# هطع — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D8%B9/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B7%D8%B9/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D8%B9.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: هطع

هطع
هَطَعَ - يَهْطَعُ - أَهْطَعَ - يُهْطِعُ - مُهْطِع - مُهْطِعِيْن
هَطَعَ - يَهْطَعُ + الكائن + إلى كائن أو شيء: يمد رأسه مستفهماً مستكشفاً مطلعاً جهة الشيء
أَهْطَعَ - يُهْطِعُ : على وزن " أفعلَ " من " هَطَعَ - يَهْطَعُ ": جعله " يَهْطَعُ ": جعل رأسه " يَهْطَعُ ": يجعل رأسه يمتد مستفهماً مستكشفاً مطلعاً
مُهْطِع: اسم فاعل من " أَهْطَعَ - يُهْطِعُ ": من يجعل رأسه يمتد مستفهماً مستكشفاً مطلعاً
مُهْطِعِيْن: جمع " مُهْطِع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التفتيش والبحث والتحري للتعرف على الأثر" وهي:
قَصَّ - يَقُصُّ، فَقَد - يَفْقِدُ، جَاسَ - يَجوْسُ، ألا - يَأْلِي، هَطَعَ - يَهْطَعُ، أَيِيَ - يَأْيى
مهطعين
 	﴿مهطعين مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم وأفئدتهم هواء(43)﴾ إبراهيم ﴿مهطعين إلى الداعي يقول الكافرون هذا يوم عسر(8)﴾ القمر
 	﴿فمال الذين كفروا قبلك مهطعين(36)﴾ المعارج
جاء في التفسير: مهطعين: مسرعين - مسرعين مادي أعناقهم
مختار الصحاح
● [هطع] ه ط ع: أَهْطَعَ الرجل إذا مد عنقه وصوَّبَ رأسه وأَهْطَعَ في عدوه أسرع
الراغب
هطع
- هطع الرجل ببصره: إذا صوبه، وبعير مهطع: إذا صوب عنقه. قال تعالى: }مهطعين مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم﴿[إبراهيم/43]،﴾مهطعين إلى الداع{ [القمر/8].
ملخص اللسان
1.     هَطَعَ يَهْطَعُ هُطُوعاً وأَهْطَعَ: أَقْبَلَ على الشيء ببصره فلم يرفعه عنه. وفي التنزيل: مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رؤوسهم؛
2.     وقيل: المُهْطِعُ الذي يَنْظُرُ في ذُلٍّ وخُشوعٍ، والمُقْنِعُ الذي يَرْفَع رأْسَه ينظر في ذلٍّ.
3.     وهَطَعَ وأَهْطَعَ: أَقبل مُسْرِعاً خائفاً لا يكون إِلا مع خوف، الإِهْطاعُ: الإِسْراعُ في العَدْوِ. وأَهْطَعَ البعيرُ في سيْرِه واسْتَهْطَعَ إِذا أَسْرَعَ. وناقة هَطْعَى: سريعةٌ.
4.    وقيل: نظرَ بخُضُوعٍ؛يقال للرجل إِذا أَقَرَّ وذَلَّ: أَرْيَخَ وأَهْطَعَ؛
5.    وقيل: مَدَّ عنقه وصَوَّبَ رأْسه،
6.     والهَيْطَعُ: الطريق الواسع.
7.    وقيل: المُهْطِعُ الساكِتُ المنطلق إِلى الهُتافِ إِذا هَتَفَ هاتِفٌ،
لسان العرب
● - هطع: هَطَعَ يَهْطَعُ هُطُوعاً وأَهْطَعَ: أَقْبَلَ على الشيء ببصره فلم   يرفعه عنه. وفي التنزيل: مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رؤوسهم؛ وقيل:   المُهْطِعُ الذي يَنْظُرُ في ذُلٍّ وخُشوعٍ، والمُقْنِعُ الذي يَرْفَع رأْسَه ينظر   في ذلٍّ. وهَطَعَ وأَهْطَعَ: أَقبل مُسْرِعاً خائفاً لا يكون إِلا مع   خوف، وقيل: نظرَ بخُضُوعٍ؛ عن ثعلب، وقيل: مَدَّ عنقه وصَوَّبَ رأْسه، وقال   بعض المفسرين في قوله مُهْطِعِين: مُحَمِّجِين، والتَّحْمِيجُ إِدامةُ   النظر مع فتح العيْنَيْنِ، وإِلى هذا مال أَبو العباس: وقال الليث: بعير   مُهْطِعٌ في عُنُقِه تصوِيبٌ خِلْقة. يقال للرجل إِذا أَقَرَّ وذَلَّ:   أَرْيَخَ وأَهْطَعَ؛ وأَنشد:   تَعَبَّدَنِي نِمْرُ بن سَعْدٍ، وقد أُرَى   ونِمْرُ بن سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ   وقوله مُهْطِعِين إِلى الداعِ فسر بالوجهين جميعاً؛ وأَنشد:   بِدَجْلةَ أَهلُها، ولقدْ أَراهُمْ،   بدَجْلةَ، مُهْطِعِينَ إِلى السَّماعِ   أَي مُسْرِعِين. وفي حديث علي، عليه السلام: سِراعاً إِلى أَمره   مُهْطِعِين إِلى مَعادِه؛ الإِهْطاعُ: الإِسْراعُ في العَدْوِ. وأَهْطَعَ البعيرُ   في سيْرِه واسْتَهْطَعَ إِذا أَسْرَعَ. وناقة هَطْعَى: سريعةٌ.   والهَيْطَعُ: الطريق الواسع. وطريقٌ هَيْطَعٌ: واسِعٌ.   وهَطْعَى وهَوْطَعٌ: اسمان، وقال شمر: لم أَسمع هاطِعاً إِلا لطُفَيْلٍ   وهو الناكِسُ، وقيل: المُهْطِعُ الساكِتُ المنطلق إِلى الهُتافِ إِذا   هَتَفَ هاتِفٌ، والإِقْناعُ رَفْعُ الرأْسِ في اعْوِجاجٍ في جانِبٍ مِثْلِ   الجانِفِ، والجانِفُ الذي يَعْدِلُ في مَشْيَتِه، فأَما رَفْعُه في   استِقامةٍ فليس عندهم بإِقْناعٍ.
مقاييس اللغة:
(هطع) الهاء والطاء والعين: أُصَيلٌ يدلُّ على إقبالٍ على الشّيء وانقياد. يقال: هَطَعَ الرّجلُ على الشَّيء ببصره: أقبَلَ. وأهطعَ البعيرُ: صَوَّبَ عنقَه منقاداً. وأهْطَعَ: أسْرَعَ.‏
القاموس المحيط:
هَطَعَ، كمنَع، هَطْعاً وهُطوعاً أسْرَعَ مُقْبِلاً خائفاً، أو أقْبَلَ ببَصَرِه على الشيءِ لا يُقْلِعُ عنه. وكأميرٍ الطريقُ الواسعُ. وأهْطَعَ مَدَّ عُنُقَه، وصَوَّبَ رأسَهُ، كاسْتَهْطَعَ. وكمُحْسِنٍ مَن يَنْظُرُ في ذُلٍّ وخُضُوعٍ لا يُقْلِعُ بَصَرَه، أو الساكِتُ المُنْطَلِقُ إلى مَن هَتَفَ به.
وبعيرٌ مُهْطِعٌ: في عُنُقِه تَصْويبٌ خِلْقَةً.
تاج العروس:
هطع
هَطَع كمَنَعَ هَطْعاً وهُطُوعاً : أسْرَعَ مُقْبِلاً خائِفاً لا يَكُونُ إلا معَ خَوْفِ قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ أو أقْبَلَ ببَصْرِه على الشَّيءِ لا يُقْلِعُ عَنْهُ كأهْطَعَ فِيهِمَا
والهَطِيعُ كأمِيرٍ : الطَّرِيقُ الواسِعُ نَقَلَه ابنُ دُرَيدٍ وأنْكَرَهُ الأزْهَرِيُّ قُلتُ : طَريقٌ هَيْطَعٌ كحَيْدَرٍ
وأهْطَعَ البَعِيرُ في سَيْرِه : مَدَّ عُنُقَه وصَوَّبَ رَأْسَهُ كاسْتَهْطَعَ
والمُهْطِعُ كمُحْسِنٍ : مَن يَنْظُرُ في ذُلٍّ وخُضُوعٍ لا يُقْلِعُ بصَرَهُ وبهِ فُسِّرَ قَوْلُه تعالى مُهْطِعِينَ مُقْنِعِيُ رُؤُوسهِمْ . وقالَ ثَعْلَبٌ : أهْطَعَ نَظَرَ بخُضُوعٍ وقالَ بعضُ المُفَسِّرِينَ : مُهْطِعِينَ أي : مُحَمِّمجِينَ والتَّحْمِيجُ : إدامَةُ النَّظَرِ معَ فَتْحِ العَيْنَيْنِ وإلى هذا مالَ أبو العَبّاسِ وقالَ الزجاجُ : مُهْطِعِينَ أي : مُسْرِعينَ وأنْشَدَ لابْنِ مُفَرِّغٍ :
بَدِجْلَةَ أهْلُهَا ولَقَدْ أُرَاهُمْ ... بدِجْلَةَ مُهْطِعِينَ إلى السَّمَاعِ أو المُهْطِعُ : السّاكِتُ المُنْطَلِقُ إلى منْ هَتَفَ بهِ وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ أيْضاً
وبَعِيرٌ مُهْطِعٌ : في عُنُقِه تَصْوِيبٌ خِلْقَةً نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وممّا يُستدْرَكُ عليهِ : أهْطَعَ في عَدْوهِ : أسْرَعَ
وناقَةٌ هَطْعَى : سَرِيعَةٌ
وأهْطَعَ : أقْبَلَ مُسْرِعاً خائِفاً
ويُقَالُ للرَّجُلِ إذا أقَرَّ وذَلَّ : أرْبَخَ وأهْطَعَ وأنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ :
تَعَبَّدَنِي نَمْرُ بنُ سَعْدٍ وقدْ أُرَى ... ونِمْرُ بنُ سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ والهاطِعُ : النّاكِسُ قالَ شَمِرٌ : ولم أسْمَعْه إلا لِطُفَيْلٍ
أأأااوهَطْعَى وهَوْطَعٌ : اسْمَانِ

### Türkçe

هطع
**هَطَعَ** - **يَهْطَعُ** - **أَهْطَعَ** - **يُهْطِعُ** - **مُهْطِع** - **مُهْطِعِيْن**

**هَطَعَ - يَهْطَعُ** + varlık + bir varlığa veya şeye: başını, şeyin yönüne doğru, sorarcasına, araştırırcasına, bilgi edinircesine uzatır.

**أَهْطَعَ - يُهْطِعُ**: “**أفعلَ**” vezninde, “**هَطَعَ - يَهْطَعُ**”tan: onu “**يَهْطَعُ**” kıldı: başını “**يَهْطَعُ**” kıldı: başını, sorarcasına, araştırırcasına, bilgi edinircesine uzatır kılar.

**مُهْطِع**: “**أَهْطَعَ - يُهْطِعُ**”tan ism-i fâil: başını sorarcasına, araştırırcasına, bilgi edinircesine uzatan kimse.

**مُهْطِعِيْن**: “**مُهْطِع**”in çoğulu.

Ve lafız, “izin tanınması için teftiş, arama ve taharri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَصَّ - يَقُصُّ**، **فَقَد - يَفْقِدُ**، **جَاسَ - يَجوْسُ**، **ألا - يَأْلِي**، **هَطَعَ - يَهْطَعُ**، **أَيِيَ - يَأْيى**

مهطعين
	﴿**مهطعين** مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم وأفئدتهم هواء(43)﴾ İbrahim
	﴿**مهطعين** إلى الداعي يقول الكافرون هذا يوم عسر(8)﴾ el-Kamer
	﴿فمال الذين كفروا قبلك **مهطعين**(36)﴾ el-Meâric

Tefsirde geldi: **مهطعين**: acele edenler – boyunlarını uzatmış olarak acele edenler.

مختار الصحاح
● [**هطع**] ه ط ع: **أَهْطَعَ** adam, boynunu uzattığı ve başını aşağı eğdiği zaman; ve **أَهْطَعَ** koşusunda: hızlandı.

الراغب
هطع
- **هطع** adam bakışıyla: onu aşağı çevirdiği zaman; ve **مهطع** deve: boynunu aşağı çevirdiği zaman. Yüce Allah dedi: }**مهطعين** مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم﴿[İbrahim/43]،﴾**مهطعين** إلى الداع{ [el-Kamer/8].

ملخص اللسان
1. **هَطَعَ يَهْطَعُ** **هُطُوعاً** ve **أَهْطَعَ**: bir şeye bakışıyla yöneldi de onu üzerinden kaldırmadı. Ve tenzilde: **مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي** رؤوسهم؛
2. Ve denildi: **المُهْطِعُ** zillet ve huşû içinde bakan kimsedir; **المُقْنِعُ** ise başını kaldırıp zillet içinde bakan kimsedir.
3. Ve **هَطَعَ** ve **أَهْطَعَ**: korkmuş olarak hızlıca yöneldi; ancak korku ile olur. **الإِهْطاعُ**: koşuda hızlanmadır. Deve yürüyüşünde **أَهْطَعَ** ve **اسْتَهْطَعَ**: hızlandığı zaman. Ve **هَطْعَى** dişi deve: hızlıdır.
4. Ve denildi: huşû ile baktı; adama, ikrar edip zelil olduğu zaman denilir: **أَرْيَخَ** ve **أَهْطَعَ**؛
5. Ve denildi: boynunu uzattı ve başını aşağı eğdi,
6. Ve **الهَيْطَعُ**: geniş yol.
7. Ve denildi: **المُهْطِعُ**; bir çağıran çağırdığı zaman, çağrıya doğru atılan suskun kimsedir.

لسان العرب
● - **هطع**: **هَطَعَ يَهْطَعُ** **هُطُوعاً** ve **أَهْطَعَ**: bir şeye bakışıyla yöneldi de onu üzerinden kaldırmadı. Ve tenzilde: **مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي** رؤوسهم؛ ve denildi: **المُهْطِعُ** zillet ve huşû içinde bakan kimsedir; **المُقْنِعُ** ise başını kaldırıp zillet içinde bakan kimsedir. Ve **هَطَعَ** ve **أَهْطَعَ**: korkmuş olarak hızlıca yöneldi; ancak korku ile olur; ve denildi: huşû ile baktı; Sa‘leb’den; ve denildi: boynunu uzattı ve başını aşağı eğdi. Ve bazı müfessirler, **مُهْطِعِين** sözünde dedi ki: **مُحَمِّجِين**; ve **التَّحْمِيجُ**: iki gözü açmakla birlikte bakışı sürdürmektir. Ve buna Ebû’l-‘Abbâs meyletti. Ve Leys dedi: boynunda yaratılıştan bir aşağı eğme bulunan deve **مُهْطِعٌ**dur. Adama, ikrar edip zelil olduğu zaman denilir: **أَرْيَخَ** ve **أَهْطَعَ**؛ ve şu beyit okundu:
تَعَبَّدَنِي نِمْرُ بن سَعْدٍ، وقد أُرَى
ونِمْرُ بن سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ
Ve **مُهْطِعِين** إِلى الداعِ sözü iki vecihle birlikte tefsir edildi; ve şu beyit okundu:
بِدَجْلةَ أَهلُها، ولقدْ أَراهُمْ،
بدَجْلةَ، مُهْطِعِينَ إِلى السَّماعِ
yani: acele edenler. Ve Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “Onun emrine doğru süratle, dönüşüne doğru **مُهْطِعِين**.” **الإِهْطاعُ**: koşuda hızlanmadır. Deve yürüyüşünde **أَهْطَعَ** ve **اسْتَهْطَعَ**: hızlandığı zaman. Ve **هَطْعَى** dişi deve: hızlıdır. Ve **الهَيْطَعُ**: geniş yol. Ve **هَيْطَعٌ** yol: geniştir. Ve **هَطْعَى** ve **هَوْطَعٌ**: iki isimdir. Ve Şemir dedi: **هاطِعاً**ı yalnız Tufeyl için işittim; o ise başı eğik olandır. Ve denildi: **المُهْطِعُ**; bir çağıran çağırdığı zaman, çağrıya doğru atılan suskun kimsedir. Ve **الإِقْناعُ**: başı, **الجانِف** gibi, bir yanda eğrilikle kaldırmaktır; ve **الجانِفُ** yürüyüşünde meyleden kimsedir. Ama onu doğrultuda kaldırmak, onların yanında **إِقْناعٍ** değildir.

مقاييس اللغة:
(**هطع**) **الهاء** ve **الطاء** ve **العين**: bir asıl olup bir şeye yönelişe ve boyun eğişe delâlet eder. Denilir: adam, bir şeye bakışıyla **هَطَعَ**: yöneldi. Ve deve **أهطعَ**: boynunu, boyun eğerek aşağı eğdi. Ve **أهْطَعَ**: hızlandı.

القاموس المحيط:
**هَطَعَ**، “**منَع**” gibi, **هَطْعاً** ve **هُطوعاً**: korkmuş olarak yönelerek hızlandı; yahut bakışıyla şeye yöneldi, ondan vazgeçmez. Ve “**أمير**” gibi: geniş yol. Ve **أهْطَعَ**: boynunu uzattı ve başını aşağı eğdi; **كاسْتَهْطَعَ** gibi. Ve “**مُحْسِن**” gibi: zillet ve huşû içinde bakan, bakışını kesmeyen; yahut kendisine seslenen kimseye doğru atılan suskun.
Ve **مُهْطِعٌ** deve: boynunda yaratılıştan bir aşağı eğme vardır.

تاج العروس:
هطع
**هَطَع** “**منَع**” gibi, **هَطْعاً** ve **هُطُوعاً**: korkmuş olarak yönelerek hızlandı; ancak korku ile olur; bunu İbn Düreyd söyledi. Yahut bir şeye bakışıyla yöneldi, ondan vazgeçmez; ikisinde de **كأهْطَعَ** gibi.
Ve **الهَطِيعُ** “**أمِير**” gibi: geniş yol; bunu İbn Düreyd nakletti, Ezherî ise inkâr etti. Dedim ki: “**هَيْطَعٌ**” yol, “**حَيْدَر**” gibi.
Ve deve yürüyüşünde **أهْطَعَ**: boynunu uzattı ve başını aşağı eğdi; **كاسْتَهْطَعَ** gibi.
Ve **المُهْطِعُ** “**مُحْسِن**” gibi: zillet ve huşû içinde bakan, bakışını kesmeyen kimsedir; bununla, Yüce Allah’ın **مُهْطِعِينَ مُقْنِعِيُ رُؤُوسهِمْ** sözü tefsir edildi. Sa‘leb dedi: **أهْطَعَ**: huşû ile baktı. Ve bazı müfessirler dedi ki: **مُهْطِعِينَ** yani **مُحَمِّمجِينَ**; ve **التَّحْمِيجُ**: iki gözü açmakla birlikte bakışı sürdürmektir. Ve buna Ebû’l-‘Abbâs meyletti. Zecâc dedi: **مُهْطِعِينَ** yani: acele edenler. Ve İbn Müferriğ’e ait şu beyit okundu:
بَدِجْلَةَ أهْلُهَا ولَقَدْ أُرَاهُمْ ... بدِجْلَةَ مُهْطِعِينَ إلى السَّمَاعِ
yahut **المُهْطِعُ**: kendisine seslenen kimseye doğru atılan suskun kimsedir; bununla âyet de tefsir edildi.
Ve **مُهْطِعٌ** deve: boynunda yaratılıştan bir aşağı eğme vardır; bunu Cevherî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: koşusunda **أهْطَعَ**: hızlandı.
Ve **هَطْعَى** dişi deve: hızlıdır.
Ve **أهْطَعَ**: korkmuş olarak hızlıca yöneldi.
Ve adama, ikrar edip zelil olduğu zaman denilir: **أرْبَخَ** ve **أهْطَعَ**. Cevherî şu beyiti okudu:
تَعَبَّدَنِي نَمْرُ بنُ سَعْدٍ وقدْ أُرَى ... ونِمْرُ بنُ سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ
Ve **الهاطِعُ**: başı eğik olandır. Şemir dedi: onu yalnız Tufeyl için işittim.
**هَطْعَى** ve **هَوْطَعٌ**: iki isimdir.
