# هض — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B6/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B6.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: هض

باب الهاء والضاد
هض
هضّ : قال الليث : الهضُّ : كَسْرٌ دونَ الهَد وفوقَ الرَّض ، قال : والهَضْهَضَةُ ، كذلك ، إلا أنه في عَجلَةٍ ، والهضُّ في مُهْلَةٍ . جعلوا ذلك كالمدّ والترجيع في الأصوات . قال : والهَضْهَاضُ : الفحل الذي يَهُضّ أعناق الفحول ، تقول : هو يُهَضْهِضُ الأعْنَاقَ . وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : هضَضْتُ الحجرَ وغيره أهُضُّهُ هَضّاً : إذا كسرتَه ودقَقْته . وقال غيره : يقال : جاءت الإبل تَهُضُّ السير هَضّاً : إذا أسرعت . ويقال : لشَدَّ ما هضَّت السَّيْرَ ؛ وقال رَكَّاضٌ الدُبَيْرِي :
جاءتْ تَهُضُّ المَشْيَ أيَّ هَض
يَدْفَعُ عنها بَعْضُها عَنْ بَعْضِ
قال ابن الأعرابيّ : يقول : هي إبل غِزَارٌ فيدفع ألبانُها عنها قطعَ رؤوسها ؛ كقوله :
حتى فَدَى أعناقَهُنَّ المحْضُ
قال : وهضَّضَ : إذا دَقّ الأرضَ برجليه دقّاً شديداً ، وقال الأصمعيّ : الهَضَّاء : الجماعة من الناس ؛ وقال الطِرِمَّاح :
قد تَجَاوَزْتُها بِهَضَّاءَ كالجِنَّ
نَةِ يُخفُونَ بَعْضَ قَرْعِ الوِفَاضِ
وقال ابن الفرج : جاء يهزّ المشي ويَهُضُّه : إذا مشى مشياً حسناً في تدافع 1 ) .

### Türkçe

باب **الهاء** والضاد
**هض**
**هضّ**: Leys dedi: **الهضُّ**: **الهَد**’den aşağı ve **الرَّض**’dan yukarı bir kırmadır. Dedi: **الهَضْهَضَةُ** da böyledir; ancak o, bir acele içindedir; **الهضُّ** ise bir ağırdan alış içindedir. Bunu, seslerdeki uzatma ve tekrar ettirme gibi kıldılar. Dedi: **الهَضْهَاضُ**: erkek devedir ki erkek develerin boyunlarını **يَهُضّ** eder; dersin ki: o, boyunları **يُهَضْهِضُ** eder. Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: taşı ve başkasını **هضَضْتُ**; onu **أهُضُّهُ** **هَضّاً**: onu kırdığın ve incelttiğin zaman. Başkası dedi: denilir: develer yürüyüşü **تَهُضُّ** **هَضّاً** olarak geldi: hızlandıkları zaman. Ve denilir: yürüyüşü ne şiddetle **هضَّت**; ve **رَكَّاضٌ الدُبَيْرِي** dedi:
جاءتْ تَهُضُّ المَشْيَ أيَّ هَض
يَدْفَعُ عنها بَعْضُها عَنْ بَعْضِ
İbnü’l-A‘râbî dedi: der ki: o, bol sütlü develerdir; böylece sütleri, başlarının kesilmesini onlardan defeder; şu sözü gibi:
حتى فَدَى أعناقَهُنَّ المحْضُ
Dedi: **وهضَّضَ**: ayaklarıyla yeri şiddetli bir dövüşle dövdüğü zaman. Asma‘î dedi: **الهَضَّاء**: insanlardan bir topluluktur. Ve **الطِرِمَّاح** dedi:
قد تَجَاوَزْتُها بِهَضَّاءَ كالجِنَّ
نَةِ يُخفُونَ بَعْضَ قَرْعِ الوِفَاضِ
İbnü’l-Ferec dedi: yürüyüşü sallayarak geldi ve onu **يَهُضُّه**: bir itişip kakışma içinde güzel bir yürüyüşle yürüdüğü zaman (1).
