# هطع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%B7%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هطع

هَطَعَ يَهْطَعُ هُطُوعاً وأَهْطَعَ: أَقْبَلَ على الشيء ببصره فلم يرفعه عنه. وفي التنزيل: مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رؤوسهم؛ وقيل: المُهْطِعُ الذي يَنْظُرُ في ذُلٍّ وخُشوعٍ، والمُقْنِعُ الذي يَرْفَع رأْسَه ينظر في ذلٍّ. وهَطَعَ وأَهْطَعَ: أَقبل مُسْرِعاً خائفاً لا يكون إِلا مع خوف، وقيل: نظرَ بخُضُوعٍ؛ عن ثعلب، وقيل: مَدَّ عنقه وصَوَّبَ رأْسه، وقال بعض المفسرين في قوله مُهْطِعِين: مُحَمِّجِين، والتَّحْمِيجُ إِدامةُ النظر مع فتح العيْنَيْنِ، وإِلى هذا مال أَبو العباس: وقال الليث: بعير مُهْطِعٌ في عُنُقِه تصوِيبٌ خِلْقة. يقال للرجل إِذا أَقَرَّ وذَلَّ: أَرْيَخَ وأَهْطَعَ؛ وأَنشد:
تَعَبَّدَنِي نِمْرُ بن سَعْدٍ، وقد أُرَى
ونِمْرُ بن سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ
وقوله مُهْطِعِين إِلى الداعِ فسر بالوجهين جميعاً؛ وأَنشد: بِدَجْلةَ أَهلُها، ولقدْ أَراهُمْ،
بدَجْلةَ، مُهْطِعِينَ إِلى السَّماعِ
أَي مُسْرِعِين. وفي حديث علي، عليه السلام: سِراعاً إِلى أَمره مُهْطِعِين إِلى مَعادِه؛ الإِهْطاعُ: الإِسْراعُ في العَدْوِ. وأَهْطَعَ البعيرُ في سيْرِه واسْتَهْطَعَ إِذا أَسْرَعَ. وناقة هَطْعَى: سريعةٌ. والهَيْطَعُ: الطريق الواسع. وطريقٌ هَيْطَعٌ: واسِعٌ.
وهَطْعَى وهَوْطَعٌ: اسمان، وقال شمر: لم أَسمع هاطِعاً إِلا لطُفَيْلٍ وهو الناكِسُ، وقيل: المُهْطِعُ الساكِتُ المنطلق إِلى الهُتافِ إِذا هَتَفَ هاتِفٌ، والإِقْناعُ رَفْعُ الرأْسِ في اعْوِجاجٍ في جانِبٍ مِثْلِ الجانِفِ، والجانِفُ الذي يَعْدِلُ في مَشْيَتِه، فأَما رَفْعُه في استِقامةٍ فليس عندهم بإِقْناعٍ.

### Türkçe

**هَطَعَ** **يَهْطَعُ** **هُطُوعاً** ve **أَهْطَعَ**: Bir şeye bakışıyla yöneldi de onu ondan kaldırmadı. Tenzilde: **مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رؤوسهم**; denildi ki: **المُهْطِعُ** zillet ve huşû içinde bakan kimsedir; **المُقْنِعُ** ise başını kaldırıp zillet içinde bakan kimsedir. Ve **هَطَعَ** ve **أَهْطَعَ**: Korkmuş olarak hızlıca yöneldi; ancak korku ile olur. Denildi ki: Boyun eğişle baktı; Sa‘leb’den. Denildi ki: Boynunu uzattı ve başını aşağı eğdi. Bazı müfessirler **مُهْطِعِين** sözü hakkında: **مُحَمِّجِين** (dediler); **التَّحْمِيجُ** iki gözü açarak bakışı sürdürmektir. Buna Ebû’l-‘Abbâs meyletti. Leys dedi ki: Boynunda yaratılıştan bir aşağı eğiklik bulunan deve **مُهْطِعٌ** (dır). Erkeğe, ikrar edip zelil olduğunda, **أَرْيَخَ** ve **أَهْطَعَ** denir. Şu beyit okundu:

تَعَبَّدَنِي نِمْرُ بن سَعْدٍ، وقد أُرَى
ونِمْرُ بن سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ

Ve **مُهْطِعِين إِلى الداعِ** sözü her iki vecihle birlikte tefsir edildi. Şu beyit okundu:

بِدَجْلةَ أَهلُها، ولقدْ أَراهُمْ،
بدَجْلةَ، مُهْطِعِينَ إِلى السَّماعِ

Yani: hızlı gidenler. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “Onun emrine doğru hızlıca, dönüşüne doğru **مُهْطِعِين**.” **الإِهْطاعُ**: koşuda hızlanmadır. Deve yürüyüşünde **أَهْطَعَ** ve **اسْتَهْطَعَ**: hızlandığında. Ve **هَطْعَى** dişi deve: hızlı (olan).

**والهَيْطَعُ**: geniş yol. **وطريقٌ هَيْطَعٌ**: geniş (tir).

**وهَطْعَى** ve **هَوْطَعٌ**: iki isimdir. Şemmer dedi ki: **هاطِعاً**’ı ancak **طُفَيْلٍ** için işittim; o da başı eğik olandır. Denildi ki: **المُهْطِعُ** susan, bir çağıran çağırdığında bağırışa doğru atılan kimsedir. **الإِقْناعُ**: başı, **الجانِفِ** gibi, bir yanda eğrilikle kaldırmaktır. **الجانِفُ** yürüyüşünde meyleden kimsedir. Ama onu doğrultu içinde kaldırmak, onların yanında **بإِقْناعٍ** değildir.
