَنْشَدَ : | % ( بِهَيْضَلَةٍ إِذا دُعِيَتْ أَجَابَتْ % | مَصُورٌ قَرْنُها نَقَدٌ قَدِيْمُ ) % | وَالهَضّالُ ، كَشَدّادٍ : الحَادِي ، | وَأَنْشَدَ ابْنُ الفَرَج : | % ( % كَأَنَّهُنَّ بِجِمادِ الأَجْبَالْ ) % | % ( % وَقَدْ سَمِعْنَ صَوْتَ حادٍ جَلْجَالْ ) % | % ( مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ عَلَيْها هَضّالْ % ) % | لِأَنَّهُ يَهْضِلُ عَلَيْهَا بِالشِّعْرِ إِذا حَدَا . | |

### Türkçe

| | ( **الهَيْضَلَةُ** : yarım kadın ) ، **الفَرَّاءِ**’dan, onu ondan **أَبُو عُبَيْدٍ** rivayet etti, **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi. | ( و ) ayrıca ( bol sütlü dişi deve ) ، yine **الفَرّاءِ**’dan. ( kadınlardan ve develerden iri, uzun ) ، **اللِّسانِ**’da olduğu gibi. | Ve **هَيْضَلٌ** bir adam: iri, uzun, büyük. | ( و ) denildi: kadınlardan, develerden | ve koyundan **الهَيْضَلَةُ**: ( yaşlı olan ) ، ve **هَيْضَل** deve denilmez. | ( و ) **الهَيْضَلَةُ** : ( silahlanmış topluluk ) : savaşta | işleri birdir, ( **الهَيْضَلِ** gibi ). Ve **اللَّيْث** dedi: | **الهَيْضَلُ**: bir topluluk; isim yapıldığında | **هَيْضَلَة** denilir. Ve denildi: **الهَيْضَلَة**: | kendileriyle gazâ edilen topluluk; çok değiller. | ( و ) **الهَيْضَلَةُ** : ( insanların sesleri ) ، | **الفَرّاء**’dan. | ( ve **الهَضَلُ** ، fetih ile: çok olan ) ، | **المَرَّارُ الفَقْعَسِيُّ** dedi: | % ( Geceye yakın bir vakitte köke indim yahut ona erkenden vardım % | çiğde, çok olan çiğde, sabahın erkeninde ) % | ( ve **الهَضَلَاءُ** : iki memesi uzun olan ) kadınlardan. | ( Ve **أَهْضَلَتِ السَّماءُ** : yağmuruyla şakırdadı |. و ) **أَهْضَلَتِ** ( **الدَّلْوُ** ) : | ( kuyu kovası onu vurup da su sıçrattığında ) ، | **العُباب**’da olduğu gibi. | ( و ) **ابْنُ الفَرَج** dedi: ( **هَضَلَ بِالشِّعْرِ** | ve ( **وَبِالكَلَامِ** ) ve onunla **هَضَبَ**: ( şakır şakır | şakırdadığında ). | ( **الهَيْضَلُ** : çok olan ordu ) ، | ve denildi: yaya asker; ve denildi: insanlardan topluluk; | ve **الجَوْهَرِيُّ** **الكُمَيْت**’e ait olarak inşad etti: | % ( Ve senin sedirinin çevresinde Gâlib’den % | izzetin sığınağı ve Araplar, **الهَيْضَلُ** ) % | Ve **أَبُو كَبِيرٍ** dedi: |

| % ( Ey **أَزُهَيْرُ**; ense saçı ağarırsa, şüphesiz o % | nice gürültülü **هَيْضَلٍ** vardır ki onu bir **هَيْضَلِ** ile sardım ) % | | [ ] Ve ondan üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: | **هَضْلاءُ** bir kadın: hayzı yükseldi (kesildi). | Ve denilir: **هَيْضَلَةٌ** bir keçi: iki böğrü geniş, | **ابْنُ بَرّي** söyledi ve inşad etti: | % ( Bir **هَيْضَلَةٍ** ile; çağrıldığında cevap verdi % | boynuzu sağlam; eski bir gümüş ) % | Ve **الهَضّالُ** ، **شَدّادٍ** gibi: deve sürücüsü, | ve **ابْنُ الفَرَج** inşad etti: | % ( % sanki onlar dağların katı zeminiyle ) % | % ( % ve gürültülü bir sürücünün sesini işittiler ) % | % ( gecenin sonunda onların üzerinde **هَضّالْ** % ) % | çünkü o, sürdüğünde onların üzerine şiirle **يَهْضِلُ** eder. | |
